Адыгэ литературэр художественнэ лъэкI-амалхэр зыIэкIэлъ хъугъэ литературэ чъэпхъыгъэхэм акIырыплъызэ, ыпэкIэ лъыкIуатэщтыгъ.

Я 30-рэ илъэсхэм ыкIэхэм адэжь творческэ сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэла­кIэхэр тилитературэ къыхэхьагъэх: ЯхъулIэ Сэфэр, Тыгъужъ ДышъэкI, ХьэдэгъэлIэ Аскэр, нэмыкIхэри.
Лъэпкъ литературэм зиушхоу, итематикэ, ижанрэхэм заушъомбгъоу, лъэбэ­къушIухэр адыгэ литературэм ыдзы­щтыгъ. Ау Хэгъэгу зэошхор къежьи, адыгэ ли­тературэм утын ин къырихыгъ. Адыгэ тхакIохэр (КIэращэмрэ Меркицкэмрэ афэшъхьафхэр) заом кIуагъэх, творческэ гугъэпIэ инхэр къэзытыщтыгъэхэу Андырхъое Хъусен, Уджыхъу Адылджэрый, Уджыхъу Хъалид, Тыгъужъ ДышъэкI, Къадэ Хьис, Гуащэкъо Сэфэрбый, Цухъо Асфар заом хэкIодагъэх. Сэкъатныгъэ зэриIэм пае дзэм амыщэу чылэм къыдэ­нэгъэгъэ Меркицкэ Рэщыдэ фашистхэм сыд заIуи, правлением тхакIоу чIэсынэу афеуцолIагъэп, ащ пае янэ ыпашъхьэ пчъэшъхьаIум щытыраукIы­хьагъ.
Хэгъэгу зэошхоу блэкIыгъэм хэкIодэгъэ тхэкIо ныбжьыкIэхэм ащыщ непэ зигугъу къэтшIыщтыр, илъэс 19 къыгъэ­шIагъэр, ау а охътэ кIэкIым бэ ащ фызэшIокIыгъэр. Ар Уджыхъу Хъалид Титыу ыкъор ары.
Теуцожь районым ит къуаджэу Гъо­бэкъуае мэзаем, 1916-рэ илъэсым ар къыщыхъугъ.
Сабый дэдэу ибэу къани, къутырэу Ореховскэм дэт кIэлэцIыкIу Унэм чIэсыгъ. 1929-рэ илъэсым ащ къыдэкIи, 1931-рэ илъэсым нэс шъхьэегъэзыпIэ имыIэу Кавказ шъолъырым итыгъ. 1931-рэ илъэсым Адыгэ лъэпкъ тхылъ тедзапIэм щызэхащэгъэ ФЗУ-м чIахьи, хьарыфхэр хихынхэ ылъэкIэу, наборщикэу зигъэсагъ, 1932-рэ илъэсым ар къы­ухыгъ. 1932 – 1934-рэ илъэсхэм тхылъ тедзапIэм щылэжьагъ. Москва дэт редакционнэ-издательскэ техникумыр 1936-рэ илъэсым къыухи, хэкум къыгъэзэжьыгъ. Гъэзетэу «Колхоз быракъым» иIофышIэ хъугъэ.
Хъалидэ ытхыхэрэр 1931-рэ илъэсым хиутхэу ригъэжьагъ.
Усэу «Дзэ Плъыжь» зыфиIоу Хъалидэ ытхыгъэр апэрэу хэку гъэзетэу «Гъупчъэ-уатэм» мэзаем и 23-м, 1931-рэ илъэсым къихьагъ. Ащ къыкIэлъыкIуа­гъэх нэмыкI усэхэр, очеркхэр, рассказхэр, повестыр.
Москва зыщыщеджэгъэ уахътэм повестэу «Сэ зэрэсшIэу хэти ешIэ» зыцIэр ытхыгъ. Ащ щыщ пычыгъоу «Сахьид» зыфиIорэр хэку гъэзетэу «Колхоз быракъым» шышъхьэIум и 12-м, 1935-рэ илъэсым къыхиутыгъ.
1938-рэ илъэсым Хъалидэ «Родинэр» ыцIэу тхылъ къыдигъэкIыгъ. Ащ повесть кIэкIэу «Родинэр» ыкIи рассказэу «Зы мафэ» зыфиIохэрэр дэхьагъэх.
Уджыхъу Хъалидэ зэдзэкIын Iофыри ышIагъ: А. Безыменскэм иусэу «Партбилет» зыфиIорэр адыгабзэм рилъхьи, хэку гъэзетэу «Колхоз быракъым» къы­щыхиутыгъагъ, нэужым журналэу «Тихахъом» дигъэхьэгъагъ. А.П. Чеховым ирассказхэу «Мышъэ» (1937), «Налим» (1940) адыгабзэкIэ къыдигъэкIыгъэх.
Заор къызежьэм, дзэм ащагъ, псэемыблэжьэу заозэ, 1945-рэ илъэсым, ТекIоныгъэм имафэхэр къэблэгъагъэхэу Уджыхъу Хъалидэ зэуапIэм щыфэхыгъ.
УсакIоу, тхакIоу Уджыхъу Хъалидэ уздэлэжьэн фэе литературнэ кIэн гъэ­нэфагъэ къыгъэнагъ. Ащи изакъоп, Хэгъэгум иухъумэкIо чаныгъ, зышъхьасыжьыгъэп, мы лъэныкъомкIи зэрифэшъуашэм тетэу ыцIэ епIоныр епэсыгъ, къылэжьыгъ.
Мамырыкъо
Нуриет.