Ар дзэкIолIэп, зэзэгъыныгъэ кIэтхагъэп, ау хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциер зыщыкIорэм 6-гъогогъурэ щыIагъ.Жанна Алиевар псэемыблэжьэу изакъоу гъогу техьэ, ишъхьэгъусэ къулыкъу зыщихьырэ чIыпIэм макIо, дзэкIолIхэм IэпыIэгъу афещэ. Ежь зыдэщысыщт чIыпIэм нахь къэмынэу машинэр еушъэ. Бзылъфыгъэ зышъхьамысыжьым ихьэкIагъ «Адыгэ макъэр».

Тикъэралыгъо щыпсэухэрэм янахьыбэм япытагъэ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием ыушэтын ылъэкIыгъ. Зыгорэхэр щынэм къыхэкIыкIэ IэкIыб къэ­ралыгъохэм арыкIыжьыгъэх, зыхэм яхэгъэгу фыряIэ шIулъэгъур щагъэзыягъ. Ау щыIэх и Хэгъэгу ищытхъу аригъэIоным, ар къэухъумэгъэным фэшI зэмыблэжьырэ цIыфхэр. Джащ фэдэх Алиев зэшъхьэгъусэхэу Русланрэ Жаннэрэ. Унагъом ышъхьэ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием щыIэу ипшъэрылъхэр егъэцакIэх, Жаннэ унагъом исэу фэлъэ­кIыщтымкIэ дзэкIолIхэм адеIэ. «Адыгэ ма­къэр» унагъом ихьэкIагъ, бысымгуащэм гущыIэгъу фэхъугъ.
Янасып зэхэлъыгъ
Мы унагъом икъэбар къызэрыкIохэм ащыщэп. НэбгыритIур зэIукIэнхэшъ, ары пакIошъ, унагъо зэдашIэныр хэти ышIагъэп. Руслан — бэлъкъар, Налщык
щыщ. ЩыIэныгъэм зэрэзэригъэфагъэмкIэ, ащ Мыекъуапэ зыкъыгъэзэнэу хъу­гъэ, IофшIэныр хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Министерствэм и ППС щыригъэжьагъ. Уахътэр лъыкIуатэзэ, кIэлэ ныбжьыкIэр къызэрыкIо къулыкъушIэм шIокIи, уголовнэ лъыхъоным имайорэу пенсием кIуагъэ. А уахътэм къыкIоцI дипломхэр ыкIи щытхъу тхылъ зэфэшъхьафхэр къы­лэжьыгъэх.

Ишъхьэгъусэу Жаннэ Мыекъуапэ къыдэфэныр ышIэгъахэп. ИкIэлэцIыкIугъом янэкIэ янэжъ Санкт-Петербург къырищыжьи, Пшызэ шъолъыр Iут къэзэкъ къутырым щипIужьыгъ. Жаннэ Адыгэ къэралыгъо университетым чIэ­хьанэу мэхъушъ, Мыекъуапэ Руслан щы­IокIэ. Мурадэу зыфэдгъэуцужьырэм нэмыкI кIуачIэхэм тыфащэрэм фэдэу загъорэ мэхъу. Джащ фэд, ныбжьыкIитIум тиреспубликэ псэупIэ гупсэф афэхъугъ, яджэныкъо машIо мыщ щагъэблагъ. Зэшъхьэгъусэхэм унэгъо дахэу зэдашIагъэм кIэлэцIыкIуиплI щапIу. Шъугу къэдгъэкIыжьын, мыхэм япшъа­шъэу Маликэ, зынэхэм амылъэгъоу гукIочIэ ин зыхэлъым фэгъэхьыгъэу тигъэзет къыщыхэтыутыгъагъ.
ЩыIэныгъэр къыгощыгъ
ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием унэгъуабэмэ ящыIэныгъэ тIоу къыгощыгъ. Джащ фэд Алиевхэм яунагъуи. Апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу Руслан ащ кIонэу фэягъ. Ау джыри полицием Iоф зэрэщишIэщтыгъэм къызэтыригъэуцуагъ ыкIи ясабыйхэм анахьыкIэу Амирбеки цIыкIугъэ. Ны-тыхэр къыздыдэмыс ЖаннэкIэ къиныгъэ сабыиплIым апы­лъыныр. Къулыкъур зеухым, Руслан емыгупшысэжьэу зэзэгъыныгъэм кIатхи, дзэ операцием кIуагъэу непэ къызнэсыгъэм къэт. Зыгъэпсэфыгъом къызэ­кIом, ащи гущыIэгъу тыфэхъугъ.
— ДзэкъулыкъушIэ унагъом сыкъызэрихъухьагъэм мэхьанэшхо иI. Сятэу Хаждаут ыныбжьи ыкIуачIи къахьыфэ илъэс пчъагъэм авиацием хэтыгъ, хэгъэгум фэлэжьагъ. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциер рагъажьи, къэралыгъом IэпыIэгъу ищыкIагъэ зэхъум, сэри ыбгъукIэ сыщытэу сеплъыныр симыфэ­шъуашэу слъытагъэ. Си Хэгъэгу, сисабый-бын унагъо, сигупсэхэр къэсыухъу­мэныр къыхэсхыгъ. Патриотическэ зе­кIуакIэу тиунагъокIэ зетхьэрэр сикIэлищ щысэ афэхъуным сыщэгугъы, — хи­гъэунэфыкIыгъ Руслан.
Унашъоу ащ ышIыгъэм еуцолIэныр бзылъфыгъэмкIэ къин дэдагъ. КIэлэ бын Iужъум шъхьарыт хъулъфыгъэр аукъодыеу ытIупщыныр IэшIэхыгъэп. «Сыдэущтэу ащ дебгъэштагъа?» тIуи, тигущыIэгъу теупчIыгъ.

— ПсынкIэу сеуцIолIагъэу сIомэ, пцIы сыусыгъэ хъун. Апэрэу игугъу къэсэшIынкIи хъун, сыубытыни зэкIоцIысп­хэнышъ, кIэсIэнышъ, чыжьэу сычъэнэу сыфэягъ. Сишъхьэгъусэ зыфэдэр сшIэу ар къызэрэздэмыхъущтыр къызгурыIощтыгъ, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ опера­циер зэрэрагъэжьагъэм тетэу ащ кIон зэрэфаер, и Хэгъэгу къыухъумэнэу зэрэщытыр зэпымыоу къыIощтыгъ. ­Дэгъоу а гупшысэр къызгурэIо, сэри Урысыер шIу сэлъэгъу. ТикIалэхэр ащ фэтэгъасэх. Хэгъэгур — хьарыф зэ­хэугъоегъэ къодыеу щытэп, ары жьэу къатщэрэр, тызэрэпсэурэр. Ащ щынагъо шъхьарыт зыхъукIэ, утэджын, укIон, укъоуцон фае, джары Руслан ышIагъэри. Рэхьатэу, къэмыгумэкIэу къэтыным пае есIуагъ: «Сыд фэдэрэ къиныгъуи тызэгъусэу зэпытчынэу щыт. О ащ ущыIэщт, сэ мыщкIэ сыщыIэщт!».
Рэхьатэу щысын
ылъэкIыгъэп
ЩыIэныгъэ гъогум къы­зэдырыкIохэу, къиныгъоу къа­фэтэджырэ пстэури зэгъусэхэу зэдэзыIэтхэу есэгъэ Жаннэ рэхьатэу щысын ылъэкIыгъэп. Ишъхьэгъусэ дэжь кIонэу зырехъухьэм, Руслан бэрэ къелъэIугъ гъогу щынэгъо чы­жьэм темыхьанэу. Ау гушхо зыкIоцIылъ бзылъфыгъэм гъусэ имыIэу, изакъоу рулым кIэ­рысэу кIоныр къыхихыгъ.

— Жанна, дзэ опера­циер зыщыкIорэ шъо­лъырым тхьапшырэ ущыIагъа? ОкIофэ ущы­нагъэба?
— Гъогогъуи 6-рэ сыщыIагъ. Лъэшэуи сэщынэ. Анахь гъэшIэгъоныр — апэ сызэкIом, хъурэр къызгурымыIоу сыщынагъэп, ащ къыкIэлъыкIогъэ кIогъухэм сищынэ хахъо нахь, хэкIырэп. А лъэныкъом щы­хъурэ-щышIэрэу телеви­зорым къыгъэлъагъорэм уеплъыныр зы, ау унитIукIэ плъэгъоу ащ ухэтыныр нэмыкI шъыпкъ. ГущыIэм пае, цIыф зэрымыс пкъы­гъоу быбырэр телевизорымкIэ джэгуалъэу къыт­щэхъу, ау узэрыкIорэ гъо­гум ыбгъукIэ къыбго-
тэу щыбыбы зыхъукIэ — уищыIэныгъэ ащ къыщыуцун зэрилъэкIыщтыр къыб­гурэIо. Апэ дзэ частым сызынэсым, ащыщ горэ къысэупчIыгъ «укъэкIофэ ущынагъэба?» ыIуи, «тхьа­кIумкIыхьэм ыгу къызэрэтеорэм фэдэу джы къыз­нэсыгъэм сыIэсэжьырэп» есIуагъ. Къэщхи, ащ къысеIо: «КIо, джы ащ на­хьыбэрэ укъэкIожьынэпщтын». Дэгъоу сизышIыкIыгъэ сишъхьэгъусэ мэкъэ шъабэкIэ риIожьыгъ: «Iофыр джары, гъогур зэ къышIагъэмэ, мыуцоу къэ­кIощт». Сишъхьэгъуси гу­кIочIэ ин хэлъ, ащ сэри сегъэлъэшы. ТIуми зэрэт­лъытэрэмкIэ, ущынэным укIытагъо хэлъэп. Щынэм зышIобгъэбылъыныр — емыкIу.
— Чыжьа уздакIорэр? сыдэущтэу удагъахьэра?
— ГухэкI нахь мышIэми, ар къы­шъосIон слъэкIыщтэп. Ау сыздэкIорэ чIыпIэм благъэу ыкIи дэгъоу тидзэ­кIолIхэм чанэу ядзэ пшъэрылъхэр зэра­гъэцакIэрэр щызэхэохы. Джащ фэдэу гын Iугъом ымэ укъэзыуцухьэрэ пстэуми ахэтIысхьагъэу ахэт.
Зэкъотныгъэр, шIушIэ IэпыIэгъур
— Жанна, дзэ операциер зыщыкIорэ шъолъырым укIонэу сыдэущтэу ипхъухьагъа?
— Ар къызэрыкIо упчI. Амал яIэ зыхъукIэ, сишъхьэгъусэ къытео е тызэфэтхэ. ЗыщыкIэхэрэ горэ щыIэмэ сызеупчIым, унагъом щаупщэрыхьыгъэ шхыныгъом иIэшIугъэ нэмыкI щыкIагъэ зэрямыIэр къысиIуагъ ыкIи ымакъэкIэ сэ сиIэпыIэгъу фаеу зэхэсшIагъ. Бэрэ сегупшысагъэп, сыкIонэу исхъухьагъ. Сэ социальнэ хъытыухэм нэкIубгъохэр ащысиIэхэу Iоф сэшIэ, пщэрыхьакIэм, сигупшысэ гъэшIэгъонхэр, нэмыкIхэри къащысэIуатэ. Нэбгырабэ къыскIэтха­гъэхэу щыт, къизгъахьэхэрэм тхьама-
фэм нэбгырэ мини 10 — 12 фэдиз яплъы. Мафэ горэм ащ къыщысIотагъ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием сыкIо зэрэсшIоигъор. Джащ дэжьым зэкIэри къыщежьагъ, тидзэкъулыкъушIэхэм
апае шIухьафтынхэр афысагъащэмэ зышIоигъобэ нэбгырабэмэ зыкъысфагъэзагъ. ШъошIа, ар зымыуасэ щыIэп — лъэпкъ зэфэшъхьаф пчъагъэ зэкъотэу фронтым Iут кIалэхэм ящыкIэгъэ Iэпы­Iэгъур арагъэгъотыным зэрэфэхьазыр­хэр. Ар къызызгурэIом, сынэпсхэр къыс­шIокIуагъэх. Сэ сшъхьэкIэ Адыгеим сызэрэщыпсэурэмкIэ сынасыпышIоу зысэлъытэжьы, мызэу, мытIоу къызгурыIуагъ цIыф дэгъухэр, гумэкIылэхэр мыщ зэрэщыпсэухэрэр. СинэкIубгъо къыкIэтхагъэу къыслъыплъэхэрэм апэ сялъэIугъ якIэлэцIыкIухэм письмэхэр къарагъэтхынхэу. СикIогъум ехъулIэу сурэтшIыгъэхэр ыкIи письмэхэр зэхэубытагъэу IэпIэшхо къысахьылIагъ. Руслан ахэр игъусэхэм афигощыгъ, ядзэ пшъэрылъхэр агъэцэкIэнхэу зежьэхэкIэ письмэхэр зыдаштэх, зыщыпсэухэрэ чIыунэхэм, окопхэм ядэпкъхэм ахэр атырагъапкIэх. ДзэкIолIхэм ахэм мэхьанэшхо араты, яунэ, ячIыгу гупсэ къикIыгъэ цыпэу ахэр алъытэх. ТикIалэу Батырбек дзюдом макIо. Ащ итренерэу ЛIэхъусэжъ Владлен Къэплъан ыкъом ыгъэсэрэ ныбжьыкIэхэр игъусэхэу гущыIэ фабэхэр зытыратхэгъэ быракъ тидзэ­кIолIхэм къафагъэхьазырыгъ. Джы ар ТекIоныгъэм итамыгъэу шъхьафит ашIы­жьыгъэ Федоровкэм щэбыбатэ.
— Ащ нэмыкIэу сыда джыри афыуагъэщагъэр?
— СыкIо къэс машинэм имыфэжьэу бэ афасщэрэр. Сыздэщыс чIыпIэм нахь къэмынэу сэушъэ гъомылэпхъэ зэфэшъхьафхэмкIэ. Гъэмафэм унагъохэм ащашIыгъэу консервацие зэфэшъхьафхэр бэу къысфыращэлIагъэх: нэшэбэгу, помидор, аджикэ… КъэсэIокIи шъушIошъ мыхъункIи хъун ахэм зэращыгушIукIы­хэрэр. Ашхын амыгъотэу арэп, дзэкIолI­хэм афатщэхэрэр унагъом къикIыгъэ фэбагъэу, янэхэм, яшъхьэгъусэхэм аIэ­хэмкIэ ашIыгъэ гъомылэу къащэхъу. Бэхэм къое гъугъэхэр, газ баллон цIыкIухэр (ящыкIэгъэ зэпытых), тхьацухэкI­хэр, IэшIу-IушIухэр къафащэфых, нэ­мыкIхэм ахъщэ къысатышъ, «ящыкIагъэу плъытэрэр афащ» къысаIо. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 36-м икIэлэпIухэу Мае Мосэ ыпхъумрэ Елена Иван ыпхъум­рэ аIыгъ купым пцIыикъ чъыгым палъхьэрэ джэгуалъэхэр аIэ цIыкIу­хэмкIэ афашIыгъэх, гущыIэ фабэхэр афытыратхагъэх. Джащ фэдэу бэ щысэу къэсхьын слъэкIыщтыр. Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу, апэ зесэгъэжьакIэм, зыгорэ къотэгъу къысфэхъун Iоу сшIагъэп, ау, нафэ зэрэхъугъэмкIэ, сигупшысэгъоу къыздезыгъэштагъэхэр бэ мэхъух.
— Адэ, джыри укIощта?
— Ащ укIэупчIэжьынэу щытэп. Сэ сыздэкIорэ чIыпIэм дзэкIолI нэбгырэ 50 щыI, ахэр зыгорэмэ якIалэх, яшъхьэгъу­сэх, ашых. Мыбэхэми, сэ сфэлъэкIыщтымкIэ унэм икIырэ фэбагъэр зэхашIэным сыпылъыщт. Сыда пIомэ ахэр, сишъхьэгъуси ахэтэу, зыпч-зыпчэгъоу зэкъотхэу тэщ пае анахь лъапIэу яIэр — ящыIэныгъэ атыным фэхьазырых.
Iэшъынэ Сусан.