Хэгъэгу зэошхом лIыгъэшхо щызезыхьагъэу, Тэхъутэмыкъое районым игъэцэкIэкIо комитет итхьамэтагъэу Болэт Аслъанбэч Мэсхьудэ ыкъом щылэ мазэм и 22-м ыныбжь илъэси 110-рэ хъущтыгъэ. Заом ыкIи IофшIэным яветеранхэм ярайон Совет итхьаматэу, Аслъанбэч ыпIужьыгъэ ыпхъоу Бэгугъэ Нэфсэт ятэ зыфэдагъэр тэхъутэмыкъуаехэм агу къыгъэкIыжьы шIоигъуагъ.

…Зэо илъэсхэм ащыщ горэм генералым кавалеристхэр сатырэу къыгъэуцугъэхэу, кавказ лъэпкъхэм ащыщ къызэ­рэхэкIыгъэр къызхэщырэ дзэкIолIым къыгъэлъагъорэр лъэшэу шIогъэшIэгъонэу лъыплъэщтыгъ. КIэлакIэм шэкI такъырым­кIэ шы Iупэр ылъэкIыгъ, етIанэ ымышIахэу ар Iэпызыгъ, ежь ыбзэкIэ шым зеIушъа­шъэм, адрэм ылъакъокIэ чIыгум машэ цIыкIу щитхъугъ ыкIи шэкI такъырыр ащ ригъэбылъыхьи, ыухъумэжьыгъ. Ылъэгъу­гъэр зыфихьын ымышIэу дзэкIолIым къекIолIагъ ыкIи къеупчIыгъ: «Хэта шыр ащ фэзыгъэсагъэр?» «Сэры! — джэуап къытыжьыгъ дзэкIолIым. — ШэкI такъырэу згъэфедэгъахэр зэрэчIэсыдзэу шым адыгабзэкIэ есэIо: «Сыда джы пшIэн фаер?», адыгабзэр ащ дэгъоу къыгурэIо». ЗэкIэхэри зэрэгъэщхыгъэх.
Джащ тетэу нэIуасэ зэфэхъугъэх тIогъогогъо Советскэ Союзым и ЛIыхъу­жъэу, осетинэу Плиев Исса Александр ыкъомрэ Адыгеим щыщ дзэкIолIымрэ.
А офицер ныбжьыкIэр Болэт Аслъанбэч арыгъэ, 1916-рэ илъэсым Щынджые щыпсэурэ мэкъумэщышIэ унагъом къи­хъухьагъ. Ятэу Мэсхьудэ колхозым щылажьэщтыгъ. Янэ идунай зехъожьым, Аслъанбэч илъэси 6 ныIэп ыныбжьыгъэр, дэгъу дэдэу ар ыгу къэкIыжьыщтыгъэп. Нэужым мэз хъызмэтшIапIэр зыдэщыIэгъэ Тэхъутэмыкъуае псэупIэкIэ тым къы­хихыгъ, IофшIапIи щигъотыгъ.

ИцIыкIугъом къыщыублагъэу, адрэ шъэожъыеу чылэм дэсыгъэмэ афэдэу, Аслъанбэч шыхэр икIэсагъэх, апылъыгъ, ыгъэпскIыщтыгъэх, шыу IэпэIэсэныгъэм зыщигъэгъуазэщтыгъэ. Илъэс 16 ыныбжьэу Аслъанбэч Краснодар дэтыгъэ фабричнэ-заводской еджапIэм чIэхьэ­гъагъ, наборщикэу щеджагъ. Ар къызеухым, Краснодарскэ типографием наборщикэу IофшIэныр щыригъэжьагъ. 1935-рэ илъэсым гъэсэныгъэ зэзыгъэгъо­тыгъэ кIэлэ ныбжьыкIэр комсомолым и Тэхъутэмыкъое район комитет рагъэблэгъагъ, пионерскэ организациемэ афагъэ­загъ. ИлъэситIукIэ Болэт партием аш­тагъ ыкIи Апшъэрэ коммунистическэ мэ­къумэщ еджапIэу Москва щыIэм икурсхэм ащеджэнэу агъэкIуагъ. А курсхэр къызеухыхэм ыуж Аслъанбэч дзэм ащагъ, Темыр-Кавказ дзэ шъолъырым идзэ-политическэ курсхэм якурсантыгъ, 1939-рэ илъэсым кавалерийскэ эскадроным ипащэу белофинхэм язэуагъ. Заор мэкIофэ офицер ныбжьыкIэр кавалерием епхыгъагъ пIомэ хэукъоныгъэ хъущтэп. Апэ кавалерийскэм, етIанэ сэшхо эскадронхэу Къыблэ, Темыр-Кавказскэ, Закавказскэ ыкIи Украинскэ фронтхэм ащыIагъэхэм якомандирыгъ. Ащ фэдиз уахътэм къыфэшъыпкъэу игъусагъ идзэ ныбджэгъоу, ишэу Орлик. Аслъанбэч ищыIэныгъэ шым къызэригъэнэжьыгъэ къэбарыр гъэшIэгъон дэд.
1942-рэ илъэсым ыкIэхэм адэжь Аслъан­бэч ылъэкъо джабгъу къауIэгъагъ, мэхыгъэу, лъыр къыпычъэу ар заор зыщыкIорэ шъофым илъыгъ. Орлик шъо­фым Аслъанбэч къыригъотэжьыгъ, бгъун­джэу гъолъыгъэ ыкIи пырхъагъэ, ащ офицерыр къыгъэнэхъэжьыгъ. ШышъхьэмкIэ Аслъанбэч еIункIызэ, ар зыгорэущтэу къызтыригъэпшыхьагъ, ащ ыуж къэтэджыжьи, зэуапIэм лIыр къырихыжьыгъ. Джащ тетэу ар псаоу къыгъэнэжьыгъ. ДзэкIолIыр мэзищым ехъурэ госпиталым чIэлъыгъ, а уахътэм шыр пэмычыжьэу щытыгъэ шэщым щаIыгъыгъ.
ТекIоныгъэм офицерыр Берлин щыпэгъокIыгъ. Дзэ комендатурэхэу Бранденбург, Виттенберг ыкIи Коло адэтхэм ащылэжьагъ.

1948-рэ илъэсым игъэтхэпэ мазэ гвардием имайорэу ар Тэхъутэмыкъуае къэкIожьыгъ.
Офицер ныбжьыкIэм дзэ гъогоу къы­кIугъэр бгъэхалъхьэхэу Жъогъо Плъы­жьым иорденкIэ, медальхэу «Дзэ гъэхъа­гъэу ышIыгъэхэм апае», «Кавказ къызэриухъумагъэм фэшI», «Варшавэ шъхьа­фит зэрашIыжьыгъэм пае», «Берлин зэраштагъэм фэшI», «Германием зэрэтекIуагъэхэм пае» зыфиIохэрэмкIэ къыхагъэщыгъ.
Аслъанбэч къызэрэкIожьыгъэм игушIуа­гъо игупсэмэ адигощынэу игъо имыфэзэ, Геленджик дэтыгъэ партийнэ еджапIэм агъакIо. Ар къызеухым ыуж Бжыхьэкъо­ежъым игурыт еджапIэ пащэу фашIы. А лъэхъаным Щынджые щыщэу, ау Тэхъу­тэмыкъуае бухгалтерэу щылажьэщтыгъэ Хьаджфатимэ кIалэм ыгу ри­хьыгъ. Пшъэ­шъэжъые дахэм цIэ тедзэу Катя иIагъ, нахьыбэрэр а цIэмкIэ еджэщтыгъэх. Кате нэбгырабэ къепсэлъы­хъощтыгъ, ау дзэ бгъэхалъхьэхэр зэпэжъыужьхэу зыхэлъхэу, лIыхъужъныгъэу заом щы­зэрихьагъэмэ ягугъу къуаджэм бэрэ щашIырэ Аслъанбэч пшъашъэм ыгу ыумэхъыгъ. НэбгыритIумэ ящыIэныгъэ зэрапхыгъ.
Кате сберкассэм щылажьэщтыгъэ. Ащ зятэ заом хэкIодэгъэ пшъэшъэ­жъыеу Эммэ иIагъ.
ЕджапIэм ипэщэ IэнатIэ зы илъэс­рэ зыIотым ыуж Аслъанбэч ВКП(б-м) ирайон комитет пропагандэмрэ агитациемрэкIэ иотдел ипащэу агъэнэфагъ. 1952-рэ илъэсым Тэхъутэмы­къое райисполкомым итхьаматэ хъугъэ. Зэманыр хьылъагъэ. Партием илъэситф планхэр IофшIакIохэм къафигъэ­нафэщтыгъ. ИлъэситIурэ ныкъорэм а пшъэрылъ хьылъэхэр дэгъу дэдэу Аслъанбэч зэшIуихыгъэх.
Ащ къыкIэлъыкIоу Болэт Аслъанбэч Октябрьскэ промкомбинатым илъэси 10-м ехъурэ ипэщагъ. А уахътэр ары Тэхъутэмыкъуае игупчэ унэгъо фэIо- фашIэхэмкIэ комбинатыр зыщагъэпсыгъа­гъэр. ДжырэкIэ а унэр IофшIэнымкIэ ыкIи цIыфхэр социальнэу къэухъумэгъэн­хэмкIэ гупчэу щыт. 1963-рэ илъэсым къыщыублагъэу Болэтыр Теуцожь АТП-м IофышIэхэмкIэ иинспекторэу лэжьагъэ. Аужырэ илъэсхэм райисполкомым гражданскэ ухъумэнымкIэ иотдел ипэщагъ. А IэнатIэм Iотыфэ тIогъогогъо цIэ лъапIэу «Гражданскэ ухъумэнымкIэ СССР-м и Отличник» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ.
ЫпIужьыгъэ пшъашъэу Эммэ еджапIэр къызеухым, АКъУ-м филологиемкIэ ифакультет щеджагъ, унагъо ихьагъ ыкIи кIэлэегъаджэу Афыпсыпэ Iоф щишIагъ. Аслъанбэч анахьэу ыгу къэзыIэтыщтыгъэр фэшъхьаф пшъэшъэжъыеу ыпIужьы­щты­гъэр ары — Кате ипхъорэлъфэу Нэфсэт. Унэм къызэрихьажьэу, «Болэт-татэ къэкIожьыгъ» ыIозэ ар гушIощтыгъэ, ренэу ыуж итыгъ. Тэтэжъым ар лъагэу ыIэтыщтыгъ ыкIи еупчIыщтыгъ: «Сыд уикъэбар, Симатор?» Нэфсэт щыIэны­гъэм цIэ тедзэу Симэ щыриIагъ, ащ Аслъанбэч джыри ежь зэрэфаеу, гъэшIуабзэкIэ еджэжьыщтыгъ.
Нэфсэт ины хъугъэ, еджапIэр къызеухым, комбинатым итрикотажнэ цех щылажьэщтыгъ, коммунистическэ Iоф­шIакIэм ипэрытыгъ, общественнэ Iофхэм чанэу ахэлажьэщтыгъ, комсоргыгъ. Ащ иIофшIакIэ осэшхо къыфишIыгъагъ РК КПСС-м и Апэрэ секретарэу а лъэхъаным щытыгъэ Джанхъот Къэлэджэрые Исма­хьилэ ыкъом, ары пшъэшъэжъыер Рос­товскэ апшъэрэ партеджапIэм агъэкIонэу унашъо зышIыгъагъэр. 1989-рэ илъэсым къыщыублагъэу бзылъфыгъэ ныбжьыкIэм ищыIэныгъэ нэкIубгъуакIэ къыщызэIуихыгъ: Темыр Кавказым ит апшъэрэ еджапIэхэм анахь дэгъум чIэфагъ. Тэхъу­тэмыкъуае къызегъэзэжьым, Нэфсэт район администрацием IофшIэнымкIэ ыкIи цIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэмкIэ игъэIорышIапIэ IофшIэныр щыригъэжьагъ, 2005-рэ илъэсым къыщыублагъэу ащ тхьаматэ фэхъугъ. Болэт-татэрэ янэ Дахэрэ ягъэсэпэтхыдэхэр мыщ къы­щышъхьэпэжьыгъэх: «А типшъашъ, сыд фэдизэу IофшIэным пшъхьэ хэгъэнагъэми, уадэжь къычIэхьэгъэ цIыфым унаIэ тегъэт, къыIуатэрэм едэIу, уиамал елъытыгъэу уишIуагъэ егъэкI». Илъэсыбэрэ социальнэ лъэныкъом фэгъэзагъэу зэрэлэжьагъэм изэфэхьысыжьэу хъугъэ щытхъуцIэу «АР-м исоциальнэ къулыкъу изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэр. Илъэс 11-м къехъугъэу заом ыкIи IофшIэным яветеранхэм я Советэу районым иIэм Бэгугъэ Нэфсэт Джанхъот ыпхъур итхьамат, нахьыжъхэм зэрафыщытым, дахэу зэрапэгъокIырэм, зэрадэIэпыIэрэм яшIуа­гъэкIэ шъхьэкIэфэныгъэр къылэжьыгъ.
Аслъанбэч Масхьудэ ыкъом 1983-рэ илъэсым идунай ыхъожьыгъ. Нэфсэт дэгъоу зэрэлъыплъэрэм къыхэкIэу нэнэ Дахэ щыIэныгъэ дахэ ыкIи кIыхьэ къыгъэ­шIагъ, финансист пчъагъэ районым пае зыпIугъэм ыныбжь илъэси 102-м итэу, иакъыл чанэу, ишIэжь пытэу дунаим ехыжьыгъ.
— Мы илъэсым ищылэ мазэ и 22-м ситатэ ыныбжь илъэси 110-рэ хъущтыгъэ, — къеIуатэ Нэфсэт Джанхъот ыпхъум. — Болэт-татэ цIыфышIу дэдагъ, Iушыгъэ ыкIи зэфагъэ. НыбжьыкIэмэ саIукIэ къэс ситатэ щысэу къафэсэхьы, сишъэожъыеу Рустамэ ар зыфэдагъэр ренэу къыфэсэIуатэ.
Джащ фэдагъ си Болэт-татэ!!! Лъэш дэдэу сыфэягъ ар къызыхъугъэ мафэм тефэу игугъу ашIынэу, тиреспубликэ щыпсэухэу ар зышIэщтыгъэмэ шIукIэ агу къэкIыжьынэу.
АкIэгъу Разиет.