СыкъызтегущыIэ сшIоигъор адыгэ бзылъфыгъэ шIагъоу, цIыфышIоу, акъылышIоу Хьахъурэтэ Светлан Федор ыпхъур ары. Светланэ Тэхъутэмыкъое районым ит къуаджэу Нэтыхъуае щэпсэу. ЖъоныгъуакIэм и 9-м, 1947-рэ илъэсым Афыпсыпэ къыщыхъугъ, Натхъомэ япхъу. Нэтыхъое Хьахъуратэмэ нысэу къафащагъэу лIэшIэгъуныкъом къехъоу дэс. Исабыйхэри ащ къыщыхъугъэх, щапIугъэх.

Светланэ жьэу Афыпсыпэ къыдэ­кIыгъ. Илъэс 15 нахь ымыныбжьэу Краснодар дэтыгъэ культпросвет училищым чIэ­хьагъ ыкIи ащ иклубнэ отделение къыухыгъ. Нэужым народнэ искусствэмкIэ Московскэ къэралыгъо университетыр къыу­хыгъ. Апэ зыщеджэгъэгъэ училищ дэдэм ибиб­лиотечнэ отделении къыухыгъ. Илъэс 27-рэ — культурэм, илъэс 23-рэ библиотечнэ Iофым афэлэжьагъ.
«Сэ IофшIэныр зесэгъажьэм дивизэу сиIагъэр: «Моя профессия — моя душа», — къыти­Iуагъ Светланэ.
ИIофшIэн тхъагъорэ гушIуагъорэ ахигъуатэу лIэшIэгъуныкъом ехъурэ лэжьагъэ. ЕджапIэми, клубхэми, тхылъеджапIэхэми Iоф ащишIагъ. Афыпсыпи, Пщыкъуйхьабли, Нэтыхъуайи адэсыгъ. ЦIыфхэм языгъэпсэфыгъо уахътэ ыгъэ­тынчыным, ыгъэдэхэным апылъыгъ. Зыдэхьэгъэ чылэм щыщ зишIыгъ, унагъоу зэрыхьагъэм зыригъэзэгъагъ.
Хьахъурэтэ Светланэ иIофшIакIэ щытхъу къыфихьыгъ. Ар АР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI, «Почетный культармеец Кубань — 75» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ, СССР-м ыкIи РСФСР-м культурэмкIэ яминистерствэхэм ящытхъу тхылъхэр, нэмыкIхэри къыратыгъэх.
Светланэ ипсауныгъэ изытет къы­хэкIэу Iоф ышIэжьырэп, ау ыIэ зэтыридзэу тIысыжьыгъэп. Къуаджэм щыхъу­рэ-щышIэхэрэми ащыгъуаз, ащ иIофыгъохэм язэшIохыни хэлажьэ. УпчIэжьэгъуи афэхъу, лъытэныгъи шъхьэкIафи къыфашIы.
Бзылъфыгъэр творческэ цIыф. Ар гъэзетым матхэ, радиом икъэтынхэм ахэлажьэ, Нэтыхъуае пае тхылъ ыт­хыгъ. Ащ «Трижды рожденный» зэреджа­гъэр. Ар Нэтыхъуае щэ зэрэкощыгъэм еп­хыгъ. Светланэ усэхэри етхых. ГущыIэм пае, «Сэ сыадыг» зыфиIорэ усэу Тыркуем щыпсэурэ Хьахъуратэмэ япхъоу Къадрые фитхыгъэм къыщыреIотыкIы адыгэу фитгъуаджэу ячIыгу икIыжьыгъа­гъэхэм яадыгабзи яадыгэ шэни зэрэчIамынагъэр, хэкужъым зэрэфэлIагъэхэр, ягугъэ зэрэфэшъыпкъагъэхэр, Iизын къаратэу адыгэу IэкIыб чыжьэм щыпсэухэ­рэр ячIыгужъ къагъакIохэуи зэман къы­зэрякIугъэр Светланэ къетхы. Бзылъфыгъэу хьакIэу къэкIуагъэм ыгу щыхъэ­рэ-щышIэхэрэр къеIуатэх.
Радиом икъэтынхэм яхъулIэу ахэм едэIущтхэм загъэхьазыры.
«Тэ пенсионерэу хьаблэм тесхэр тызэрэугъоишъ, къэтынхэм татегущыIэ, зэтэгъафэх», —
ыIуагъ Светланэ.
Радиом иIофышIэхэм зэкIэхэм афэраз. АцIи, алъэкъуацIи, шъхьадж къэтынэу ыгъэхьазырэри ешIэ. Джащ фэдэу гъэзетми матхэ. «Ным нахь лъапIэ тыдэ къипхын», «Бзылъфыгъэ лIыхъужъыр адыгэм ыпхъу», «Медицинэм иIофы­шIэхэм тафэраз», «Зы бзылъфыгъэ итхыд», «Яни ыкъуи нэмыцмэ якIодылIагъэх» ыкIи нэмыкIыбэхэр. Аужырэ тхыгъэу зыцIэ къетIуагъэр Меркицкэ Рэщыдэрэ янэрэ яхьылIагъ. Рэщыдэ нэмыцхэм агохьанэу ядэжь къакIохи къызыраIом, ар кIалэм щигъэзыягъэти, нэмыцыр ышъхьэпхэтыку тIо кIэрахъокIэ къеуагъ. Ащ тхьамыкIагъоу къехъулIагъэм къикIэу яни хьадэгъум зэрихьы­гъэр къеIуатэ статьям.
Нэтыхъуаехэм зэрафэразэм ипэгъо­кIэу бзылъфыгъэм тхылъэу ытхыгъэм шIэныгъэм, культурэм, гъэсэныгъэм, кIэкIэу къэпIощтмэ, щыIэныгъэм илъэныкъо пстэуми зиIахьышIу ахэзышIыхьэгъэ цIыфхэм ягугъу къыщешIы.
«ГъэшIэгъонба, мы чылэ цIыкIужъыем Лениным иорден зиIэу нэбгыриплI къыдэкIыгъ», — еIо Светланэ.
Заслуженнэ артистки, заслуженнэ врачи, Урысыем спортымкIэ имастерхэри яIэх. Джастэ Вячеслав урым-рим бэнэнымкIэ АР-м, Урысыем, Европэм, дунаим якубокхэр къыдихыгъэх. «Хэгъэ­гум ыпашъхьэ гъэхъагъэу щыриIэхэм апае» зыфиIорэ орденэу ятIонэрэ шъуа­шэ зиIэр, медальхэр къызэрэфагъэшъо­шагъэхэм игуапэу къатегущыIэ. Мы чылэм ар ипхъорэлъф.
Хэгъэгу зэошхом лIыхъужъныгъэ щызезыхьагъэхэу, къэралыгъо тынхэр зи­Iэхэми чIыпIэшхо тхылъым щаубыты.
ТIогъогогъо РСФСР-м и Апшъэрэ Совет идепутатэу Хьагъур Любэ зэрэхадзыгъэм, ТекIоныгъэм и Парадэу 1945-рэ илъэсым щыIагъэм Бек Пщымафэ зэрэхэлэжьагъэри ащ къыщит­хыгъ.
КIэлабэ зиIэ унагъоу дэсхэм, бэгъа­шIэхэм мы тхылъым нэIуасэ уафешIы. ЗэкIэ зы статьям къыщыпIон плъэкIынэп нахь, джыри бэ тхылъым къепIолIэн плъэкIыщтыр.
Хьахъурэтэ Светланэ зыгъэгумэкIырэ Iофхэми тащигъэгъозагъ.
«Адыгэ тхакIоу, усакIохэу тиIэхэм лъэуж дахэ къытфагъэнагъ. ГухэкI нахь мышIэми, ныбжьыкIэхэм ятхыгъэхэр мэкIайхэм ателъ къыдагъэкIынхэ амылъэкIэу. НыбжьыкIэхэм гъогу яттын фае. Сыдэущтэу литературэр дгъэбаищта ныбжьыкIэмэ Iоф адэтымышIэмэ? Хэта мыхэм алъыплъэн фаер? Мы упчIэм цIыфыбэ егъэгумэкIы. ЯтIонэрэ гукъаоу тиIэр адыгэ радиом, телевидением уахътэу яIэр зэрэмакIэр ары», — еIо Светланэ.
Хьахъурэтэ Светланэрэ сэрырэ IорIуа­тэм тызэфищагъ. Адыгэхэм яIорIуати яшэн-хабзэхэми хэшIыкI афыриI. Адыгэ гущыIэжъхэр, къэбархэр, хъугъэ-шIагъэ­хэр, шIуфаIохэр, шIур, мышIур, нэ­мыкIхэри тигъэтхыгъэх.
Адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ Iоф­хэм язытет фэгъэхьыгъэу Светланэ къы­Iуагъ: «Адыгэбзэ урокэу еджапIэм чIэлъыр макIэ. Непэ тиадыгабзэ мэкIоды. Ны­дэлъфыбзэр унагъом къыщежьэн фае. Бзэр пыдзыкI пшIы хъунэу щытэп. ТикIэлэеджа­кIохэр Отраднэм макIох. Ахэм кIэлэегъэджэ дэгъу яI. Чэчэни, курди зэкIэми адыгабзэр аре­гъашIэ. Лъэпкъэу зыщыщым емылъытыгъэу зэнэкъокъоу, олимпиадэу адыгабзэмкIэ зэхащэхэрэм ахегъэлажьэх».
Светланэ сэкъатныгъэу иIэм пае къэмынэу зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм ахэлажьэ, апэрэ чIыпIэхэр къыдехы. ГущыIэм пае, 2024-м илъэс 40-рэ Iоф зышIагъэхэм апае зэнэкъокъоу зэхащагъэм хэлэжьагъ, апэрэ чIыпIэр къы­хьыгъ. Светланэ удэгущыIэным уезэщырэп. ЫшIэрэр бэ, бэмэ яджагъ, бэ ылъэгъу­гъэр, зэхихыгъэр. Нэтыхъуаемэ ябыракъ къызэрахьыжьыгъэри, къуаджэм щыщхэр Тыркуем зэрикIыжьыгъагъэхэри, чIыгужъым къинэгъэгъэ пчъагъэри, ахэм къарыкIуагъэри — бэ тигъэтхыгъэр.
Нэтыхъуаехэр Суворовэ-ЧеркесскэкIэ заджэхэрэ чIыпIэм къикIыжьыхи мыщ къызэкIожьхэм шъхьафэу тIысыгъэх нахь, зыми хэтIысхьагъэхэп, ащымыщи къыдагъахьэщтыгъэп. Мы чылэм щыщхэр къэзэрэщэжьхэрэп — зэкIэри зэIахьылых.
Светланэрэ ишъхьэгъусэу Анзауррэ унэгъо дахэ ашIагъ. Сабыйхэр апIунхэмкIэ игуащэрэ игуащэ янэрэ яшIогъэ­шхо къызэрэкIуагъэр, ахэм зэрафэразэр тигущыIэгъу къеIуатэ.
«Ныбжьи сигуащэхэм сыгу ха­гъэкIыгъэп, сикIалэхэр апIузэ, сырагъэджагъ. Клубым Iоф щысшIэ зэхъум, кIасэу сыкъэ­кIожьыщтыгъ. Ащыгъум кIалэхэр нэшIо-гушIоу, къабзэу фэпагъэхэу, яфэIо-фашIэхэр сигуащэхэм ашIэгъахэу сыкъи­хьажьыщтыгъ», — еIо ащ.
Зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъитIурэ зы шъаорэ зэдагъотыгъ. Ахэм яхъяри, пхъо­рэлъф-къорэлъфхэри къалъэгъужьыгъэх.
Хьахъурэтэ Светланэ непэ Iоф ымы­шIэжьырэми, еджакIохэр, студентхэр, кIэлэегъаджэхэр, икъоджэгъухэр бэрэ къыфэкIох, лъытэныгъэ къыфашIы. Ар ежь иIофшIакIэкIэ, иIофшIагъэкIэ къы­лэжьыгъ.
Iоф зыдишIагъэхэм зэкIэми Светланэ афэраз, шIу къадэхъунэу, бэгъашIэ хъун­хэу афэлъаIо.
ИлъэсыкIэмкIэ Светланэ тыфэгушIо, шIур игъогогъоу, ем щикIухьэу бэрэ щыIэнэу, ыгу зыфэгъоу, шIу ылъэгъоу иIэхэм адэтхъэнэу фэтэIо.
Цуекъо Нэфсэт.