Нэмыц-фашист техакIохэр Мыекъуапэ зыдафыжьыгъэхэр илъэс 83-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэу зэхэт саугъэтым къэгъагъэхэр кIэлъы­ралъхьагъэх.

Хэгъэгум иухъумакIохэм яшIэжь агъэлъэпIэнэу мы чIыпIэм къэкIуагъэх Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Къэралыгъо Советым — Хасэм идепутатхэр, минист­рэхэм я Ка­бинет хэтхэр, къэлэ админист­рацием, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм, фондэу «Хэгъэгум иухъу­макIохэр» зыфи­Iорэм икъутамэ япащэхэр, хэу­шъхьа­фыкIыгъэ дзэ операцием хэла­жьэхэрэр, ветеранхэм я Совет хэтхэр, ныбжьыкIэ-патриотическэ организациехэм ялIыкIохэр, дин пащэхэр, общественностыр.
Къэзэрэугъоигъэхэр Мые­къуапэ шъхьафит зышIыжьыгъэ­хэм, тикъэралыгъо къау­хъумэзэ, Хэгъэгу зэошхом илъэхъан зы­псэ зытыгъэхэм такъикъэ афэ­шъыгъуагъэх. ЕтIанэ Iоф­тхьабзэм хэла­жьэ­хэрэм ЕгъэшIэрэ машIом дэжь къэгъа­гъэхэр кIэлъыралъхьагъэх.
Шъугу къэдгъэкIыжьын 1942-рэ илъэсым ишышъхьэIу къыщегъэжьагъэу 1943-рэ илъэсым щылэ мазэм и 29-м нэс нэмыц­хэм Мыекъуапэ зэраIыгъыгъэр. Къэлэдэс мини 4-м ехъу, советскэ дзэкIолI гъэр мини 10-м нэс техакIохэм аIэкIэкIодагъ. Пыим къалэм ипсэупIэ, исоциальнэ, ипромышленнэ, иком­мунальнэ инфраструктурэ чIэ­нэгъэшхо ригъэшIыгъагъ. Ау цIыф­хэм агу ащ зэпикIын ылъэ­кIыгъэп. Къэлэдэсыбэ партизан движениехэм ахэхьэгъагъ, пыим пэшIуекIорэ зэуабэмэ чанэу ахэлэжьэгъагъ.

КъумпIыл Мурат къэбарлъыгъэIэс амалхэм яIофышIэхэм адыриIэгъэ зэдэгущыIэгъум къыщыхигъэщыгъ хьазаб зэращэчыгъэм емылъытыгъэу къэлэдэсхэм агу зэрамыгъэкIо­дыгъэр, ячIыгу гупсэ шIу зэра­лъэгъурэм ишыхьатэу лIыгъэ­шхо ахэм зэрэзэрахьагъэр.
«Къэлэдэсхэм псэемыблэжьыныгъэ ахэлъэу, гукIочIэшхо зэряIагъэмкIэ яшIэжь дгъэлъапIэзэ, ахэм тызэрафэразэр къэтэIо, шъхьащэ афэтэшIы. Мые­къуапэ шъхьафит зы­шIыжьыгъэхэми, ар зыпкъ изыгъэуцожьыгъэхэми, зэоуж илъэсхэм ар зэтезыгъэуцожьыгъэхэми джащ фэдэу яшIэжь тэгъэлъа-
пIэ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.
КIэлэцIыкIухэу, Iэтахъохэу партизанхэм IэпыIэгъу афэхъу­гъэхэм Мыекъуапэ шъхьафит шIыжьыгъэным яIахьышхо зэрэхашIыхьагъэр къэIогъэн фае. Ахэм ащыщыбэ нэмыцхэм аIэ­кIэкIодагъ. Ахэм ащыщэу Женя Поповым ыцIэ гурыт еджапIэу N 8-мрэ Мыекъуапэ иурамрэ афаусыгъ.
Мыекъуапэ шъхьафит ашIы­жьы­нымкIэ зишIуагъэ къэкIуагъэр 1943-рэ илъэсым ищылэ мазэ тихы ШIуцIэ дзэхэр пыим лъэшэу жэхахьэхэу зэраублэгъа­гъэр ары. Щылэ мазэм и 29-м тидзэ ия 46-рэ частьхэр Мые­къуапэ, Мыекъопэ, Джэджэ, Кощхьэблэ, Шэуджэн районхэм къадэхьажьыгъагъэх. Дзэ Плъы­жьым зэхищэгъэ заохэм яшIуа­гъэкIэ нэмыкI чIыпIэ­хэри шъхьа­фит ашIыжьыгъэх. 1943-рэ илъэ­сым мэзаем и 18-м пыир зэрэщытэу хэкум рафы­жьыгъагъ.