Игугъу пшIы зэпытыгъэкIи зикъэбар пфэмыухыщтыр адыгэ тхыпхъэр ары. Сыда ар: сурэта, тамыгъа, хьаумэ ащ фэдэ тхэкIэ амала? ЛIэшIэгъу пчъагъэхэм къапхырыкIыгъэ тхыпхъэхэм сыда къытаIомэ ашIоигъор? IэпэIасэу Абрэдж Гощэфыжь итворчествэкIэ мы упчIэхэм яджэуапхэм алъэхъу.

ГобеленкIэ адыгэ тхыпхъэхэр зэришIыхэрэр тикъыдэкIыгъохэм мызэу, мытIоу къащытIотагъ, ащкIэ еплъыкIэу иIэхэри къащиIуагъ. Ащ фэгъэхьыгъэ зэдэгущыIэгъум илъэс тешIагъэу сызыIокIэм, джыри IофшIэгъакIэхэр ышIыгъэхэу къычIэкIыгъ.
— Тхыпхъэм икъэбар сыхилъэсэгъащ. Ащ гу лъыстагъэу, гъунэ зылъысфыжьэу сыублагъ, сыда пIомэ сымышIахэу зэрэщыт шъыпкъэм ычIыпIэ сэ сызыфаер изгъэуцон слъэкIыщт, — къыздэгуащэ игупшысэхэмкIэ Гощэфыжь. — Тхыпхъэхэр сшIомыгъэшIэгъоныжьхэу, къытаIонэу зыфаер сымылъэгъужьэу арэп, сыхэукъонэу сыфаепышъ ары. Ау сэркIэ ахэм къэбарэу ахэлъыр нэфэ дэдэшъ, зэкIэми садэгощэнэу сыфай.

Пэсэрэ адыгэхэм гъэдэхалъэу ар зэрамыгъэфедэщтыгъэм Гощэфыжь ицыхьэ телъ. ЩыIэныгъэм ичIыпIэ зэфэшъхьафхэр, хъугъэ-шIагъэхэр орэдыжъхэм, IорIуатэхэм афэдэу тхыпхъэхэми къаIуатэу ащ елъытэ. «Мары мы тхыпхъэм къыIуатэрэр, пасэм егъэпшагъэмэ, зыхъугъэр бэшIагъэп», — еIо ащ иIоф­шIагъэ къысигъэлъэгъузэ. Зигугъу къы­шIырэр иаужырэ сурэтхэм ащыщэу «КIэух» цIэу зыфишIыгъэр ары. Апэрэ нэплъэгъум гупшысэу ащ хэлъыр хэплъа­гъорэп, а зы тамыгъэр зэм шъхьэкIэ, зэм лъакъокIэ щытэу хэошIыкIы. Имэхьанэ къыбгурэIофэ, джау сыдми тхыпхъэ дахэхэр зэпыгъэщагъэхэу къыпщэхъу, ау тIэкIу узыпкъырыплъыхьэрэм, ахэм цIыфхэр къызэрагъэлъагъорэр, ахэр хым зэрэхэсхэр къыхэошIыкIы.

— ХыикIыжьым илъэхъан къыгъэлъа­гъорэр. Хыорым цIыфхэр хэлъых. ЗэкIэри псаоп. Зыхэм, шъхьэкIэ егъэзыхыгъэхэм, апсэ пытыжьэп, адрэхэр псаух, IэпыIэгъум къыфэджэх. Мы тхыпхъэм ар IупкIэ дэдэу къытеIо. Апэ Азэмэтэ Мин-Къутасэ итхылъ ар зыдэсэлъагъом, сеплъын сымылъэкIэу сыблэкIыщтыгъ. Ар зытет нэкIубгъом сызнэсыкIэ, псын­кIэу зэсыдзэкIыщтыгъ. «Сыда арэущтэу зыкIэхъурэр?», — сIуи сызэупчIыжьи, зезгъэзи сызеплъым, мы зигугъу къэсшIырэр хэслъэгъуагъ. Ащ дэжьым къыз­гурыIуагъ сеплъын зыкIэсымылъэкIыщтыгъэр, — еIо Гощэфыжь.
—Узэплъын умылъэкIыщты­гъэм сыдэущтэу етIанэ Iоф дэпшIэшъугъа?
— Хэслъагъорэр къызызгурэIом, нахь псынкIэ сыкъэхъугъ. ЕтIанэ, IофшIэныр — ар нэмыкI, сшIын фае. Ары, гугъэуз, ау ар щыI, титарихъ. Тхыпхъэхэм нэр, гур агъэгушIон фаеу къащэхъу бэмэ, ау арэп ахэм япшъэрылъыр — къэбарыр зэрахьэ, — къысфеIуатэ сигущыIэгъу.
«Дунаищ» — Гощэфыжь ащ фэдэ цIэ зыфишIыгъэ IофшIагъэм ишIыхьэгъэ тхыпхъэр, ежьым къызэриIуагъэмкIэ, Iошъхьэмафэ къыщагъотыгъэ петроглифхэм ащыщ.
— Сэ Iошъхьэмафэ сыкIуагъэп, тхылъхэм адэтэу мыр слъэгъугъэ. Мы зэкIоцIыгъэчэрэгъуагъэр, «спираль» зыфаIорэр, бэ зыфэбгъэдэн плъэкIыщтыр. Сэнашъхьэ, цумпэ пакIэхэр, гущыIэм пае, ау тигалактикэнкIи мэхъуба. Олъэ­гъуа, узыфищэрэ заулэр? Ау, сэ си­еплъыкIэкIэ, дунаищ къыщыгъэлъэ­гъуагъ, ары ащ фэдэ цIэ зыкIыфэсшIыгъэри: псыр (пцэжъыякIэм къегъэлъагъо), ошъогур (бзыум) ыкIи чIыгур (хъураим къегъэлъагъо). А дунаищым азыфагу тыщэпсэу. Ар зышIыгъэм къытиIонэу зыфэягъэр сшIэрэп, нэмыкI мэхьанэ иIэнкIи хъун, ау сэ ары хэслъагъорэр, — къызэхефы Гощэфыжь.
— Мы тамыгъэр адыгэ тхыпхъэхэм ахэта?
— Ахэтэп шъхьаем, адыгэ чIыгум къыща­гъотыгъ.
— Арэу зыхъурэм, мыр тхыпхъа?
— Ащыгъум, лIэкъо тамыгъэхэр тхыпхъэ­хэнха? (Зиджэуап гъотыгъуаеу щыт упчIэ зэфэдз Гощэфыжьрэ сэрырэ зэфэтшIыгъ).
«Псыцу» зыфиIорэ IофшIагъэм, былым бжъакъом, плIэнэбз зэшIощыгъэу ычIэгъ чIэтым, шхъонтIэгъэкIэ тIыргъуагъэм, псыцумкIэ чIыгур з­ылэжьырэ цIыфыр Гощэфыжь хелъагъо ыкIи къызэри­IуагъэмкIэ, джар итеплъэу, зы тхыпхъэу не­­пэ ар къыднэ­сыжьыгъ, ежьми зэри­хъокIыгъэп. IэпэIасэм еплъыкIэу иIэмкIэ, лэжьакIом ищыIэныгъэ ащ чIыпIэ инэу щиубытыщтыгъэр пэсэрэ цIыфым къыгурымыIон ылъэкIыщтыгъэп: рыжъощтыгъэх, рыпхъэ­щтыгъэх, зыгорэ рызэращэщтыгъ, щэр, лыр къытыщтыгъ, былымышъом ыгъэфабэщтыгъэх.
— Пэсэрэ адыгэм мы тхып­хъэмкIэ сыда къытиIо шIо­игъуагъэр, о уигупшысэхэмкIэ?
— Бжъакъохэр анахьыбэу адыгэ тхыпхъэхэм ащыгъэфедагъэхэм ащыщых, былымышъхьэр къекIы. Тхыгъэхэм къы­зэраIорэмкIэ, шIумрэ гъотымрэ ятамыгъэх. Псэ зыпытыр сыдэущтэу тхыпхъэ хъура? «Стилизация» зыфатIорэмкIэ ары. Езгъэджэрэ кIэлэцIыкIухэм ащ фэдэ гъэцэкIэнхэр ясэтых. ГущыIэм пае, IуданэмкIэ быгъур, псыцур сыдэущтэу къэбгъэлъэгъощта? Сабый пэпчъ ежь ие горэ къеугупшысы. Мы тхыпхъэми къы­гъэлъагъорэр псыцу, ыбжъакъо игъэ­псыкIэкIэ.
«Щэбзао» зыфиIорэ IофшIагъэм къыщыгъэлъэгъогъэ тхыпхъэм IэпэIасэм щабзэмрэ щэбзащэхэмрэ хилъэгъуагъэх. «Дунаищым» егъэпшагъэмэ (ар философскэ тамыгъэу елъытэ), «Щэбзаор» щыIэныгъэм нахь фегъэблагъэ.
— «ШэкIо тамыгъ», — еIо ащ. — Гупшысэ куу сыщылъыхъугъэп. Зэрэслъэ­гъоу сынэ къыкIидзагъэр щабзэмрэ щэбзащэхэмрэ. Сэ сиеплъыкIэхэм шIэныгъэ екIолIакIэ ахэлъэп. Тамыгъэм зэхысигъэшIагъэр ары къасIорэр. Ушэтын горэ резгъэкIокIыным пае къэбарэу, шIэныгъэу сIэкIэлъыр икъурэп. Арышъ, къызэрэсIуагъэу, слъэгъугъэм, тамыгъэ­хэм къахэсыджыкIыгъэм сигъэгушIуа­гъэу ащкIэ сыжъудэгуащэ.
КъэIогъэн фае, иIофшIагъэхэм зэкIэми къащыгъэлъэгъогъэ тхыпхъэхэм ханэрэ хахъорэ IэпэIасэм афишIырэп. Зытетым фэдэу кIешIыкIыжьых. Зэблэпхъухэ мыхъущтэуи елъытэ. «Дизайнерскэ екIолIакIэ иIэу агъэфедэшъущт, ау ар пэсэрэ адыгэ тхыпхъэу пIошъущтэп», — еIо Гощэфыжь. ЕжьымкIэ лъэпкъ тхыпхъэхэр зыми хэкIокIэщтхэп, ары пакIошъ, кавказ лъэпкъхэм ягухьарэхэм зэкIэми адыгэм иер къахеушъхьафыкIышъу.
— Осетием щыщ синэIосэ бзылъфыгъэ горэм ятхыпхъэхэр зыдэт тхылъ ытхыгъэу къыситыгъагъ. Сеплъышъ, тэ тигухьарэхэм ахэт Iахьхэр къэсэшIэжьых, ау зызэзгъапшэхэкIэ, итэкъухьагъэхэм фэдэх. Тэ тишъуашэхэм ахэшIыхьэгъэ тхыпхъэхэр пштэхэмэ, ухыгъэхэу, зэкIу­хэу, зэкIэупкIагъэхэу, шъхьадж ичIыпIэ щытых. Адрэхэм яехэр зэбгырыдзыгъэх.
— Лъэпкъым инэшанэ ащ къегъэлъагъомэ?
— АрынкIи хъун, сыда пIомэ тимэкъамэхэми ар ахэсэлъагъо. Сятэжъ пщынаощтыгъ, арышъ, сицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу лъэпкъ мэкъамэхэр зыхэсщагъэх. Къабзэу, мэкъамэр ухыгъэу, имылъэшъухьагъэу щыт. Ари сэ зэхасшIэрэр ары. Ау, къызэрэпIуагъэу, лъэпкъым инэшанэуи щытын ылъэкIыщт.
Шъугу къэзгъэкIыжьын, Абрэдж Гощэфыжь АР-м изаслуженнэ сурэтышI, Урысыем исурэтышIхэм я Союз, Адыгеим иIэпэIасэхэм язэхахьэ ахэт, АР-м искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу Лъэцэрыкъо Кимэ ыцIэ зыхьырэм икIэ­лэегъадж. Лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ IэпэIас, ау анахьэу зэрэцIэрыIор гобеленхэр ары. Аужырэ илъэсипшIым цы Iуданэмрэ адыгэ тхыпхъэхэмрэ зэфищагъэхэу зэдегъэлажьэх. Лъэпкъ гухьа­рэхэр хеблыкIых. АдыгеимкIэ ащ фэдэ зыгу къэкIыгъэр Гощэфыжь закъу. Ти­тхыпхъэхэр зигупчэ IофшIэгъэ пчъагъэ илъэс заулэхэм ышIыгъ. «Образы» зыфиIорэ цIэм щызэхиубытагъэхэу адэ­лажьэ. АщкIэ лъэпкъ кIэн баир къеухъу­мэ, щегъаIэ, лIэужыкIэхэм анегъэсыжьы, непэ щыIэхэм тхыпхъабзэр тегъэшIэжьы.
Анцокъо Ирин.