АдыгеякIэм уздахьэрэм, мэфипшIыкIэ узэкIэIэбэжьмэ къыщыхъугъэ тхьамыкIагъор пкIыхьыпIагъ къыпшIуигъэшIэу щырэхьат. Ау урамэу Бжыхьэкъуаем узырехкIэ, уаимэм ишъыпкъапIэ къыпфэунэфыжьы. Унэбгъум рекIокIырэ гъогум чэтэн гъэIагъэхэр тетых, я 25/1-рэ унэр зэпыубытыкIыгъ. ПсэолъэшI IофшIэн инхэр щэкIох. Лыгъэм къелыжьыгъэ автомобиль стыгъэхэри бзэмыIу шыхьатэу зэдыпэбгъух.

— Омакъэр къызэрэIоу унэм сыкъихъушъутыгъ. Ащ анахь ыгъэфыкъогъэ чIэхьапIэм сы­чъагъ, бзылъфыгъэхэр, сабыйхэр къычIэтщыгъэх, лифтхэр тыуплъэкIугъэх, цIыфхэр къарымынэнхэу. ЗэрэтфэлъэкIэу тадэIэпыIагъ. Джы щынагъо щыIэжьэп, ау ащ дэжьым ущтэнэу щытыгъ, — игукъэ­кIыжьхэр джыри лъэшых а унэм чIэс Галстян Эдгар.
Ежь иунэ зэрар екIыгъэп, ау иавтомобиль стыгъэ. Непэ Эдгар ифэтэр исэу зищыкIагъэм IэпыIэгъу фэхъу.
АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат аужырэ пчъагъэу къытыгъэхэмкIэ, фэтэрыбэу зэтет унэ 30-рэ чIылъэ хэпIэ заулэмрэ тхьамыкIагъор анэсыгъ. ЗэкIэми джырэкIэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр ащэкIох, бгъагъэхэр, пчъэхэр, шъхьаныгъупчъэхэр ащызэблахъух. ХэушъхьафыкIыгъэу гъэлъэшыгъэ IофшIэнхэр зыщыкIохэрэр я 15-рэ корпусым иятIонэрэ чIэхьапI. Пстэуми анахь лъэшэу ар фыкъуагъэ, пыим къытIупщыгъэ къэорэ пкъыгъор метрибл-хыкIэ пэблагъэу къе­фэхыгъ. Ащ изэфэхьысыжь зыфэдагъэм исурэт къэбарлъыгъэIэс амалхэм къатыгъ. Апэрэ къатым ифэтэрхэм яз ты­зехьэм, зэрарым илъэшыгъэ нэрылъэгъу дэдэ тфэхъугъ — псэуалъэр икIэрыкIэу агъэуцужьырэм фэд. ЦIыфхэр зэрэщыпсэущтыгъэхэр къызэрэпшIэрэр шхын хьазырхэр зыдэт гъэучъыIалъэу пщэ­рыхьапIэщтыгъэм къинагъэр ары. Ащ ибысым зэшъхьэгъусэхэр джырэкIэ сымэджэщым чIэлъых.
— Сабыйхэр яIэх, ау ахэм зэрар къякIыгъэп. Ар сымыгъэшIэгъон слъэкIырэп, сыда пIомэ дэпкъыр къатеукIорэягъэу ычIэгъ къычIэтхыжьыгъэх, — ыгу къэкIыжьы Галстян Эдгар.

ДжырэкIэ я 15-рэ корпусым ышъхьэ зэблахъугъ, ыкIоцIкIэ къутагъэхэр зэкIэ рахыгъэхэу унэ дэпкъхэр икIэрыкIэу ашIыжьых. Ащ дакIоу унэ кIыбым изэтегъэуцожьын дэлажьэх, унэщыдыбжьхэр IуашIыхьажьых. А пстэумэ ауж сысыгъэ унэ Iахьым иапэрэ къатищ гъучIхэмкIэ агъэпытэщт. Шъхьаныгъупчъэхэр зыхагъэуцохэкIэ, кIоцI IофшIэнхэр рагъэжьэщтых. ЦIыфхэр ихьажьхэмэ щыпсэушъун­хэу фабэр, псыр аратыжьыщт, джэхашъо­хэр арадзэщтых, дэпкъхэр агъэлэщтых.
— ПсэолъэшI хъызмэтшIэпIиблэу зэтегъэуцожьынхэм ахэлэжьэн шIоигъоныгъэ зиIэу къытэкIолIагъэхэр а зы уахътэм унэхэм ащэлажьэх. Зиунэхэр къэзыбгынэгъэгъэ цIыфхэм янахьыбэм джырэкIэ япсэупIэхэм къагъэзэжьыгъ. Анахь фыкъогъэ чIэхьапIэм къыхиубытэрэ фэтэр 30 фэдизмэ ябысымхэр джырэкIэ е яIахьылхэм адэжь исых, е охътэ гъэнэфа­гъэм щыпсэунхэу афагъэнэфэгъэ зыгъэпсэфыпIэу «Шапсыгъэм» щыIэх, ящыкIагъэр агъоты, — къыIуагъ Тэхъутэмыкъое район администрацием ипащэ игуа­дзэу Чэмышъо Тимур.
— Фыкъогъэ мыинхэр зиIэ унэхэм язэтегъэуцожьын тхьамэфитIу пIалъэм къыриубытэу къэтыухыщт, зэрар ин зэкIыгъэхэм тхьамэфитф фэдиз апэIухьащт, — къащиIуагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ихъытыу нэкIубгъохэм.
ЗэкIэми акIуачIэ зэхэлъэу
ТхьамыкIагъор къызыхъугъэм щегъэ­жьагъэу ащ къыздихьыгъэ гумэкIыгъом идэгъэзыжьын чэщи-мафи зэпымыоу макIо. Шъолъыр пащэм иунашъокIэ ащ фэгъэзэгъэ къулыкъухэм зэкIэми акIуачIэ лъэтемытэу зэхалъхьагъ, лъэкIэу, амалэу яIэр рахьылIагъ. Ащ къыщыублагъэу непэ къызнэсыгъэм IофшIэнхэр зэрэлъы­кIуатэхэрэм ежь ышъхьэкIэ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат гъунэ лъефы. МакIо, цIыфхэм аIокIэ, адэгущыIэ, яфэныкъуагъэхэм защегъэгъуазэ.
«ЦIыфхэм садэгущыIэн, зы упчIэ нэплъэгъунчъэу къызэрэмынэрэм зыщызгъэгъозэн фае», — къы­Iуагъ ащ.
Зэтегъэуцожьын IофшIэнхэр зэрэинхэм яшыхьат хэкIыр Iузыщхэрэм яIоф­шIакIэ. Апэрэ мафэм къыщегъэжьа­гъэу чIыпIэм «ЭкоГупчэм» иIофышIэхэм къутэфэ кубометрэ 1100-м нахьыбэ Iуащыгъах. ГъэцэкIэжьынхэр мэкIофэхэ джыри къыхэхъощт.
ГукIэгъур IэпыIэгъушху
ОшIэ-дэмышIагъэм игумэкIыгъохэм ядэгъэзыжьын зиIахьышхо хэлъхэм ащыщых гуфакIохэр. Ахэм а чIыпIэм шIушIэ IэпыIэгъум иугъоинкIэ гупчэр псынкIэу щагъэпсыгъэу мэлажьэх. Я 25/1-рэ унэм ичIыунэ квадрат метрэ пчъагъэ хъоу цIыфмэ къырахьылIэгъэ гъомылапхъэхэр, щыгъынхэр, чыхIэнхэр, сабыным нэсыжьэу, щызэбгырыгъэтIы­лъыкIыгъэх.
— ТхьамыкIагъор къызыхъугъэм къыщегъэжьагъэу мыщ сыщыI. Сизакъоп. СыкъыздикIырэ Бжыхьэкъоежъ администрацием Iутхэр зэкIэ сигъусэх. Рес­публикэм чылэ, унагъо къинагъэп гузэжъогъу хэфагъэхэм IэпыIэгъу къафэмыхъугъэу. Краснодар, Шъачэ, Пшызэ шъолъырым, Рос­тов хэкум — тыдэкIи Iэпы­Iэгъур къекIы. ЧIыпIэм щыпсэ­ухэрэми зэпымыоу мафэ къэс зыгорэхэр къахьых. А зэкIэ псэпэшху, сыда пIомэ иунэ зэрарэу екIыгъэм елъытыгъэу, цIыфхэм ящыкIагъэри зэфэшъхьаф. Гу­пыкI зиIэхэм яхьатыркIэ шъхьадж зыфэныкъор етэгъэ­гъотышъу, — тыщигъэгъозагъ ЛIые Сулиет.

Ащ сыдэгущыIэзэ, гъунэгъоу псэурэ Лариса Васильевам Iалъмэкъ ыIыгъэу къыIухьагъ, сабый хьап-щыпхэр къыхьыгъэх. Бзылъфыгъэр чIылъэ унэ иIэу мэпсэу, ау пыим иIашэ ащи изэрар къекIыгъ — ишъхьаныгъупчъэхэр къэогъэ пкъыгъом иорхэм хаутыгъ.
— Унэм сизакъоу сисэу тхьамыкIагъор къызэхъум, сыкъэщтагъ. А зы нэгъэупIэпIэгъум сишъхьаныгъупчъэхэр къыхиутыгъэх. Чэщныкъом сыд сшIэныя, зыгорэхэр Iусщхэхи, чъыIэми, чэщыр исхыгъ. ЕтIанэ пчэдыжьым сямылъэIугъахэу, ежьхэм ягукъэкIыкIэ сигъунэгъухэр зэхэIэбэжьхи, кIэу сфыхагъэуцожьыгъэх. Арышъ, узэдэIэпыIэжьын фае анахьэу мыщ фэдэ чIыпIэхэм, — еIо ащ.
— Шъхьаныгъупчъэхэр зэкIэми афыхагъэуцожьыгъэхэп, арышъ, ахэм аIуалъхьащтхэм, тегъапкIэхэм бэу къалъэкIох. Апэрэ мафэхэм нахьыбэу ящыкIэгъагъэр псынкIэу бгъэхьазырырэ шхыныр ары, пIэтехъо, чыхIэн фабэхэр, сыда пIомэ электричествэ щыIагъэп. НепэкIэ бэхэр къызлъыкIохэрэр шхыным фэшъхьафэу, тхьакIэлъэ-гыкIа­лъэхэр ары. Яунэмэ ачIэхьажьыгъэхэм ахэр зэIуахыжьы, яхъыз­мэт зэтырагъэпсыхьажьы. АР-м и ЛIышъхьэ къызэриIуа­гъэу, гукIаем изакъоу зи къыхэнагъэп. ЦIыфхэр, хабзэр — зэкIэ зэкъоуцуагъэу, аIэ зэкIэдзагъэу зэдэлажьэх, IэпыIэгъу мэхъух, — гущыIэгъу къытфэхъугъ Апсэлямэ Мариет.
Мариет къэлэ псэукIэ зиIэ Инэм идепутат ыкIи гуфакIу. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, пстэумэ аратырэ IэпыIэгъум фэшъхьафэу, джырэкIэ зиунэ къэзымыгъэзэжьышъухэрэм апае, ахэр ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ я 15-рэ корпусым чIэсхэр ары, шъхьафэу ящыкIэгъэщтыр зэкIэ афагъэтIылъы. Яунэхэр ашIыжьхэу арыхьажьхэмэ, ящыкIэгъэщтыр зэкIэ цIыфхэм къырахьылIагъэхэм къафыхаушъхьафыкIы. Унищ ахэм зэлъаубытыгъах, джыри угъоеныр лъагъэкIуатэ.
— Ары. Ахэм яунэхэр агъэцэкIэжьыщт шъхьаем, унэгъо хьап-щып зи къарынагъэп. Арышъ, ящыкIэгъэщтыр зэкIэ афэтэугъои: чыхIанхэр, шъхьан­тэхэр, электрическэ хьакухэр, анахь цIыкIу-шIокIухэм анэсыжьэу. ЦIыфхэм пэкIорыкIэхэри, ошэкурхэри къафащагъэх, лагъэхэр, щыуанхэр. А корпусым сабый бэдэдэ чIэс, арышъ, ахэм ящыкIэгъэщтыр зэкIэ тыугъоигъэ. А пстэури гупыкI зиIэ цIыфхэм къащагъ. Непэ къызнэсыгъэм къахьыныр зэпыурэп. ШIэхэу мыщи чIэфэжьыщтхэп. Арышъ, къытеохэу «IэпыIэгъу тыхъунэу тыфай» заIокIэ, цIыфхэм къагъэзэжьмэ къафащэнэу тязэгъы, — еIо Мариет.
Аужырэ нэбгырэм иунэ егъотыжьыфэ гуфакIохэм Iоф ашIэщт. Ахэр чэзыу-чэзыоу зэблэкIых. ТызыкIогъэ мафэм тефэу къуаджэу Козэт ия 10-рэ еджапIэ икIэлэегъаджэхэр щыIагъэх.
Зиавтомобильхэр фыкъуагъэхэми чIэнагъэу ашIыгъэм иигъэкъужьын зы­фэдэщтыр АР-м и ЛIышъхьэ къыIуагъ. ПстэумкIи автомобиль 92-мэ пыим иIашэ анэсыгъ, 27-р стыгъэ. Лыгъэм ыстыгъэ­хэм — сомэ миллионым нэсэу, зэтебгъэуцожьын плъэкIыщтхэм сомэ мин 500-м кIахьэу ахъщэ аратыжьыщт. Ащ пэIухьащт мылъкур республикэ бюджетым къытIупщыщт.
Анцокъо Ирин.