2025-у икIырэм республикэм лъэныкъо зэфэшъхьаф­хэмкIэ хэхъоныгъэхэр ышIыгъэх. Нэм ылъэгъоу, ар ыгъэгушIоу, типсэупIэхэм дахэу захъожьыгъ, экономикэм, псауныгъэм икъэухъумэн, гъэсэныгъэм, зекIоным, культурэм, спортым, нэмыкIхэми хахъо яIэу къихьащт илъэсым тытехьэ. Пчъагъэхэм ащыщхэр непэ щысэу къэтхьыщтых.

Экономикэр

Мы илъэсым икIэуххэмкIэ, зэкIэмкIи республикэм къыщахьыжьыгъэр сомэ миллиард 290,6-рэ хъунэу, хэхъоныгъэр проценти 106,5-у, уасэ фашIы.
Мыщ сатыу цIыкIумрэ гурытымрэ чIыпIэу щаубытырэр процент 30 фэдиз, предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ — шъолъырым иэкономикэ щылажьэхэрэм азыныкъу. ИнвестициехэмкIэ хабзэу илъым ылъэныкъокIэ Лъэпкъ рейтингым къэралыгъом ишъолъырхэм азыфагу икIыгъэ илъэсым Адыгеим я 16-рэ чIыпIэ щиубытыгъ.

Промпаркэу «Инэм». Ащ шIуагъэу иIэр къыгъэлъэгъогъах. Непэрэ мафэм ехъулIэу резидентхэм ащ сомэ миллиарди 8 фэдиз мыбюджет мылъкоу къыхалъхьагъ.Мы илъэсым имэзи 9-кIэ инвестициехэу шъолъырым къыхалъхьагъэхэм япчъагъэ сомэ миллиард 54-рэ, хахъор — проценти 117,3-рэ. Мы пчъа­гъэр Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ анахь дэгъу. Промышленнэ къыдэгъэкIыным ихахъо — проценти 102-рэ.
ПсэолъэшIыным фэди 1,6-кIэ хэ­хъуагъ, зырыз щэным — проценти 2,4-кIэ. Гъэ­стыныпхъэ шхъуантIэр процент 96,6-мэ аIэкIахьэ. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциер зыщыкIорэ чIыпIэхэм тонн мини 5,5-м ехъурэ IэпыIэгъу атIупщыгъ.
КIэлэцIыкIу ибэхэм ыкIи ахэм афэдэу алъытэхэрэм япчъагъэкIэ нэбгыри 150-м къыщымыкIэу псэупIэ ягъэгъо­тыгъэным сомэ миллион 461-рэ къафыдыхалъытагъ.
Лъэпкъ проектэу «ГъэшIэ кIыхьэр ыкIи чаныр» зыфиIорэм ишъолъыр проектэу «Псауныгъэм икъэухъумэнкIэ апэ зэуалIэхэрэр лъэхъаным дегъэштэгъэныр» зыцIэм къыхиубытэу мыгъэ врач амбулатории 7 ашIыгъ. ФэгъэкIотэн зиIэхэм уц Iэзэгъухэу афатIупщырэми ахагъэхъуагъ — икIыгъэ илъэсым сомэ миллион 720-рэ ауасэ афатIупщыгъа­гъэмэ, мыгъэ пчъагъэр сомэ миллион 775-рэ хъугъэ.
ЗекIоным ылъэныкъокIэ Адыгеим къакIохэрэм проценти 165-м нэсэу ахэхъуагъ. Адыгэ къуаем ифестиваль нэбгырэ мин 70-рэ къырищэлIагъ. Хьа­кIэхэр зыщыпсэущтхэри нахьыбэ хъугъэ — процент 40-кIэ номерхэм ахагъэ­хъуагъ — зэкIэмкIи 3503-рэ. Модуль шъуашэ зиIэ хьакIэщыкIэхэр республикэм къиуцуагъэх, ахэр къэралыгъо грант IэпыIэгъукIэ ашIых. 2025-рэ илъэсым лъэпкъ проектэу «ЗекIонымрэ хьакIэ пэгъокIынымрэ» зыфиIорэм къыхиубытэу модуль шъуашэ зиIэ псэуалъэхэм яшIынкIэ проекти 3 зэшIуахы.
«Адыгеим иэкономикэ зеушъомбгъу ыкIи ылъэ пытэу тет. Ащ тыкъызэды­фэкIуагъ. Тызэгъусэу, къэралыгъом и Правительствэ къыддэIэпыIэзэ, лъэбэкъу-лъэбэкъоу зэшIотэхы Президентым къытфигъэуцурэ пшъэрылъхэр. Ахэр зэкIэ зытегъэпсыхьагъэхэр цIыфхэм щы­IэкIэшIу яIэныр, яамалхэм ахэгъэ­хъогъэныр ары», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.
Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, шъолъырым ыкIуачIэ — ицIыфхэр ары. ЫкIи нахьыбэмэ яамал­хэр, ягукъэкIхэр пхыращышъунхэм пае республикэм ищыкIэгъэ пстэури щы­зэрахьэ, предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ IэпыIэгъу зэрарагъэкIы­шъущтхэм ахагъахъо. Ащ хэхьэх къэралыгъо финанс цIыкIу ыкIи шэс организациехэр. ПредпринимательхэмкIэ зыкI шъхьаныгъупчъэу къэнэжьы Гупчэу «Мой бизнес» зыфиIорэр.

Мэкъу-мэщыр

2025-рэ илъэсэу икIырэм Адыгеим ичIыгулэжьхэм коц гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 61,3-рэ къырахыгъ. Ар хэгъэгум икъэгъэлъэгъонхэм анахь ин мэхъу, ащ фэдэ тыди къыщырахы­гъэп. ПстэумкIи тонн мин 550-рэ фэдиз къаугъоижьыгъ.
Джащ фэдэу тыгъэгъэзэ тонн мини 102,4-рэ, ар процент 19-кIэ ыпэрэ илъэ­сым нахьыб, рапс тонн мин 31,9-рэ, ар процент 86,5-кIэ гъэрекIорэм нахьыб, къаугъоижьыгъ.
Мы илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэмрэ иветеранхэмрэ IэпыIэгъу ятыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэу «Агромотиватор» зыфиIорэр республикэм щыпхыращы. Ащ къыдыхэ­лъытагъэу грантхэр нэбгыритIумэ аратыгъэх. Ар пстэумкIи сомэ миллиони 8 мэхъу, чIыгулэжьыным ыкIи пцэжъые­хъуным япхыгъэ проектхэм япхырыщын пэIуагъэхьащт.

2025-рэ илъэсым рахьыжьагъ лъэпкъ проектэу «Гъомылапхъэр щынэгъон­чъэным ишIыкIэхэр анэгъэсыгъэнхэр» зыфиIорэм ипхырыщын пае аштэгъэ федеральнэ проектэу «Мэкъумэщ хъыз­мэтым иIофышIэхэр». Ащ къыдыхэлъытагъэу мэкъумэщ класси 8 республикэм иеджапIэхэм ащагъэпсыгъ.
Илъэсэу икIырэм къоджэ псэупIэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным фытегъэ­псыхьэгъэ къэралыгъо программэм къыдыхэлъытагъэу псэолъэ 31-рэ ашIыным е агъэкIэжьыным сомэ миллиардрэ миллион 600-рэ пэIуагъэхьагъ.
Мэкъумэщ хъызмэтыр мылъку къэкIуа­пIэу къыхэзыхыгъэхэм егъэжьапIэ ашIыщтымкIэ IэпыIэгъу ятыгъэным фытегъэ­псыхьэгъэ программэу «Агростартапым» къыдыхэлъытагъэу фермер 24-мэ грантхэр аратыгъ. Ар пстэумкIи сомэ миллиони 109,3-рэ мэхъу.
АР-м социальнэ ыкIи экономикэ хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэмкIэ унэе программэм къыдыхэлъытагъэу сомэ миллион 209,3-рэ грантэу атыгъ. Ар ыпэрэ илъэсым нахьи процент 70-кIэ нахьыб.
Джащ фэдэу инвестицие проект зэфэшъхьафхэр мы лъэныкъомкIэ Адыгеим щыпхыращых. ГущыIэм пае, дагъэ къэзышIырэ хъызмэтшIапIэу «Мамрыкъом» заводыкIэ ышIынэу мыгъэ ригъэжьагъ. Ащ «экстракция» зыфаIорэ шIыкIэр агъэфедэзэ дагъэр къыщашIыщт, чэщзымафэм тыгъэгъэзэ тонн 600 агъэфе­дэнэу кIуачIэ иIэщт. Инвестициехэр сомэ миллиарди 2,5-рэ мэхъу, IофшIэпIэ чIыпIэ 300 фэдиз къытыщт.
Джыри зы инвестиционнэ проект илъэсэу икIырэм ихъугъэ-шIэгъэ инхэм ащыщэу Министерствэм къыщыхагъэ­щыгъ. Щэм хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэхэр къэзышIырэ заводэу Красногвардейскэ районым итым цехыкIэ къешIы. Ащ щэр щаштэщт ыкIи щырагъэхъощт. Сомэ миллиардым ехъу инвестициеу къыхилъхьащт, IофшIэпIэ чIыпIи 150-рэ къытыщт.
Чэтэхъо фабрикэу «Родниковская» зыфиIорэри инвесторхэм зэтырагъэуцожьынэу мы илъэсым рагъэжьагъ. Сомэ миллион 700-м къыщымыкIэу инвестициехэр къыкIэкIощтых, IофшIэпIэ чIыпIэ 70-рэ фэдиз къатын гухэлъ яI.

Гъэсэныгъэр

Адыгеим гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ гъэхъагъэу иIэр макIэп, ахэм ащыщ республикэм ирайонхэм ыкIи икъалэхэм гурыт еджапIэхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр кIэу зэращашIыхэрэр, зэрагъэ­кIэжьхэрэр.
Лъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъэм» къы­дыхэлъытагъэу ашIыгъэ гурыт еджапIэу N 1-р мыгъэ Iоныгъом и 1-м ехъулIэу мэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъ. Нэбгырэ 1100-рэ зычIэфэщт еджапIэу Мыекъуапэ ирайонэу «Михайловым» щагъэпсыгъэм сомэ миллиард 1,27-м ехъу пэIухьагъ, Iэмэ-псымэхэм якъэщэфын сомэ миллион 212-рэ тефагъ. ЕджапIэм Урысыем и ЛIыхъужъэу Роман Тороховым ыцIэ ехьы. Гъэсэныгъэм нэмыкIэу пIуныгъэ IофшIэнри мыщ игъэ­кIотыгъэу щызэшIуахы, кIэлэцIыкIухэр я Хэгъэгу фэшъыпкъэхэу къэтэджынхэм щыдэлажьэх.

Мы еджапIэм нэмыкIэу шIэныгъэм и Мафэ тефэу республикэм джыри еджэпIитIу кIэу къыщызэIуахыгъ: къэлэ гъэ­псыкIэ зиIэ псэупIэу Яблоновскэм ща­шIыгъэу нэбгырэ 1100-мэ ателъытагъэм­рэ псэупIэу Табачнэм иеджапIэу нэбгы­рэ 250-рэ зычIэфэщтымрэ. Мы аужырэ илъэси 6-м Адыгеим еджэпIи 10 кIэу щашIыгъ.
ЕджапIэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэ­жьын­хэр яшIылIэгъэнхэм фытегъэпсы­хьэгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу илъэси 4-м псэолъэ 28-рэ агъэцэкIэ­жьыгъ. Мы илъэсым муниципалитет зэфэшъхьафхэм яеджэпIи 9-мэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащыкIуагъэх. 2026 — 2027-рэ илъэсхэм джыри еджэпIэ 18-мэ ащ фэдэ IофшIэнхэр ащызэхащэнхэу агъэнэфагъ.

ГъэцэкIэжьынхэр зыщыкIуагъэхэм ащыщ Красногвардейскэ районымкIэ псэупIэу Еленовскэм иеджапIэу N 6-р. Лъэпкъ проектэу «НыбжьыкIэхэмрэ кIэ­лэцIыкIухэмрэ» зыфиIорэм къыдыхэлъы­тагъэу мыри джы аужырэ шапхъэхэм адиштэ хъугъэ. Нэбгырэ 276-рэ зычIэс еджапIэм игъэкIэжьын сомэ миллион 90-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Унашъхьэр, шъхьангъупчъэхэр, пчъэхэр, инженер системэхэр зэблахъугъэх, еджапIэм ыкIыбрэ ыкIоцIрэ игъэкIотыгъэ гъэцэ­кIэжьынхэр арашIылIагъэх.
Мыекъуапэ дэт гурыт еджапIэу N 2-р джы шэпхъэшIухэм адештэ. Непэ ащ Урысыем и ЛIыхъужъэу, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием щыфэхыгъэ майорэу Вадим Лемеш ыцIэ ехьы ыкIи бэмышIэу имыжъосын щагъэуцугъ.
2027-рэ илъэсым нэс рес­публикэм иеджэпIэ 21-мэ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ 16-мэ гъэцэкIэжьынхэр арашIы­лIэщтых.

Культурэр

Культурэм хэхъоныгъэ ышIыным, Урысыем и Президентэу Владимир Путиным къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэм ягъэцэкIэн АР-м культу­рэмкIэ и Ми­нистерствэ лъэшэу ынаIэ тырегъэты. Лъэпкъ проектэу «Культурэм» къыдыхэ­лъытагъэу псэуалъэхэр агъэцэкIэжьых, республикэм ипсэупIэ зэфэшъхьафхэм кIэхэр ащагъэпсых.
Республикэм ит культурэм иунэхэр, тхылъеджапIэхэр нахь зэтегъэпсыхьэ­гъэнхэм Iоф дашIэ. Ахэр цIыф кIуапIэ зэрэхъущтхэм пылъых.

— Культурнэ-зыгъэпсэфыпIэ учреждении 129-рэ республикэм ит. Ахэм ащыщэу 12-р кIэх, 53-р джырэ шапхъэ­хэм адиштэу зэтырагъэпсыхьажьыгъэх. Мы аужырэ илъэсхэм культурэм иуни 9 Адыгеим щыдгъэпсыгъ, 48-рэ щыдгъэ­цэкIэжьыгъ, искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджэпIи 10 щызэтедгъэпсыхьагъ, модель­нэ тхылъеджэпIэ 16, креативнэ индуст­риемкIэ еджэпIи 2 щытшIыгъ. Культурэм иунэ 54-мэ, музеи 8-мэ ящыкIэгъэ тех­никэр ачIэдгъэуцуагъ, учреждение пэрытхэр дгъэкIэжьыгъэх. Культурэ кIэ­ным хэхьэрэ псэолъи 3-мэ ягъэкIэжьын гъэрекIо аухыгъ. Псэолъи 3-мэ язэтегъэпсыхьанкIэ тхылъхэр непэ агъэхьазыры. Концерт залэу «Налмэсым» гъэ­цэкIэжьынхэм ауж иIофшIэн ыублэ­жьыгъ, — къыIуагъ АР-м культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу Кушъу Светланэ.

КультурэмкIэ Министерствэм шъо­лъыр фестивальхэр, зэнэкъокъухэр ри­гъэ­кIокIыгъэх. Лъэпкъ культурэм и Гупчэ, Лъэпкъ музеир, АР-м и Сурэт къэгъэлъэ­гъуапIэ, музейхэр гъэкIэжьыгъэхэу непэрэ мафэм дэлъэбакъохэзэ мэлажьэх. Къэралыгъом иIэпыIэгъу а пстэур ихьатыр. Культурэм иунэхэм яIофышIэхэм шIэныгъакIэхэр зэрагъэгъотынхэм фэшI форумхэр, егъэджэнхэр афызэхащэх.
— УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр кIэщакIо зыфэхъугъэу ТекIоныгъэшхом ия 80-рэ илъэс, хэгъэгум иухъумакIо и Илъэсэу агъэнэфагъэм яхэгъэунэфыкIын къадыхэлъытагъэу Iоф­тхьэбзабэ Адыгеим щырекIокIыгъ. УФ-м культурэмкlэ и Министерствэ «Культу­рэмкlэ земскэ lофышl» зыфиlорэ программэ ыштагъ, къэралыгъо программэу «Культурэм ихэхъоныгъ» зыфиIорэм ар хэхьагъ. Ащ ишIуагъэкIэ культурэм иIофышIэхэу къуаджэхэм афимыкъухэрэр ригъэкъужьынхэр къэралыгъом имурад. Ащ елъытыгъэу къуаджэм е къэлэ гъэ­псыкIэ зиIэ псэупIэхэм Iоф ащызышIэнэу кIощтхэм сомэ миллиони 2 (КъокIыпIэ Чыжьэ федеральнэ шъолъырым, Донбасс ыкIи Новороссием) ыкIи сомэ миллион (нэмыкI шъолъырхэм ащылэжьэщтхэм) аратынэу агъэнэфагъ. Программэм иIоф­шIэн мы илъэсым ригъэжьагъ. АР-м культурэмкIэ и Министерствэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу ригъэкIокIыгъэхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, Адыгеир 2025 — 2030-рэ илъэсхэм культурэм иIофышIэ 70-рэ фэдиз зыщыкIэщтыр, — къыIуагъ Кушъу Светланэ.
Урысыем икинематографистхэм я Союз иотделениеу АР-м щыIэр Мые­къуа­пэ щэлажьэ. Ар кIэщакIо зыфэхъугъэ зэнэкъокъу-кинофестивалэу «Адыге­ир, шIу усэлъэгъу!» зыфиIорэр республи­кэм икъэлэ шъхьаIэ щыкIуагъ. УФ-м икинематографистхэм я Союз иотделениеу Адыгеим щыIэм лъэбэкъукIэхэр ышIыгъэх. Ащ епхыгъэу Адыгэ Респуб­ликэм икинематографистхэм яныбжьыкIэ Гупчэ иIофшIэн ыублагъ. Ар анахьэу зыфэ­гъэзэгъэщтыр кинематографием ылъэныкъокIэ грантхэм якъыдэхынкIэ, проектхэмкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары.