АР-м ибзылъ­фыгъэ­хэм я Союз Лъэпкъ музеим зэIукIэгъу щы­зэхищагъ.

ШIэныгъэхэмкIэ Урысые Академием тыгъэкъокIыпIэ къэралыгъохэм язэгъэшIэнкIэ иинститут инаучнэ IофышIэу, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Нэшъулъэщэ Наимэ «Бзылъфыгъэм лъэпкъ культурэм чIыпIэу щиубытырэр» зыфиIорэм къытегущыIагъ.
Бзылъфыгъэхэм я Союз итхьа­матэу Вэрэкъо Хьалимэт зэIукIэр къызэIуихыгъ:
— БлэкIыгъэ тхьамафэм гумэкIыгъоу Мыекъуапэ къыщыхъугъэм непэрэ зэIукIэгъур ушъхьагъу фэхъугъ. Пшъэшъэ ныбжьыкIэ купыр зы пшъэ­шъэ­жъые зэрэдэзекIуагъэхэм фэдэ хъугъэ-шIагъэ къэмыхъужьыным иамалхэм тызэдалъыхъуныр пшъэрылъэу зыфэдгъэуцужьыгъ. Адыгэ шэн-хабзэм тетэу бзылъфыгъэхэм пшъашъэхэр зэра­гъасэщтыгъэм, унагъом уасэу иIэм, шэн-хабзэу илъхэм зы­къягъэIэтыжьыгъэным тIэ зэ­кIэдзагъэу тыдэлэжьэн фае.
— Хабзэр цIыфым къыдежьэ, цIыфыр цIыфы хъуным ар изы амал. Адыгэ бзылъфыгъэхэм унагъом къихъухьэрэ пшъэшъэ­жъыем игъэсэн мэхьанэшхо ра­тыщтыгъ. Адыгэ пшъашъэм идэхагъэрэ иIушыгъэрэ IэкIыбым къикIыгъэ зекIохэм, шIэныгъэгъуазэхэм къатхыжьыгъэу бэдэ­дэ щыI. Адыгэ лъэпкъ шъуашэм изехьан, дэным, бзэным, адыгэ шхыныгъохэр аупщэрыхьаным нымрэ ныжъымрэ пшъэшъэжъые­хэр афагъасэщтыгъэх, — къы­Iуагъ Нэшъулъэщэ Наимэ.
Адыгэ пIукIэ-гъэсакIэм инэшэнэ шъхьаIэр сабыим, анахьэу пшъэшъэжъыем, дахэу, гукIэгъу пхэлъэу удэзекIон зэрэфаер, щэIагъэ дызепхьэзэ гъогу тэрэз тепщэнэу зэрэщытыр хьакIэмэ къафаIотагъ. Ащ къыкIэлъыкIоу атегущыIагъэх пшъэшъэ ныбжьы­кIэм ишэн-хабзэхэм. Псэ­огъу фаеу ежьэрэ кIалэр екIолIэн ылъэкIынэу пшъэшъэ унэ адыгэ унагъо пэпчъ зэриIагъэр, а унэм псэлъыхъокIэ хабзэу щырекIо­кIы­щтыгъэр, псэлъыхъохэр щэ­сы­фэхэ пшъашъэм дитынэу пшъэ­шъэжъые Iэтахъо, ышып­хъуми игъунэгъуми, унэм зэрэрагъахьэщтыгъэр… Лъэпкъым шэн-зекIокIэ дахэу хэлъхэр зы­фэдагъэхэр къекIолIагъэхэм къафаIотагъ.
— Адыгэ хабзэр лъэпкъ гу­пшысэм къыпкъырыкIыгъ. Пшъа­шъэм хэхьэкIэ-хэкIыкIэ ышIэным, купыр зытегущыIэрэм къыдыригъэштэн ылъэкIыным, адыгэ джэгум зызэрэщигъэпсыщтым, нэмыкIыбэм афагъасэщтыгъ. Адыгэ шъуашэр ифэшъуа­шэу пшъашъэм зэрихьаным мэхьанэшхо иIагъ. Пшъэшъэ да­хэр мэфэкIхэм ахэлажьэ зы­хъукIэ, нэмыкI чIыпIэхэм къарыкIыгъэ шыухэм къуаджэм чIыпIэ нэкI щыуагъэгъотыжьыщтыгъэп. Ащ лъытэныгъэ зэрэфашIырэр къаушыхьатэу шхонч омакъэхэм Iэгъо-блэгъур къызэпагъэджэжьыщтыгъ. Пшъа­шъэм къыдешIэхэзэ, тIо-щэ пчэ­гур къызэракIухьащтым фэшI ныбжьыкIэхэр загъорэ яIашэхэм язэрэгъатхъощтыгъэх, джэ­гуа­кIори ыгу къызэрилъэдагъэу къызэхилъхьэзэ джэщтыгъэ. Адыгэ хъулъфыгъэхэр хэтрэ бзылъфыгъи дунаим къытезыгъэ­хъогъэ ным фэдэу зэреплъыхэ­рэм, лъытэныгъэшхо зэрэфа­шIы­рэм ишыхьатэу къыфэтэджы­щтыгъэх. Дэхагъэр, укIытэр, на­­мысыр зэрихьаным адыгэ пшъашъэр фащэщтыгъ, — къыхигъэщыгъ Нэшъулъэщэ Наимэ.
Адыгэ шэн-хабзэхэри уахътэ тешIэ къэси нахь къэланлэх, лъэхъан пэпчъ ежь тхыпхъэ гъэ­нэфагъэ егъоты. Ау сыд хъугъэкIи зыIэкIэдгъэкIы мыхъу­щтыр, адыгэр мы чIым къызытехъуагъэм къыщыублагъэу ежь ыгу, ышъо атешIыкIыгъэу ылэ­жьыгъэу, зэригъэуIугъэ лъэпкъ хабзэр — адыгэ хабзэр арэу зэрыщытыр зэIукIэм щыхагъэу­нэфыкIыгъ.
Тишэн-хабзэхэр къэтыухъумэхэзэ тищыIэныгъэ къыхэхъу­хьэ­рэ зэхъокIыныгъэхэм къыз­да­хьырэ лъэныкъо дэйхэм узэра­пэуцужьын плъэкIыщт шIыкIэхэм зэхэсыгъом хэлэжьагъэ­хэр ате­гущыIагъэх. Ащ фэгъэ­хьыгъэу шъхьадж иеплъыкIэ къыриIотыкIыгъ.
Хабзэр культурэгъэпс амалэу зэрэщытыр ягущыIэмэ къаха­гъэщыгъ бзылъфыгъэхэм я Союз хэтхэу, лъэпкъ еджапIэу «Тамэ» зыфиIорэм ипащэу Къохъужъ Саидэ, Тэхъутэмыкъое районым къикIыгъэ Саит Асият, стилист IэпэIасэу Хъуажъ Заремэ ыкIи нэмыкIхэм.
— Адыгэ бзылъфыгъэм шэн-­хэбзэ дахэу хэлъхэр тиныбжьыкIэхэм аIэкIэгъэхьэгъэныр ти­пшъэрылъ. Адыгэ пшъашъэм мыхъо-мышIэ зекIуакIэ къыхэмыфэным пае хэкIыпIэу щыIэхэм тызэдяусэн, тиадыгэ шэн-хабзэ­хэр, тикультурэ къызэрэтыу­хъумэщтхэм тызэрэдэлэжьэн фаер Iофыгъоу къэтэджыгъ. Непэрэ зэIукIэм къыщытIэтыгъэ Iофхэр цIыфмэ алъызгъэIэсы­жьын зылъэкIыщт общественнэ движениехэм, шIэныгъэ сообществэм ялIыкIохэм, къэбар жъугъэм иамалхэм ыкIи бзылъфыгъэ ныбжьыкIэ чанхэу ти­зэIукIэ къедгъэблэгъагъэхэм лъэшэу тышъущэгугъы, — зэ­фэхьысыжь къышIыгъ Вэрэкъо Хьалимэт.
Лъэпшъыкъо Фатим.