Top.Mail.Ru

Гум нэсырэ гушъхьэлэжьыгъэр

Image description
АМ

УигущыIэкIэ, уиакъылкIэ цIыфхэм агухэм уалъыIэсыныр, ар етIани сыдми къэIогъэ къодыеу щымытэу, хэткIи гъомылэ хьалэлэу, гудэщэегъу гуапэу бгъэпсыныр зымыуасэ щыIэп. Ар къыдэхъугъ тхэкIо цIэрыIоу Кощбэе Пщымафэ.

ИкIэлэгъу-ныбжьыкIэгъум джа мурад иныр къыздишти, адыгэ псалъэр, адыгэ гупшысэр зафэу, фабэу, шъхьафитэу, шъыпкъэм тетэу ыгъэIорышIагъэх, гъогу дахэ афыхихыгъ. Зэчый гъэнэфагъэу ежь хэгощагъэр къызэIухыгъэным игъа­шIэ фигъэшъошагъ.
Сапашъхьэ илъых Пщымафэ иапэрэ тхылъхэу, сикIэсэ дэдэ хъугъэхэу «Сэтэнай», «Гум пае гу аты» зыфиIохэрэр ыкIи ироманхэр зыдэтхэу «Зигъо мыхъу­гъэ къыпцIэр» зышъхьэр. ТхакIом игуа­пэу ащ мыщ фэдэ гущыIэхэр къысфытыритхагъэх: «Нуриет! Уитхыгъэхэр бгъэбагъоу, уигъогухэр дэхэ зэпытхэу, уигъашIэ кIыхьэу, IэшIоу, дунаир бгъэбаеу, бэрэ улэжьэнэу, упсэунэу Тхьэм сыпфелъэIу».
ЛIы зэдиштэ ищыгъэ зэкIэупкIагъэу, щхыпэ шъабэр ыIупэу, игущыIэ IорышIэу, ымакъэ шъабэу, IэшIоу, къыIорэм гъэсапэ хэпхэу санэIу ит тхакIор. Къафэхъу­гъагъ тхэным, гупшысэным.
Кощбэе Пщымафэ Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Адэмые мэзаем и 1-м, 1936-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Адыгэ лэжьэкIо унэгъо гупсэф щапIугъ, щалэжьыгъ. Пщымафэ къызэриIотэжьыщтыгъэмкIэ, ятэ ыIэ зэмыкIурэ щыIа­гъэп — пхъэшIэни, Iэзэни, унэшIыни, къупшъхьэ къутагъэхэр гъэкIыжьыгъэнхи. Янэ адыгэ бысымгощэ хъупхъагъ, адыгэбзэ жэбзэ дахэ Iулъыгъ, къэбарIотэ дэгъугъ. Пщымафэ тым игъусэу бэрэ мэзым зэрэкIощтыгъэр, IэпыIэгъу ренэу зэрэ­фэхъущтыгъэр, ащ готэу, къешIэкIыгъэ чIыопсым идэхэгъэ мыухыжь ыгу зэрэнэсыщтыгъэр, ятэ ишэн-хабзэ зыфэда­гъэр ныбжьырэу ыгу риубытагъэу зэрэщытыр къыIощтыгъ. Ятэ ихьакIэщэу цIыфыбэ къызэрыхьэщтыгъэм щызэхихыгъэу, щызэхишIэгъэ пстэумэ ышъхьэкIэ зыкъы­зэIуихынымкIэ яшIуагъэ къэкIуагъэу кIигъэтхъыщтыгъ. Гум ыщэчэу, нэм ылъэгъурэр арыба цIыфыр къэзгъэущэу, къэзгъэгущыIэрэр! Къоджэ еджапIэм щеджэ зэхъуми, Адыгэ къэралыгъо кIэ­лэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет зычIэхьэми, еджэныр зэрикIасэр мыгъуащэу, егугъоу ыкIи чаныгъэ хэлъэу кIищыгъ. Пщымафэ ренэу къыIощтыгъ кIэлэегъэджэ дэгъухэр зэриIагъэхэр. Ежь тхакIом ышъхьэкIи, итворчествэкIи ар къыхэщыщтыгъ.
1960-рэ илъэсым Пщымафэ институтыр къыухи, хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» иредакцие апэ корректорэу, етIанэ литературнэ IофышIэу, пшъэ­дэкIыжь зыхьырэ секретарым игуадзэу Iоф щишIагъ. 1966-рэ илъэсым рассказхэр зыдэтхэ иапэрэ тхылъэу «Сэтэнай» зышъхьэр къыдэ­кIыгъ. Ащ къыкIэлъыкIуа­гъэх повестьхэу «Гум пае гу аты», «Мэфибл уай», «Къэгъэгъэ шъоф», «Мэзэгъо чэщхэр», романхэр, нэмыкIхэр.

Лъэпкъ тхылъеджапIэр


1968 — 1970-рэ илъэсхэм журналэу «Зэкъошныгъэм» Кощбаер редактор шъхьаIэу иIагъ. 1970-м къыщегъэжьа­гъэу илъэс 16-м Адыгэ тхылъ тедзапIэм иредактор шъхьаIэу ыкIи илъэси 10-м ипащэу Iоф ышIагъ. 1996-рэ илъэсым журналэу «Зэкъошныгъэм» къащэжьи, мэпсэуфэ ащ иредакторыгъ.
Кощбэе Пщымафэ тхэн-гупшысэныр ыпкъынэ-лынэмэ ахэткIухьагъэу бэ художественнэ тхыгъэ дэгъоу икъэлэмыпэ къыпыкIыгъэр, гъусэ иIэу КъурIанри адыгабзэм рилъхьагъ. Итхылъхэр урысыбзэкIи чIыпIэ зэфэшъхьафхэм къащыдэкIыгъэх. СыдигъокIи зэпхыныгъэ дахэ журналхэм, гъэзетхэм адыриIагъ, ахэм тхыгъэ зэфэшъхьафхэр къащыхиуты­щтыгъ, ышIэрэм ыгу зэрэтелъыгъэр а зэкIэмэ ахэолъагъо.
Пщымафэ ихудожественнэ очеркхэм къащегъэжьагъэу ирассказхэмкIэ, повестьхэмкIэ, романхэмкIэ кIэкIыжьэу адыгэ щыIэкIэ-псэукIэм изытет, цIыф зэхэтыкIэ-зэфыщытыкIэхэр куоу къащыриIотыкIыгъ. Ащ ихудожественнэ произведениехэм лиризмагъэр къябэкIэу ныбжьыкIэ зэфыщытыкIэхэм, шIулъэ­гъум чIыпIэ ин ащыфишIыгъ, джащ фэдэу зэпыщыт кIуачIэхэр (мылъкупсэхэу, IэнэтIэзехьэхэр ыкIи шъыпкъэIо-нэфаIохэу, къэрар зиIэхэр) ащызэпигъэуцугъэх ыкIи шъыпкъэр иIэубытыпIэу тхакIом художественнэ конфликтыр IэпэIэсагъэ хэлъэу, образхэми нэфа­гъэр къябэкIэу ащызэшIуихыгъ. Пщымафэ гъэсэныгъэ-шIэныгъэшхо зэрэкъолъым ыкIи IэпэIэсэныгъэр къызэрэфэкIуагъэм ипроизведение дэгъубэ шыхьат фэхъух. Ар классическэ шэпхъэ лъагэм итэу зэрэтхэрэр, итворчествэ купкIышIу зэриIэр, зэрэгъэшIэгъоныр, тхакIом игупшысэ хахъозэ тамэ зэригъотыгъэр литературнэ критикхэу ЩэшIэ Казбек, Къуныжъ Мыхьамэт, Мамый Руслъан, Цуамыкъо Тыркубый, нэмыкIхэми ятхыгъэхэм ащыхагъэунэфыкIыгъ. Пщымафэ итворчествэ, игушъхьэлэжьыгъэ гум нэсэу зышIырэр, сэ сишIошIкIэ, игеройхэм псэ пытэ зэрахилъхьэрэр ыкIи ахэм щыIэныгъэр зэрэкIащырэм шъыпкъэр ылъапсэу зэрэщытыр ары.
ТхакIор гъэсэгъэшху: произведением ыпкъи, ышъхьи, кIоцIылъ гупшысэм икуугъэ игъэзекIон-гъэIорышIэни, фэкъу­лаеу егъэпсы, ыбзэ теурыкIуагъэ химылъхьэу фэсакъы, жэбзэ бай гъэшIэгъон IэкIэлъ, ар зыщищыкIагъэм къекIоу ыгъэфедэныр фызэшIокIыщтыгъ.
Пщымафэ ытхыхэрэр 1956-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх. Илъэс 56-м хьалэлэу, зафэу адыгэ литературэм щылэжьагъ. Иусэхэм ащыщхэр композиторхэм орэдышъом ралъхьагъэх. Повестэу «Мэфибл уай» зыфиIорэм техыгъэ пьесэр ыкIи КIэрэщэ Тембот иповестэу «Шахъомрэ пшъэшъэ пагэмрэ» зыфиIорэм техыгъэ музыкальнэ-лирикэ драмэу ытхыгъэр Адыгэ драмтеатрэм щагъэуцугъ. Пщымафэ гушъхьэлэжьыгъэ­шхо илъэпкъ пае зэIуигъэкIагъ. ЛIэужыкIэхэм ыкIи зэкIэ адыгэхэм шIэныгъэ— гъозэпIэ ин ар афэхъущт.
Зэчый дахэ Тхьэм къызхилъхьэгъэгъэ зэлъашIэрэ тхакIоу Кощбэе Пщымафэ имафэ пэпчъкIэ, игупшысэкIэ гъэшIэгъон­кIэ щыIэныгъэм зэрэфэразэр къыушы­хьатэу щыIагъ, гъогу зэфэ хэхыгъэ тетыгъ. Игушъхьэлэжьыгъэ ифэшъошэ уасэ къэралыгъоми цIыфхэми зэрэфа­шIырэм ишыхьатых щытхъуцIэ ыкIи тын лъапIэу къыфагъэшъошагъэхэр: АР-м илъэпкъ тхакIу, УФ-м культурэмкIэ изас­луженнэ IофышI, Теуцожь Цыгъо, Андырхъое Хъусен ацIэкIэ агъэнэфэгъэ шIухьафтынхэр, УФ-м и Апшъэрэ Совет и Президиум и Щытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъэх.
1970-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу УФ-м итхакIохэм я Союз ыкIи 1965-рэ илъэсым къыщыкIэдзагъэу УФ-м ижурналистхэм я Союз хэтыгъ.
Кощбэе Пщымафэ итхэкIо пшъэрылъ фэшъыпкъэу щыIагъ, къэлэмыр, гупшысэр зэгъэкъугъэхэу игъашIэ рихыгъ. Итворчествэ псэкIэ епхыгъагъ, джары илэжьыгъэ гум зыкIынэсырэр, IэшIугъэ ин зы­­кIыкIэлъыр.
Мамырыкъо Нуриет.