Адыгэ тхакIоу, Урысыем культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, журналистэу Iэшъынэ Хьазрэт къызыхъугъэр мы мазэм илъэсишъэ хъугъэ. Ащ фэгъэхьыгъэ Iэнэ хъураеу «Псэм ищыкIагъэр фэбагъ» зыфиIорэр кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм щыкIуагъ. Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэмрэ тхылъеджапIэмрэ ащ икIэщакIох.

Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх шIэныгъэлэжьхэр, студентхэр, тхакIом игупсэхэр, тхылъеджапIэм иIофышIэхэр. Iэнэ хъураер къызэIуихыгъ ыкIи зэрищагъ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, гуманитар ушэтынхэмкIэ республикэ институтым литературэмкIэ иотдел иIофышIэу Агъыржьэнэкъо Симхъан.
— Непэ тиIэнэ хъурае цIэу иIэр, «Псэм ищыкIагъэр фэбагъ» зыфиIорэр, ежь Хьазрэт игущыIэх, тIэкIу зэблэгъэуцукIыгъэхэу. Сэ Iэшъынэ Хьазрэт зыщысшIэщтыгъэм къыщегъэжьагъэу егъэлыягъэу, уифызэу щымытэу, ренэу ушъыйхэр къыIощтыгъэх. Джы узегупшысэжькIэ, игущыIэ зэрэщытэу ушъый зэкIагъ пIоми хэукъоныгъэ хъущтэп, — къыIуагъ Симхъан пэублэм.
Iэнэ хъураем ыцIэ диштэжьэу фэбагъэ хэлъэу рекIокIыгъ. Ащ хэлэжьагъэхэм тхакIом ищыIэныгъэ гъогу, итворчествэ агу къагъэкIыжьыгъ, иIофшIагъэхэм, иадыгэбзэ лъэш атегущыIагъэх, итхыгъэ­хэм абзэ, игеройхэм яшэнхэр, мэхьанэу ахилъхьэщтыгъэмрэ къыIонэу зыфэягъэм­рэ зэхафыгъэх.
— Ары, итворчествэ шъэбагъэ кIэлъэу щытыгъ. Зы гущыIэкIэ къэпIон хъумэ, лирик. ЕджапIэм тычIэс зэхъуми итхыгъэхэм тыгу рихьэу тяджэщтыгъ. ЫужкIэ ежь Хьазрэт сшIагъэ, сыдэгущыIагъ, ынаIи къыстетыгъ, сыдэлэжьэнэуи хъугъэ. ЦIыф рэхьатыгъ, шъырытыгъ, шэн дахэ иIагъ. УеупчIыжьынэу уекIолIагъэмэ, Iофэу ышIэрэр ыгъэтIылъыныешъ, къыуажэу щысыгъэм фэдэу, мытхъытхъэу къыбдэгущыIэщтыгъ. ЕтIанэ «КIэлэгъур псычъэ­рышIум фэд. Уиуахътэу кIорэр умыгъэ­кIод, непэ пшIэрэр неущ пфэмышIэжьынкIи мэхъушъ, цIыкIу-цIыкIоу птхырэр лъыгъэ­кIуат» ыIощтыгъ. IэшIоу гущыIэу, бзэ гъэшIэгъон Iулъэу щытыгъ, — лъигъэкIотагъ гущыIэр шIэныгъэлэжьэу Къуекъо Асфар.
Ары, творческэ бзэ IэшIоу иIэмкIэ Iэшъынэ Хьазрэт адыгэ литературэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щызыубытыгъэ тхакIу. ИтхакIэ зыгорэм хэбгъэкIокIэнэу щымытэу лъэуж гъэнэфагъэ къыгъэнагъ. Жанрэ зэмылIэужыгъомэ адэлажьэ­щтыгъ: усэхэр, поэмэхэр, повестьхэр, романхэр. Баснэхэр зытхыщтыгъэр а зыр ары.
Iэшъынэ Хьазрэт щылэ мазэм и 2-м, 1926-рэ илъэсым Гъобэкъуае къыщы­хъугъ. Дзэм къулыкъу зыщехь ужым Адыгэ тхылъ тедзапIэм иредакторэу, хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» илитературнэ IофышIэу ащылэжьагъ. 1962 — 1964-рэ илъэсхэм М. Горькэм ыцIэ зыхьырэ Литературнэ институтэу Москва дэтым и Апшъэрэ литературнэ курсхэр къыухыгъэх. Ащ къызекIыжьым, гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» («Адыгэ макъэм») культурэмкIэ иотдел ипащэу Iоф ышIагъ, аужырэ илъэсхэм журналэу «Зэкъошныгъэм» иредактор шъхьэIагъ. Ау Iэшъынэ Хьазрэт итворчествэкIэ кандидатыцIэр къэзыгъэшъыпкъэжьыгъэ Шэуджэн Тэмарэ къызэриIуагъэмкIэ, тхэныр ыублэнымкIэ лъэпсэшхо фэхъугъэр къызхэкIыгъэ унагъор ары.
— ЛэжьэкIо унагъу къызэрыхъухьа­гъэр. Ау IорIуатэм имэхьанэ къагурыIоу, лъэпкъ губзыгъагъэм лъыплъэхэу щытыгъэх. Ятэ кIэлэегъэджагъ, ащ дакIоу IорIуатэр кIиугъуаещтыгъ, усэхэри ытхыщтыгъэх. Арышъ, художественнэ псалъэр зэрылъыгъэ унагъом къихъухьэгъэ Iэшъы­нэ Хьазрэт къэлэмыр зэриштагъэр ошIэ— дэмышIагъэу щытэп. Сэри, ыужкIэ сызэ­регупшысэжьыгъэу, итворчествэ зызэ­рэфэзгъэзагъэр лъэпсэнчъагъэп. Джыри теджэзэ Хьазрэт ищыIэныгъэ зехъожьым, иаужырэ гъогу дгъэкIотэжьынэу тащэ­гъагъ, — еIо Шэуджэн Тэмарэ. — Хэти фэмыдэу Хьазрэт итворчествэ нэфы, игеройхэр тхъагъох. Анахь дэйми гукIэгъу фэпшIынэу чIыпIэ регъэуцо. ЦIыфым идунай, ипсихологие икуупIэ нэсын ылъэ­кIэу тхагъэ. Зэрытхагъэр жэбзэ къызэ­рыкIу. «КъымыIуагъэу къыкъонагъа?» уигъаIоу къегъоты къэIокIэ къызэрыкIо. Итворчествэ кандидатыцIэр къырызгъэшъыпкъэжьыгъэми, ытхыгъэхэр непи кIэсыджыкIыжьхэ зыхъукIэ, апэрэу ся­джэрэм фэд, сагъэтхъэжьы, игеройхэр зэкIэ сикIасэх. Тиадыгэ литературэкIэ анахь сыгу рихьырэ тхакIоу Iэшъынэм сыдигъуи игугъу сэшIы.
Iэшъынэм ытхыхэрэр 1951-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хиутыщтыгъэх. Апэрэ тедзэгъоу дунаим къытехьагъэр «Ныбджэгъу шъыпкъ» зыфиIорэ поэмэр ары (1954-рэ илъэс). Ащ къыкIэлъыкIуагъэх «КIымафэми шыблэр мао», «Августым иаужырэ тхьамаф», «Зэгъогогъухэр», «Нэфын», «Баснэхэр», «Жьыбгъэм хэт чъыгхэр», «Всадник переходит бурную реку». Джащ фэдэу кIэлэцIыкIухэм апае пшысэ-поэмэхэр ытхыгъэх, урысыбзэкIэ тхыгъэ произведениехэр адыгабзэм рилъхьажьыгъэх. Ежь иIофшIагъэхэри урысыбзэкIэ зэрадзэкIыгъэх. Iэнэ хъура­ем къыдыхэлъытагъэу Хьазрэт итхылъхэм якъэгъэлъэгъонэу «ТхакIом ихьасэ лэжьыгъ» зыфиIорэр тхылъеджапIэм щызэхащагъ. ИщыIэныгъэ ыкIи итворческэ гъогу афэгъэхьыгъэ фильм кIэкIи агъэхьазырыгъ. ЗэIукIэр зезыщэгъэ Агъыржьэнэкъо Симхъан къызэриIуагъэм­кIэ, Iэшъынэ Хьазрэт илъэсишъэ зэрэхъу­гъэм ихэгъэунэфыкIынкIэ Iэнэ хъураер аужырэ Iофтхьабзэп. ТхакIом ичылэ гупсэ игъэкIотыгъэ зэIукIэ щырекIокIыщт.
Анцокъо Ирин.