Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм изэ­IукIэгъуищым ядепутатыгъэу, былымIусхэр ыкIи хьаджыгъэ къызщашIырэ хъызмэтшIапIэу станицэу Джаджэм дэтым 1990-рэ илъэсхэм ипэщагъэу, нэужым мы комбинатым идиректорхэм я Совет ыкIи Iахьзэхэлъ обществэу «Дондуковскэ элеваторым» идиректорхэм я Совет ятхьамэ­тагъэу Войкэ Борис къытхэтыгъэмэ, мы мазэм ыныбжь илъэс 75-рэ хъущтыгъ.

ШIушIэгъабэу иIэм ыцIэ зэлъаригъэшIагъэу, иIэпыIэгъу зынэсыгъабэхэм ащымыгъупшэжьын гукъэкIыжьхэр къыгъэнагъэхэу ар 2006-рэ илъэсым игъо­нэмысэу дунаим ехыжьыгъ. ИIофшIа­гъэкIэ, иакъылкIэ, изекIуакIэхэмкIэ, гупыкIышхоу иIэмкIэ, цIыфхэр шIу зэри­лъэгъущтыгъэхэмкIэ ежь-ежьырэу цIэ ащ зыфишIыжьыгъагъ. IэнатIэу зыIутыгъэхэм анэсыным пае иIофшIэн «илъэое­нэ» пстэур, рабочэ къызэрыкIом къыщыригъажьи, къыкIугъагъ.
Войкэ Борис Шэуджэн районым ит къуаджэу Хьатыгъужъыкъуае икIэлэ- пIугъ. Новочеркасскэ дэт механикэ-технологическэ техникумым, нэужым Краснодар дэт политехническэ институтым мэкъумэщ хъызмэтым ыкIи гъомылэпхъэшIыным япхыгъэ сэнэхьатхэр ащызэригъэгъотыгъэхэу станицэу Джаджэм дэт элеваторым слесарэу иIофшIэн щыригъэжьэгъагъ. ЕтIанэ мастер ашIыгъагъ, технолог шъхьаIэуи хъугъэ, ащ ыуж директорым игодзагъ, илъэсиблырэ ипэщагъ.
ХэдзакIоу цыхьэ къыфэзышIи, зымакъэ фэзытыгъэхэм ягумэкIыгъохэм лъэшэу ауж ит депутатыгъ. ЦIыф къызэрыкIохэм ахэт зэпытыщтыгъ, IорIотэжьэу щымытэу, ежь ышъхьэкIэ Iофыгъоу яIэ пстэур зэригъэлъэгъуным, зэхишIэным тещыныхьэщтыгъэп. ЯIофхэр зэхифынхэу ыуж зихьэкIэ, гъунэм нимыгъэсэу хъущтыгъэп. Ары ежь зыщыхадзыгъэм щымы­псэоу, идепутат IофшIэн зынэмысыщтыгъабэхэм зыкъызкIыфагъазэщтыгъэр. Борис цIыфэу къэзыуцухьэхэрэр ежь ышъхьэ ыпэ ышIыщтыгъэх.
Комбинатым пэщэныгъэ дызэрихьэзэ, ащыгъум республикэ Парламентыми идепутатыгъ, Борис гущыIэгъу тызыфэ­хъум хъызмэтшIапIэм, исабый фэдэу, щыгушIукIызэ къызэрэтегущыIэгъагъэр тщыгъупшэжьырэп. «АшIагъ», «тшIагъэ» ыIощтыгъ нахь, «сшIагъэ» гущыIэр ыжэ къыдафэщтыгъэп. Зытетыр пIон зыхъукIэ, хъызмэтшIапIэм хэхъоныгъэу а лъэхъа­ным ышIырэр зэкIэмэ апэу ежьыр ары зи­шIушIэгъагъэр. Ар къызхэтэгъэщым, «сэ сизакъоу сишIушIагъэп, сишIушIэгъэ­ни ылъэкIыщтэп» къыпиупкIыгъагъ ащ.
КIэлэ къызэрыкIоу зэрэригъэжьэгъагъэр щыгъупшэштыгъэп, непэ гъот иIэмэ, неущ IэпыIэгъу ищыкIагъэу къэнэн зэрилъэкIыщтыр ыгукIэ зыдиIыгъэу псэущтыгъ, ныбжьи зышIошIыжьэу, гъакъэу гущыIэу цIыф зэхихыгъэп. Предприя­тием щылажьэхэрэм яIофшIагъэ осэ ин фишIыщтыгъ, ахэм ащыщ лъэIу иIэу икабинет къызычIахьэкIэ ычIыпIэ зыригъэуцощтыгъ. Арэущтэу пэщэ пстэури щытын фаеу ылъытэщтыгъ.
Борис икIэлэгъум летчик-ушэтакIо хъуным кIэхъопсыщтыгъэу, уахътэм къы­ригъэгъэзэжьышъугъэмэ а сэнэхьатым зыфигъасэщтгъагъэу ыIощтыгъ. ИшэнкIи, ипсыхьагъэкIи нахь къекIущтыгъэн фае, ау ар инасып къымыхьыгъэми, къыхихыгъэ сэнэхьатым фэшъыпкъагъ, федэ къыхьызэ, ипшъэрылъхэр зэри­гъэцэкIэщтым пылъыгъ.
Мылъкум цIыфыр зэрехъокIэу аIо, шъыпкъэ гори ащ хэлъ, ау ар Борис фэгъэхьыгъагъэп. Мурадэу зыфигъэуцужьыгъэм зэрекIолIэщтым пае нэмыкI горэм игъогупэ зэпичыгъэу, иягъэ ригъэкIыгъэу хэти къыIон ылъэкIыщтгъагъэп. ЗэплъэкIыжьымэ рымыукIытэ­жьынэу лъэуж къыгъэнэным сыдигъуи пылъыгъ.
Борис ышъхьэкIэ нэIуасэ фэмыхъугъэм ылъэкъуацIэкIэ, ятэ ыцIэкIэ урысэу ары зэрилъытэщтыгъэр. Шъыпкъэ, ятэ тилъэпкъэгъугъэп, ау ежь адыгэкIэ зилъытэщтыгъ. «Сырэгушхо адыгабзэ зэрэсшIэрэм, адыгэхэм сыкъызэрахэ­хъухьагъэм» къытиIогъагъ. Паспортым адыгэкIэ зызэрэдаригъэтхагъэр хэткIи шъэфыгъэп. Къыгъэзэжьэу инасып «еIэзэжьыгъэми», къызщыхъугъэ къуаджэмрэ лъэпкъэу къызхэхъухьагъэмрэ зэблимы­хъущтгъагъэхэу ыIощтыгъ. Адыгэ шэн-зекIокIэ дахэу хэлъыгъэхэм ащыщ на­хьыжъхэм шъхьэкIэфэныгъэшхоу афыриIагъэр. Нэжъ-Iужъхэр шIу ылъэгъущтыгъэх, фэлъэкIымэ зэпстэуми псэукIэ амал дэгъухэр аритыщтэу ыIощтыгъ.
«Борис фэдэ цIыф дунаим тетыгъэп» сIомэ сыхэукъощт, ау ащ фэдэу щыIэр макIэ. ЦIыфхэм ишIуагъэ зэраригъэкIырэм гухахъо хигъуатэщтыгъ ащ. Зыгорэм IэпыIэгъу зыфэхъукIэ, сабыир къыдэ­хъугъэм зэрэщыгушIукIырэм фэдэу гушIощтыгъ. Борис чIыпIэ нэкIэу къы­гъэнагъэм хэти иуцошъущтэп», — ыIогъагъ Шэуджэн район администра­цием ипэщагъэу, гурыт еджапIэми щыдеджа­гъэу, иныбджэгъугъэу, аужырэ сыхьа­тэу къыгъэшIэжьыгъэхэм игъусагъэу Хъуажъ Налбый (ари дунаим ехы­жьыгъ) Борис пае гущыIэгъу тызыфэхъум.
Шъыпкъэ, Борис «мыр аужырэшъ, ястымэ неущ зыпари симыIэжьэу сыкъэ­нэщт» зыфэпIощтхэм зэрямыгупшысэщтыгъэр дэгъоу зышIэщтыгъэхэм къа­Iотэжьы джы къызнэсыгъэм. «ПIэрэ плъакъорэ псаоу, шъхьэ ппытымэ бгъо­тыжьыщтыр» игупшысэ шъхьаIэщтыгъ. Борис ышIагъэм зыгорэ къыкIэкIожьын фаеу ныбжьи ылъытагъэп, ышIэти, къы­фызэплъэкIыжьыщтыгъэп.
«Борис лIы Iушыгъ, цыхьэ фэпшIынэу щытыгъ. ЩэIэфэкIэ дахэу, шIоу ышIа­гъэр бэдэд. ЧIыпIэ къин ифагъэм дэIэпыIэщтыгъ, хэти ишIуагъэ зэрэригъэкIыщтым пылъыгъ. Адыгэгъэшхо хэлъыгъ, хэхьэ­кIэ-хэкIыкIэхэмкIэ ыпшъэ уигъакIощт­гъагъэп, ащкIэ тищысэтехыпIагъ. ЛIы Iушыгъ, дэгъоу еджэгъагъ, ишIэныгъэ зыгъэфедэжьышъоу, ыпэкIэ плъэзэ Iоф зышIэрэ пащэхэм ащыщыгъ, иакъыли, илIыгъи, илъэкIи зэголъыгъэх.
Ныбджэгъу дэхэIуалэу тиIагъ, ныбжьи ымакъэ Iэтыгъэу гущыIэу зэхэтхыгъэп. ГукIэгъур къебэкIэу, тхьамыкIэм, зигъуа­джэм, амалынчъэм, нэжъ-Iужъхэм иIэпыIэгъу атыримыхэу, шъхьэкIэфэныгъэшхо афишIызэ къадекIокIэу псэугъэ цIыф. СыдигъокIи иIорэ ишIэрэ зэтефэжьыгъэх, шъыпкъагъэрэ пытагъэрэ хэлъыгъ. Непэ ар къытхэмытыжьми, ишIушIагъэхэр къэнагъэх, ыцIэ дахэкIэ цIыфхэм агу къинагъ», — къаIуагъ иныбджэгъу­гъэхэу Шэуджэн Аминрэ Шъаукъо Мы­хьамодэрэ.
Ихьалэлныгъэ ренэу IукIэжьыщтыгъэп, къызэхэзымышIыкIыни ыпэкIэ къикIыгъ, ау ащ пае ышIэщтым къыщигъэкIагъэп. «Уезэщыгъэба IэпыIэгъу тыным?» — теупчIыгъагъ ащ. Узэзэщын фэдиз ымы­шIагъэу, ышIэрэри шIомакIэу къыти­Iо­гъагъ. КъыгъэшIэщтыр зэрэмакIэм щы­гъуазэу, зэкIэри ышIэнэу игъо ифэным пае гуIэрэм ар фэдагъ.
ЕтIани ар зафэщтыгъ, хэти ихэукъоныгъэ занкIэу, ынэгу кIаплъэзэ, риIощтыгъ. АщкIи цIыфхэр зэхидзыщтыгъэхэп, иIэнатIэ чIинэным, игъот нахь макIэ хъуным къагъащтэщтыгъэп. Ежь зыпарэми ыкIыбкIэ мыхъун щиIощтыгъэп ыкIи щишIэщтыгъэп, арэущтэу удэзекIоуи къыпфигъэгъущтгъагъэп.
ЦIыфэу зищыIэныгъэ гъогу псынкIэу, пэрыохъубэ имыIэу, адыгэхэм зэраIоу, «кIыбдэт» къыдеIэзэ шъхьапэм дэкIоягъэхэм Борис яхъуапсэщтыгъэп. Къиныгъо пстэури ежь иакъылкIэ, ыкIуачIэкIэ зэрэзэпичырэм ыпсыхьагъэу, бэмэ афагъэсагъэу, къин ымылъэгъущтыгъэмэ, щыIэныгъэр шIомыгъэшIэгъоныщтгъагъэу ылъытэщтыгъ.
ГущыIэгъу гъэшIэгъонэуи ар щытыгъ. УпчIэу ептырэ пэпчъ иджэуап хьазырэу, тхыгъэм фэдэу псынкIэу къыритыжьыщтыгъ, щыIэныгъэм илъэныкъо пстэуми къариIолIэн иIагъ.
Летчик-ушэтэкIо сэнэхьатым анахьэу зыкIыфэягъэмкIэ теупчIыгъагъ. «УшэтакIор къухьэлъэтакIэу къыдагъэкIыгъэм зэкIэмэ апэу етIысхьэ, еуплъэкIу, еушэты, ащ уасэу къыфишIыщтым зышIыгъэ­хэр ежэх, етIани, лъагэу зеIэты, дунаим шъхьащыт мэхъу», — ыIогъагъ ащ бэрэ емыгупшысэу. Борис летчик-ушэтакIо хъугъэп, ау сыдигъокIи ар апэрэу зэрэщытыгъэр теубытагъэ хэлъэу къэпIон плъэкIыщт. ИIофшIакIэкIи, ицIыфыгъэкIи, шъыпкъэныгъэу, хьалэлныгъэу хэлъы­гъэмкIи апэрагъ, нахь лъагэу укIожьын умылъэкIынэуи щытыгъ. Ошъогум итэу Iоф ышIэщтыгъэп, ау сэнэхьатэу къыхихыгъэм илъэгапIэ нэсыгъагъ.
Борис щыIэныгъэ гъогоу къыкIугъэм къыфызэплъэкIыжьымэ ыгу зыгъэцIыкIоу, зэримыхъокIышъунэу къыхафэщтыгъэр ыкъо закъо игъонэмысэу дунаим зэре­хыжьыгъэр ары. Ар ежьыркIэ чIэнэгъэ­шхуагъ, ау щыIэныгъэр къызэрэзэтыримыгъэуцошъущтыр къыгурыIощтыгъ. МылъкукIи, кIуачIэкIи зыпари зыхимы­шIыхьажьыщт щыкIагъэр ыгукIэ зыди­Iыгъыгъ нахь мышIэми, цIыфхэм шIоу афишIэщтым гъунэ фишIыгъэп.
Войкэ Борис Адыгеим итарихъ шIукIэ зыцIэ къыхэнагъэхэм ащыщэу дунаим ехыжьыгъ. ЦIыфхэм ащымыгъупшэжьын лъэуж ащ къыгъэнагъ.
ХЪУТ Нэфсэт.