УФ-м и Президент иунашъокIэ 1995-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Урысые прокуратурэм и Мафэ хагъэунэфыкIы. 1722-рэ илъэсым щылэ мазэм и 12-м пачъыхьэу Апэрэ Петр иунашъокIэ «Генерал-прокурор» зыфиIорэ IэнатIэр агъэнэфэгъагъ. Унашъом къыдыхэлъытагъэу Генерал-прокурорым ипшъэрылъ шъхьаIэхэр ыкIи фитыныгъэу иIэхэр гъэнэфагъэхэ хъугъэ. Ащ ыуж прокурорхэм яинститут хэхъоныгъэхэр ышIыхэзэ титарихъ пытэу хэуцуагъ.

Прокуратурэм имэфэкI ипэгъокIэу гущыIэгъу тыфэхъугъ АР-м ипрокурорэу, юстициемкIэ я 2-рэ класс зиIэ къэралыгъо советникэу И. С. Шевченкэм.
— Прокурорым иIофшIэн хэбзэ рэхьатныгъэр къэухъумэгъэным епхыгъ. Мы лъэныкъомкIэ 2025-рэ илъэсым изэфэхьысыжь шъхьаIэхэр сыд фэдэха?
— ЦIыфхэм яфитыныгъэхэр къэухъу­мэгъэнхэм, хабзэр гъэпытэгъэным афэшI хэбзэукъоныгъэ ыкIи бзэджэшIэгъэ зэфэшъхьафхэр зезыхьагъэхэм апэ­уцужьыгъэным епхыгъэ IофшIэныр АР-м и Прокуратурэ зэрихьагъ. 2025-рэ илъэсым щылэ мазэм къыщегъэжьагъэу шэкIогъум нэс Адыгеим бзэджэшIагъэу щызэрахьагъэр проценти 10-м кIахьэу нахь макIэ хъугъэ. Урамхэм бзэджэшIагъэу ащызэрахьэхэрэм япчъагъэ хэпшIыкIэу къыщыкIагъ. Джащ фэдэу тыгъон, хъункIэн, укIыгъэ ыкIи псауныгъэм зэрар ин езыхырэ бзэджэшIагъэхэри нахь макIэ хъугъэ. Прокурорхэр, къэралыгъо гъэпщынакIохэм афэдэу, лажьэ зиIэхэм зэфагъэ ыкIи шъыпкъагъэ хэлъэу къа­лэжьыгъэ пшъэдэкIыжьыр атыралъхьанэу хьыкумым кIэдэух. Арэу щытми, узэмызэгъын лъэныкъохэри щыIэх. БлэкIыгъэ илъэсым нэбгырэ 23-мэ хэбзэнчъэу уголовнэ Iоф къафызэIуахыгъэу къыхагъэщыгъ.
— Ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхын нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм зэрарэу къахьырэр сыд фэдиза, ахэм къяжъугъэгъэзэжьын шъолъэкIа?
— БлэкIыгъэ илъэсым къолъхьэ тын-Iыхын нэшанэ иIэу, гъэпцIагъэ хэлъэу ыкIи иIэнатIэ къызфагъэфедэзэ зэрахьэгъэ бзэджэшIэгъи 100-м ехъу къыхагъэ­щыгъ. Ахэм анэмыкIэу гъогу-транспорт хъугъэ-шIагъэхэм якъэбар хэбзэнчъэу аварийнэ комиссархэм зэраIэкIагъэхьагъэм фэшI гъогу-патруль къулыкъум иIофышIэ нэбгыри 6 агъэмысагъ. Тэхъу­тэмыкъое район администрацием архитектурэмкIэ иотдел ипащэу Iоф зышIэщтыгъэм гъогогъуи 5-рэ къуалъхьэ зэриштагъэм фэшI агъэмысагъ.
ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Экоцентрэм» сатыумкIэ иотдел ипащэ ылъэныкъокIэ къызэIуахыгъэ уголовнэ Iофыр Мыекъопэ къэлэ хьыкумым фагъэхьыгъ. Унэе предпринимателым транспортыр бэджэндэу ритынымкIэ зэзэгъыныгъэ дишIыным пае къуалъхьэу сомэ миллион 1,2-рэ зэрэритыгъэм, ащ нэмыкIэу пыдзафэхэм яIущынкIэ нэмыкI бизнесменым зэзэгъыныгъэм дыкIэтхэным фэшI ахъщэ къыIихын гухэлъ зэриIагъэм афэшI ар агъэмысагъ.
Джыри зы Iофыгъо ин прокурорхэм зэхафыгъ, Росгвардием и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм лицензие-Iизын IофшIэнымкIэ Гупчэм ипащэщты­гъэм уголовнэ Iоф къыфызэIуахыгъ. ЗэрегуцафэхэрэмкIэ, къулыкъушIэр иIофшIэнкIэ къыгъэгъунэным ыкIи сатыу организацием хэбзэнчъэу Iоф щишIэн ылъэкIыным афэшI пащэм къуалъхьэу сомэ миллионым ехъу къаIихыгъ. Зэхэфынхэр мэкIофэхэ хъулъфыгъэр хьапсым чIа­гъэтIысхьагъ.
— IэнатIэ зыIыгъхэм бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэр сыд фэдэха?
— IэнатIэ зыIыгъхэм бзэджэшIагъэу зэрахьагъэхэм зэрарэу къахьыгъэм къегъэгъэзэжьыгъэным республикэм ипрокуратурэ лъэшэу ынаIэ тырегъэты. 2025-рэ илъэсым прокурорхэм лъып­лъэн Iофтхьабзэу зэрахьагъэхэм къакIэлъыкIоу къэралыгъо ыкIи муниципальнэ къулыкъушIэ нэбгыри 104-мэ дисциплинарнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ, къолъхьэ тын-Iыхын нэшанэ зиIэ хэбзэукъоныгъэ зэрахьагъэу IэнатIэ зиIэ ыкIи юридическэ нэбгырэ 38-мэ административнэ тазыр атыралъхьагъ.
Къолъхьэ тын-Iыхын нэшанэ иIэу атыгъугъэ миллионитIум ехъу бюджетым къырагъэгъэзэжьыным фэшI дэуитф хьыкумым фагъэхьыгъ. Зэрарым икъегъэгъэзэжьынкIэ сомэ миллион 80-м ехъу зытефэгъэ дэо тхылъи 10 прокурорхэм хьыкумым IуагъэкIагъ.
ГущыIэм пае, Шэуджэн районым ипсырыкIуапIэхэм яшIын пэIухьащт бюджет ахъщэу сатыу организацием ипащэ къыфатIупщыгъэр ытыгъугъэу уголовнэ Iоф къыфызэIуахыгъ. Зэрарэу сомэ миллионрэ мин 500-м ехъу къырагъэпщыныжьынэу прокуратурэм хьыкумым даокIэ зыфигъэзагъ.
АР-м ипрокуратурэ идаохэм къакIэлъыкIоу къэралыгъо къулыкъушIэщты­гъэу, къолъхьэ тын-Iыхын нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэ зезыхьагъэу уголовнэ Iоф къызфызэIуахыгъэм Урысые Федерацием ифедэ хэлъэу чIыгу Iахь 15, фэтэрхэр, чIылъэ унэхэр, автомобилитIу, зэкIэмкIи миллион 68-м ехъу къыIахыгъ. Лъып­лъэн Iофтхьабзэу зэрахьагъэхэм яшIуагъэкIэ прокурорхэм зэкIэмкIи сомэ миллиардым ехъу зытефэрэ чIыгу гектар мини 2-м ехъум къырагъэгъэзэжьыгъ.
— Лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэнкIэ хабзэр амыукъоным прокуратурэр сыдэущтэу лъыплъэра?
— Мыр анахь Iофыгъо шъхьаIэу тиIэхэм ащыщ. БлэкIыгъэ илъэсым мы лъэныкъомкIэ хэукъоныгъи 100-м ехъу къыхэдгъэщыгъ. Ахэм ащыщ къуаджэхэу Пэнэжьыкъуае ыкIи Нэшъукъуае псырыкIопIэ псэуалъэхэр ащашIы зэхъум хэукъоныгъэу агъэунэфыгъэхэр. Къоджэ псэупIэм ипащэ ар къэзыушыхьатырэ тхьапэр зыфагъэхьым ыуж хэукъоны­гъэр дагъэзыжьыгъ. Адыгэкъалэ дэт зы­гъэ­псэфыпIэ паркым плиткэ далъхьэ зэ­хъум хэукъоныгъэу ашIыгъэхэр прокуратурэр къызыхахьэм ыуж агъэтэрэзыжьыгъэх.
Лъэпкъ проектэу «Псауныгъэр къэу­хъумэгъэныр» зыфиIорэм хахьэу Мые­къуапэ дэт медицинэ учреждениехэм ащыщ Iоф зымышIэрэ томографыр къы­щэфыгъ ыкIи аппаратыр ашIыжьыным дэгуIэщтыгъэхэп. Къалэм ипрокуратурэ мы лъэныкъомкIэ хьыкумым дао фигъэ­хьыгъ. Хэукъоныгъэм идэгъэзыжьын прокуратурэр лъэплъэ.
Лъэпкъ проектэу «Демография» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу ышъхьэ фэлажьэ шIоигъоу IофшIапIэ къызэIузыхыхэрэм бюджетым щыщ мылъку IэпыIэгъу къаратынымкIэ социальнэ зэзэгъыныгъэм кIэтхэнхэ алъэкIыщт. Арэу щытми, мы лъэныкъомкIэ щысэхэр щыIэх федэу къаIэкIахьэрэр нахь макIэ ашIын гухэлъ яIэу тхылъ нэпцIхэр агъэ­хьазырыхэу. Ахэм икъоу къыгурыIорэп мыщ уголовнэ Iоф зэрэпылъыр.
— Аужырэ илъэсхэм телефон гъэпцIакIохэр бэ зэрэхъугъэм игугъу ашIы…
— Мы лъэныкъомкIэ пчъагъэхэр нахь макIэ хъугъэх. 2025-рэ илъэсым щылэ мазэм къыщыублагъэу шэкIогъум нэс мыщ фэдэ бзэджэшIэгъэ 335-рэ зэрахьагъэу агъэунэфыгъ, 2024-рэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр 627-рэ хъущтыгъэ. Арэу щытми, гъэпцIагъэ зыхэлъ шIыкIакIэхэр агъэфедэхэзэ цIыфхэр агъэделэх, зыщыгугъыхэрэ мылъкоу аугъоигъэр ашIуа­тыгъу, зэрыпсэунхэ ямыIэу къагъанэх. Прокурорым социальнэу мыухъумэгъэ цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр къэралыгъом ыцIэкIэ къыухъумэнхэр ипшъэрылъ. БлэкIыгъэ илъэсым гъэпцIагъэ хэлъэу цIыфым банкым чIыфэ къыIырагъэхызэ зэзэгъыныгъэ 18-у адашIыгъэм адырагъэштагъэп. «ДропперкIэ» заджэхэрэм алъэныкъокIэ дэо 35-рэ къытIэкIэхьагъ. ГъэпцIэкIо купым хэтхэм банкым икар­тэхэр аращэхэзэ, бзэджэшIагъэхэр зэрахьагъэх.
Адыгеим щыпсэухэрэм зафэзгъазэ сшIоигъу. Сыд фэдэрэ IофкIи шъуикар­тэ нэмыкIхэм яшъумыт, джащ фэдэу мобильнэ приложением ихьанхэ алъэ­кIынэу кодыр яшъумыIу. Шъо шъуцIэкIэ гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэ зызэра­хьэкIэ, шъоры агъэмысэщтыр ыкIи агъэпщынэщтыр.
— Джыри сыд фэдэ социальнэ IофыгъохэмкIэ прокурорхэр IэпыIэгъу афэхъухэра?
— Мафэ къэс пIоми ухэмыукъонэу цIыфхэм социальнэ Iофыгъо зэфэшъхьафхэмкIэ ядаохэр тикъулыкъушIэхэм зэхафы. ГущыIэм пае, блэкIыгъэ илъэсым медицинэм епхыгъэу сэкъатныгъэ зиIэ ыкIи пенсионер нэбгырэ 14-мэ яфитыныгъэхэр зэтырагъэуцожьыгъэх. Прокуратурэр зэрэкIэдэугъэм тетэу зы нэбгырэм сомэ миллиони 4 зыосэ Iэзэгъу уц лъапIэр къыратыгъ. Ащ нэмыкIэу прокурорхэр зыхэплъэгъэ IофхэмкIэ Iэзэгъу уц ыкIи медицинэ препарат 55-рэ цIыфхэм аIэкIагъэхьагъ.
Джащ фэдэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм яфитыныгъэхэр къаухъумагъэх, нэбгырэ 60-м ехъумэ сомэ миллион 25,8-рэ хъурэ зэтыгъо IэпыIэгъур аратыгъ. Прокурорхэм зэрахьэгъэ Iоф­тхьабзэхэм къакIэлъыкIоу Урысыем зыкъэухъумэжьынымкIэ и Министерствэ зэзэгъыныгъэ дэзышIыгъэу республикэм щыпсэухэрэм ащыщ нэбгырэ 53-мэ сомэ миллион 25,3-рэ хъурэ ахъщэ тынхэр аратыгъэх.
КIэухым Игорь Шевченкэр Урысыем ипрокуратурэ и МафэкIэ прокуратурэм иIофышIэхэм ыкIи ветеранхэм къафэгушIуагъ. Псауныгъэрэ щыIэкIэшIурэ яунагъохэм арылъынэу къафэлъэIуагъ. Анахьэу зищыIэныгъэ прокуратурэм езыпхыгъэ ветеранхэм ирэзэныгъэ гущыIэхэр апигъохыгъ.
КIАРЭ Фатим.