Лъэпкъ зэфэшъхьафэу 100-м ехъу тиреспубликэ щэпсэу. Ахэм азыфагу илъ зэгурыIоныгъэм изы щысэх «Адыгэ макъэр» зихьэкIагъэхэр.

ЗэкIэ къызщежьагъэр
Ниныхъу Андзаур (Тхьэм джэнэт къырет, идунай 2019-рэ илъэсым ыхъо­жьыгъ) урыс бзылъфыгъэу Ольгэ шъхьэ­гъусэкIэ къыхихыгъ. ШIулъэгъуныгъэ­рэ зэгурыIоныгъэрэ къызэдэзыгъотыгъэхэ нэбгыритIум кIэлитIурэ пшъашъэрэ зэдапIугъ, ахэми унагъохэр ашIагъэх, сабыйхэр къапыфагъэх.
— Андзауррэ сэрырэ 1980-рэ илъэсым къалэу Краснодар нэ­Iуасэ тыщызэфэхъугъ. А лъэ­хъаным пщэрыхьакIоу седжа­гъэу ащ Iоф щысшIэщтыгъ. КъыкIэлъыкIогъэ илъэсым тыкъэзэрэщагъ. Ниныхъу лIакъом сызхэсыр илъэс 45-рэ хъущтышъ, сшIыгъэ лъэбэкъум зы мафи сырыкIэгъожьэу къы­хэкIыгъэп. Лъэпкъэу укъыз­хэкIыгъэм е динэу блэжьырэм мэхьанэ иIэп, цIыфым идэгъугъ зэкIэ зэлъытыгъэр. Лъэпкъ Iофыгъо егъашIи къызэфэтIэтыгъэп ыкIи зэхэтшIагъэп. Ан­дзаур къызэрыхъухьагъэр унэгъо Iужъугъ, зэш-зэшыпхъоу нэбгырипшI хъущтыгъэх. Ахэми лъэшэу сафэраз, сащымыщэу, къыс­фэмыехэу ныбжьи гу лъыстагъэп, — къеIуатэ Ольгэ.

Сыд фэдэрэ лъэхъани, лъэпкъ зэфэшъхьафхэм къахэкIыгъэхэм зэдагъэпсыгъэ лъэпсэ пытэ зиIэ унагъор ары къэралыгъо лъэшым ыкIуачIэр. Джы лъэпкъ зыкIыныгъэм и Илъэс ащ имэхьанэ нахь зыкъеIэты, сыда пIомэ лъэпкъхэр зэзыпхыхэрэри, ахэм азыфагу илъ гъунэпкъэ пстэури щызыгъэзыерэри шIулъэгъур ары. СигущыIэгъу зэрилъытырэмкIэ, унагъом ихахъохэр, илъ зэгурыIоныгъэр ыкIи ипытагъэ зэлъы­тыгъэр нэбгыритIум зэфыряIэ цыхьэшIэгъур, гуфэбагъэр, зэфэгъэгъу­жьыныр ары.
Лъэпкъ зэхэдзыр хэмытэу
Ольгэ къызэрыхъухьэгъэ унагъор Грузием щыпсэущтыгъ. Я 4-рэ классым нэсыгъэу янэ-ятэхэр Крымскэ районым ит псэупIэу Мерчанскэм къэкощыжьыгъагъэх. Ащ нахьыбэу щыпсэухэрэр урымых. ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу лъэпкъ зэфэшъхьафхэм ахэсэу къэтэджыгъэм зэхидзынхэр ышIэрэп.

— СигущыIакIэ зэхэзыхырэм, сымыурысэу къышIошIы. Ары пакIошъ, сэри аущтэу сэлъытэ. Загъорэ «шъо урысхэм, мыр мыщ фэд» аIоу къызысаIокIэ, сегупшысэ — ар сыд фэда? Урысыем игупчэ шъолъыр сыкIонышъ, ащ щыпсурэ урысхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зэзгъэлъэгъу­нэу сыфае мэхъу. Къалэм сызэрэщамыпIугъэр арыщтын, сыкъызхэхьэгъэ адыгэ лъэпкъым ишэн-хэбзэхэри, икультури къыс­пэблагъэхэу щытыгъ. Лъэпкъхэр зэфэмыдэхэу зэраIорэр ежь цIыфхэр ары къэзыугупшысыгъэр. Сэ аущтэу слъытэрэп, цIыф дэй е дэгъу мэхъу, нэмыкI зэфэмыдэныгъэ ахэслъагъорэп, — къыIуагъ Ольгэ Павел ыпхъум.
Бзылъфыгъэм анахь ымышIэщтыгъэр адыгэ шхыныгъохэм яупщэрыхьын. Ари шIэхэу ыIэ къыригъэхьагъ, щыпсыр, пIастэр, лылыбжьэр, хьалыжъор афэIэпэIасэу егъэхьазырых. Джы лIакъом Iофтхьэбзэшхохэр иIэхэ зыхъукIэ, ащ къелъэIухэшъ, нэбгырэ пчъагъэм ателъы­тагъэу ар афэпщэрыхьан елъэкIы.

— Анахь баиныгъэу сиIэхэм, сызэрыгушхохэрэм ащыщ ащ фэдэ цыхьэ къысфашIэу сызэрагъэпщэрыхьэрэр. Мыщ фэдиз илъэс пчъагъэм сызхэс лIакъом щыIэныгъэ гъогум садытетэу сы­къызэрэрыкIорэмкIэ, сызэра­лъы­тэрэмкIэ, шIу сызэралъэ­гъурэмкIэ лъэшэу сафэраз. Къин сыхэфагъэми, сыкъэсымэджагъэми, сащыгъупшэрэп, яIэпы­Iэгъу сыщыкIэрэп, — къыхигъэщыгъ Ольгэ.
Зэблэгъэныгъэр, ныбджэгъуныгъэр
СигущыIэгъу шэн гъэтIылъыгъэ зиIэ, цIыфхэр зикIасэхэ бзылъфыгъ. ЫмышIэрэ цIыфым IукIагъэми, егъашIэм ышIэщтыгъэм фэдэу псынкIэу ныбджэгъу ышIын елъэкIы. Сидыгъуи емызэщыжьэу хьа­кIэхэм афэнэгушIу. Арышъ, яунэ зыгорэ имысэу макIэ къызэрэхэкIырэр. Къыхэз­гъэщымэ сшIоигъу, ахэр зэкIэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм къахэкIыгъэх.
Ольгэ игъунэгъу Чакалов зэшъхьэгъусэхэу Валерэрэ Надеждэрэ урымых. Илъэс пчъагъэ хъугъэу ящыгъу-пIастэ ахэм зэдагощы, мэфэкIхэр зэдыхагъэу­нэфыкIых.

— Сыд фэдэрэ лъэхъани лъэпкъ зыкIыныгъэр щыIагъ. Тянэ-тятэхэм лъэпкъ зэхэдз тимыIэу тапIугъ. Ниныхъумэ яунагъо илъэс 15-кIэ узэкIэIэбэжьымэ къутырым къэкощыжьыгъэх. Ащ фэдизым тызэныбджэгъу нахь мышIэми, зэфэгупсэ ты­хъугъ. Ольгэ цIыфышIу, узэрещалIэ. ТыныбжьыкIи тызэлэ­гъушъ, тызэгурэIо, тишIоигъоныгъэхэр зэтефэх, — къыIуагъ Надежда Чакаловам.
ИмыIахьылхэу Ольгэ адыгэ пшъэшъэ­гъухэр бэу иIэх. Ахэм адэжь ежьыри макIо, якъини яхъяри зэдагощы.
Лъэпкъ зэхэдз зэрымылъ Ниныхъумэ яунагъо щапIугъэ нэбгырищри зыкIыныгъэм фащагъэх, шэн-хэбзэшIухэм афапIугъэх. Анахь шъхьаIэр — унэгъошIэным къызыфэкIохэми, къызхащыщт лъэпкъым иупчIэ унагъом къитэджа­гъэп.
— Аныбжь икъуи къэщэн–дэкIоным тызынэсым, джыри Андзаури псаугъ. «ШIу шъузэрэлъэ­гъоу, шъузэгурэIомэ, шъо къыхэшъухырэм тэри тыфай» ятIуагъ. ЗэрэхъугъэмкIэ, кIэлитIумэ адыгэ бзылъфыгъэхэр псэогъукIэ къыхахыгъэх, ти­пшъашъэ ермэл дэкIуагъ. Щыри бын-унэгъо дахэхэр яIэхэу мэпсэух. Тиблагъэхэр дэгъу дэдэх, тадэжь къэкIох, та­лъытэ, тагъашIо, тэри джаущтэу тафыщыт, — хигъэунэфыкIыгъ Ольгэ.
ЯкIэлэ нахьыжъэу Юрэ дзэкъулы­къушI, апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэ. Ишъхьэгъусэу Заремэрэ ежьыр­рэ кIэлищ зэдапIу. Инвер псэолъэшIыным фэгъэзагъ. Ишъхьэгъусэу Нуретрэ ежьыррэ кIэлищ яI. Светланэ Сонаянмэ яныс, ишъхьэгъусэу Андрей игъусэу кIалэрэ пшъашъэрэ зэдапIу. ЗэкIэми быслъымэн ыкIи чыристан мэфэкIхэр зэдыхагъэунэфыкIых, хэти ишэн-хабзэхэр зэрагъашIэх, алъытэх, зэгурыIохэу, шIу зэрэлъэгъухэу зы бын-унэгъошхоу зэдэпсэух.
Iэшъынэ Сусан.