Щылэ мазэм и 17-р артистым и Мафэу мы илъэсым къыщыублагъэу Урысыем щыхагъэ­унэфыкIыщт. Лъэпкъ зыкIыныгъэм и Илъэс Лъэпкъ те­атрэм иартистхэм ащыщэу непэ зигугъу къэтшIымэ тшIои­гъор тимылъэпкъэгъу закъоу ахэтыр ары. Б. Щукиным ыцIэ зыхьырэ Театральнэ институтэу Москва дэтыр 2022-рэ илъэсым къыухи Тамрико Мые­къуапэ къыгъэзэжьыгъ. Роль зэфэшъхьафыбэу театрэм къыщишIыхэрэм адакIоу, артисткэ ныбжьыкIэр унагъо ихьагъ, адыгэ нысэ, ны хъугъэ. Сыд фэда а зэпстэур зэбгъэкIуныр?

Артистым и Мафэ ихэгъэунэфыкIын фэгъэхьыгъэ унашъор Урысыем итеатральнэ IофышIэхэм ягукъэкIыкIэ ­2025-рэ илъэсым аштагъ. Константин Станиславскэр къызыхъугъэ мафэр ащ фыхахыгъ. Лъэпкъхэр, культурэхэр зэфэзыщэрэ сэнэхьатыр искусствэ лъагэм ишапхъэхэмкIэ цIыф зэшIуныгъэм, ­лъэпкъ зэгурыIоныгъэм афэлажьэ. Ежьхэм ящысэкIэ ар къэзыушыхьатырэ унэгъо ныбжьыкIэ АР-м и Театральнэ зэхахьэ къыхэуцуагъ – артистхэу Тамрико Осадзе ыкIи Хьаудэкъо Азэмат унагъо зэдашIагъ, шъэо цIыкIоу Умар къафэхъугъ. ТиупчIэхэм джэуапхэр къя­зытыжьыгъэр джы Хьаудэкъо Тамрико.
— 2026-рэ илъэсыр Урысыем илъэпкъхэм языкIыныгъэ и Илъэс. Хъурцэ лъэпкъым ущыщэу АР-м и Лъэпкъ театрэ Iоф щипшIэныр сыд фэда?
— «Щукэр» къэсыухи Мыекъуапэ сыкъызэкIожьым, Iоныгъом и 5-м, ­2022-рэ илъэсым Лъэпкъ театрэм Iоф щысшIэнэу саштагъ. НэмыкI лъэпкъ сызэрэщыщым, нэмыкI тхьэшIошъхъуныгъэ зэрэсиIэм апае зэ нэмыIэми зыгорэущтэу къысэплъыгъэхэу гу лъыстагъэп. Гуфэбэныгъэр, зэкъошныгъэр къахэщэу сиIофшIэгъухэр зэхэтых, сащыщ шъыпкъэу къысэплъых. СашIохымэу ныбжьи зэхэсшIагъэп, сэри адыгэ чылэ сыкъыщыхъугъ, сипшъэшъэгъухэр, сыз­хэтхэр – кIалэхэри пшъашъэхэри – зэкIэ адыгэх. «Зы хыор садытет» зыфаIорэм фэд. НэмыкI IофышIэ куп сызэрэхэтыщтыгъэр сшIэрэп.
— Роль шъхьаIэхэр къэошIых, ахэм уахадэу е ролыр ушъхьагъу горэм пае къызэкIэбгъэкIожьэу къыхэкIыгъа?

— Къысатыгъэ ролым сыфэмыеу, зэкIэзгъэкIожьыгъэу ныбжьи къыхэкIыгъэп. Ащ сиIоф нэсыгъэп. Тэ, артист ныбжьыкIэхэм, роль пэпчъ зыхэдгъэнэн фае, нахьыбэ къэтшIы къэс нахь дэгъу. Театральнэ зэхахьэм ипащэ лъэшэу сыфэраз, Лъэпкъ театрэм икъэгъэлъэгъоныбэмэ сахэт, урыс театрэми сызхэ­лэжьэрэ спектаклэхэр ирепертуар хэтых. Тыди тахэлажьэу, ролыбэ тиIэу Тхьэм тешI. Институтми театрэми цыхьэ къызэращысфашIырэр зэхасшIэщтыгъ. Акте­рымкIэ ащ мэхьанэшхо иI.
— Москва театральнэ институтэу Борис Щукиным ыцIэкIэ дэтыр къэуухи, Лъэпкъ театрэм Iоф щыпшIэнэу Адыгеим къызыогъэзэжьыкIэм тызэIукIэгъагъ, зэдэгущыIэгъу къыб­дэтшIыгъагъ. Уахътэу блэкIыгъэм къыкIоцI уищыIэныгъэ зэхъо­кIыныгъэ инхэр щыхъугъэх. Адыгэ ­лъэпкъ ­ухэхьагъ, адыгэ нысэ ухъугъ, ­зэлъашIэрэ артистэу Хьаудэкъо Азэмат шъхьэгъусэ уфэхъугъ, шъэо цIыкIу къышъуфэхъугъ. Ушъхьэгъусэныр, унысэныр, ны ухъуныр ыкIи уактрисэныр – ахэр сыдэущтэу зэдэпхьышъура?
— Нахь пшъэдэкIыжь ин сиIэ хъугъэ. Сишъэо цIыкIу къысэплъы зыхъукIэ, сищыIэныгъэ гъэхъэгъэ инхэр щысшIынхэ зэрэфаер нахь къызгурэIо. СыкъызэкIакIо хъущтэп, ащ псэукIэ дахэ иIэным пае сэ ренэу ыпэкIэ сылъыкIотэн фае. Роль инхэр, роль дэгъухэр сиIэх. Сабыир къызыхъугъэр тхьамэфитIу нахь мыхъоу Iоф сшIэнэу сыкъыдэкIыжьы­гъагъ, сценэм сыкъытехьажьыгъ. ЫпэкIэ сылъыкIотэным пае ащ кIуачIэ къысеты. Нахьыбэрэ Iоф сшIэ къэс, театрэм сищыIэныгъэ чIыпIэшхо зэрэщиубытырэр, сэри ащ сызэрэчIэтын фаер, ар Тхьэм къысхилъхьагъэу зэрэщытыр зэхэсэшIэ.
— ОбразыкIэхэм сыдэущтэу джы Iоф адапшIэрэ, адыгэ рольхэр къэпшIыным пае гущыIэхэр (ар етIани адыгабзэу) дэгъоу зэбгъэшIэнхэ фае. Сыдэущтэу уахътэ хэбгъуатэра?
— Сабыим иIыгъынкIэ бэ къыздеIэрэр – сиIофшIэгъухэри, шъхьэгъусэм иунагъуи, сшыпхъуи. Сишъхьэгъусэрэ сэрырэ репетицием тыкъэтыфэ ахэм сабыир тфаIыгъы. Ар мэчъыефэ рольхэм Iоф адэсэшIэ. Институтым тыщеджэфэ къытаIощтыгъ: «Iоф зыдэшъушIэжьыным пае чэщыр жъугъэфедэ». АдыгабзэкIэ рольхэм язэгъэшIэн ныбжьи къин къысфэхъу­гъэп, сыда пIомэ бзэр дэгъу дэдэу сэшIэ (Джыракъые еджапIэм Тамрико щеджагъ – Тэу З.). ГущыIэу къэпIон фаехэм язэгъэшIэн едзыгъоу къызщытIохэрэм елъытыгъэу тыгу итыубытэнхэм тыфагъэсагъ.
— «Псэлъыхъохэр», «Тыкъэсыжьыгъ», «АIуагъ-къаIо­жьыгъ» — мы спектаклэхэм роль хьалэмэтхэр къащыошIых, ахэм пкIуачIэ яохьылIэ, сценэм къыщыжъугъэлъагъорэр щыIэныгъэ шъхьаф, рольхэм шъуарыщыI. Сыдэущтэу образым укъыхэкIыжьыра? ПсынкIэу зыогъэIэсэжьышъуа?
— Ары, зыцIэ къепIогъэ спектаклэхэм ролэу къащысшIыхэрэм кIуачIэу бэ пIахырэр. Къэгъэлъэгъоныр зыуухыкIэ, ролым укъыхэкIыжьышъун фае. Сценэмрэ щыIэныгъэмрэ азыфагу гъунапкъэ дэлъын фае. Унэм сызифэжьыкIэ, Тамрико къызэрыкIоу, адыгэ нысэу, ны гумэкIылэу сыкъэхъужьы. Ау роль къинхэр щыIэх укъамытIупщыжьэу, ащ узэрэхэхьагъэм икууагъэ къыбгурэIо, зэхэошIэ, ащ фэдэхэм нахь къахэкIыжьыгъуай.
— Артист ныбжьыкIэхэр хэтхэу «Псэлъыхъохэр» загъэ­уцужьым, пьесэмкIэ шIу зэрэлъэгъухэрэ Сусанэрэ Шыхьамрэ ярольхэр уишъхьэгъусэрэ орырэ къышъутефагъэх. Угу зэфилъ шъыпкъэр сценэм къыщыбгъэлъэгъоныр сыд фэда?
— Мы къэгъэлъэгъоныр тизэфыщытыкIэхэм ублапIэ афэхъугъ. Лъэтегъэуцо зыщэIэми зыпари тыгу зэфилъыгъэп. Ау етIанэ, спектаклэр дэкIыгъохэм къа­щыдгъэлъагъо къэс, тызэрэзэпэблагъэр нахь къыдгурыIуагъ. Сишъхьэгъусэ мэлылъфэгъум и 26-м, сэ и 27-м тыкъэ­хъугъ. Зыпари аукъодыеу зэтефэрэп, зэкIэми мэхьанэ яI. Къэгъэлъэгъоныр къэтшIы къэс зы фэбагъэ горэм артистхэмкIэ тызэлъештэ. «ТифермэкIэ тызэхэхьагъ», — сэмэркъэукIэ зэтэIожьы зэпыт. Тызэхэсыныр, тызэхэгущыIэжьыныр тикIас. А зэпстэум тэри тызэфащагъ. Тирольхэр «Псэлъыхъохэм» къащытшIы хъумэ, апэ тызэщыукIытэщтыгъ. Нэужым ар зэрэтиIофшIэныр, щыIэныгъэмрэ IофшIэнымрэ азыфагу гъунапкъэ дэлъынэу зэрэщытыр тыгу къэдгъэ­кIыжьыщтыгъ ыкIи тизэфыщытыкIэхэр пэрыохъу къытфэмыхъухэу тирольхэр къэтшIыщтыгъэх. Тызэрагъэсагъэм, тызэрапIугъэм адиштэу, лъэпкъ шэн-хабзэр къыттекIоу тизэфыщытыкIэхэр бэрэ тыухъумагъэх, шIэхэу къызэдгъэгуцэфагъэхэп. Ежь-ежьырэу къагурэIофэ тиIофшIэгъухэм зи ятIуагъэп.
— Анахь ныбжьышхо зиIэ культурэхэр шъуиунагъо щызэрихьылIагъэх. Сыдэущтэу «щызэдэпсэухэра», щысэхэр къэпхьын плъэкIыщта? ГущыIэм пае, хъурцабзэкIэ кушъэ орэдхэр уишъао къыфэоIоха?
— Шъабэу зэкIух, зэгурэIох сIон слъэкIыщт. Тэрэзэу хэбгъэунэфыкIыгъ — ижъырэ культурэх. Гъунапкъэ азыфагу дэмылъыжьэу зэгурыIуагъэх. Сишъхьэгъусэ зыщыщыр быслъымэн унагъу, нэкIыр аIыгъ, Къурмэн-Бирамыр хагъэунэфыкIы. Сэ чыристан диныр сэлэжьы, Пасхэр симэфэкI, кIэнкIэ гъэ­жъуагъэхэр тэгъалэх, куличхэр тэшIых. Ащ сыкъыхэхъухьагъ, сиунагъо, си­лъэпкъ ишэн-хабзэхэм ахэр ащыщых. Сишъхьэгъусэ иунагъо ар зэхешIыкIы, лъытэныгъэ къысфашIы, ащ пае сафэраз. Сисабыи хъурцабзэкIэ кушъэ орэдхэр къыфэ­сэIох, — Тамрико мэщхы, — сишъхьэгъуси сэри тыфай тикIэлэцIыкIу адыгабзи хъурцабзи ышIэнхэу. Ахэм къагъэбаищт, кIуачIэ къыратыщт, цIыф псыхьагъэ хъущт.
— МэщбэшIэ Исхьакъ ыныбжь илъэс 95-рэ зэрэхъугъэм фэгъэ­хьыгъэ пчыхьэзэхахьэу те­атрэм зэхищэгъагъэм уишъэо цIыкIу пIыгъэу усэ укъыще­джагъ. Ар зэкIэми агу хэпкIагъ, агу рихьыгъ, джынэс агу къэ­кIыжьы. Сыд фэдагъа уизэхашIэхэр а чIыпIэм?
— МэщбэшIэ Исмхьакъ иусэу къом фэгъэхьыгъэр къахэсхыгъагъ пчыхьэзэхахьэм зыфэдгъэхьазыры зэхъум. А усэм сыкъеджэ сшIоигъуагъ ыкIи сизэхашIэхэр къысэплъыхэрэм анэзгъэсышъун­хэу сегупшысэщтыгъ. Зыдгъэхьазыры зэхъум усэ къеджэныр къысэнэсыгъэу, сабыир сIэгу ичъыяхьыгъэу сыкъыдэкIи, усэм сыкъеджагъ. Ар зылъэгъугъэхэм лъэшэу агу рихьыгъ, усэм имэхьанэ фэдипшIыкIэ зэрэхахъо­рэр хагъэунэфыкIыгъ, зынэпс къэкIуагъэхэри къахэкIыгъэх. Сэри лъэшэу сыгумэкIыгъ, ау ежь пчыхьэзэхэхьэ шъыпкъэми сишъао сIыгъэу усэм сыкъы­щеджагъ. Ар дэхэ дэдэу къэлъэгъуагъ. Сабыир зыIыгъ Мадоннэм сыфагъэдагъ, образыр лъэшэу къэтыгъэу хъугъэ, усэм ыкIуачIэ цIыфхэм нахь зэхашIагъ. Сэри лъэшэу ащ сигъэгушIуагъ.
— Актерым и Мафэ непэ хагъэ­унэфыкIы, илъэсыкIэри лъэпкъхэм языкIыныгъэ фагъэшъо­шагъ. Сыд бгъэнэфагъэр, сыд угу иуубытагъэр, къыбдэхъунэу узкIэхъопсырэр?
— ГумэкIыгъо лъэхъан тызщыпсэурэр, неущ къэхъущтыр тшIэрэп. ТелевизорымкIэ къагъэлъагъорэм тынэпсыхэр къегъакIох, ау тицIыфхэр зэрэзэкъотхэм тегъэгушхо. Урысыем илъэпкъхэм языкIыныгъэ и Илъэс зэрагъэнэфагъэм мэхьанэшхо иI. Тхьэшхом ыпашъхьэ зэкIэми тызэрэщызэфэдэр пстэуми къагурыIон фае. ГукIэгъу зэфытиIэу, шIу зэфэтшIэжьэу тыпсэумэ нахьышIу. Джащыгъум мамырныгъэ тиIэу тыпсэущт. Бэ сызкIэхъопсырэр ыкIи къыздэхъумэ сшIоигъор мы илъэсым. Сызэрэактрисэм, сисэнэхьат шIу зэрэслъэгъурэм ахэр епхыгъэх. Ашъхьэ къисхыпэнэп, къыздэхъурэ щыIэмэ къэшъулъэгъущт. Тыгу илъ гукъэкI дахэхэр зэкIэ Тхьэм къыддегъэхъух.
— Опсэу, Тамрико, тиартистхэм зэкIэми «Адыгэ макъэр» непэрэ мафэмкIэ афэгушIо, шъуисэнэхьаткIэ гъэхъэгъэ инхэр шъушIынхэу шъуфэтэIо.
Тэу Замир.