ЦIыфышIур ащыгъупшэщтэп
Хьатыгъужъыкъое гурыт еджапIэм ипащэу лэжьэгъэ Шъаукъо Фатимэ Иляс ыпхъум идунай зихъожьыгъэр илъэс хъугъэ.
Фатимэ щытхъуцIэу «Адыгеим икIэлэегъэджэ анахь дэгъур» тIогъогогъо къыфагъэшъошагъ, «Урысыем икIэлэегъадж» зыцIэ федеральнэ зэнэкъокъум хэлэжьагъ, Андырхъое Хъусен ыцIэ зыхьырэ колледжым истудент гъэшIуагъ, Шэуджэн районым икIэлэегъэджэ клубэу «Илъэсым икIэлэегъадж» зыфиIорэм ипэщагъ, лъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъэм» къыхиубытэу зэхащэрэ зэнэкъокъоу «Анахь кIэлэегъэджэ дэгъухэм якъыхэгъэщын» зыцIэм иэкспертыгъ, энциклопедиеу «Урысыем ианахь цIыф дэгъухэм» зыцIэ дэхьагъэхэм ащыщ, Адыгеим народнэ гъэсэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышI.
КIэлэегъаджэр къоджэдэсхэм шIудэдэ алъэгъущтыгъ. ЦIыф рэхьатэу, хьалэлэу, Iушэу, губзыгъэу, гукIэгъушхо хэлъэу Фатимэ щытыгъ. ЫгукIи ыпсэкIи ар цIыф къэбзагъ, дэхагъ, зэфагъ, ригъэджагъэхэм лъэгъошIу джы щыIэныгъэм щыпхыращы, якIэлэегъэджэ пэрытыгъэу Шъаукъо Фатимэ ыцIэ сыдигъуи шIукIэ раIо. ЩыIэныгъэм шIоу бэ ащ щипхъыгъэр.
Мурад шъхьаIэу иIагъэр кIэлэцIыкIу пэпчъ сэнаущыгъэу хэлъым зыкъызэIуегъэхыгъэныр, къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэр ары. Осэ ин зиIэ щыIэныгъэр ыгъэлъапIэщтыгъ, ау бэгъашIэ хъугъэп.
Шъаукъо Фатимэ къызщыхъугъэ Къэбыхьабли, зыщылэжьэгъэ Хьатыгъужъыкъое гурыт еджапIэми, Шэуджэн районым зэрэпсаоу ишIэжь агъэлъапIэ.
— Шъаукъо Фатимэ лъэуж дахэ къыгъэнагъ, бзылъфыгъэр зышIэщтыгъэ пстэуми шIукIэ агу къинагъ, ащ ишIушIагъэхэр ригъэджагъэхэми, IэпыIэгъу зыфэхъугъэхэми лъагъэкIотэщтых. ИщыIэныгъэ щыщэу илъэс 40-м ехъу Хьатыгъужъыкъое гурыт еджапIэм фигъэхьыгъ. Ар кIэлэегъэджэ къодыягъэп, ыIорэмрэ ышIэрэмрэ купкI яIэу, кIэм икIэщакIоу щытыгъ. КIэлэегъаджэхэм ушъый шъабэу къытфишIыгъэхэр, щыIэныгъэ гъогушхом тызэрэтырищагъэр егъашIэм тыгу илъыщтых. Фатимэ гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ пэрытныгъэ сыдигъуи ыIыгъыгъ, чанэу егъэджэным методикакIэхэр щигъэфедэщтыгъэх. Ар зышъхьамысыжьэу кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэм щысэтехыпIэ афэхъущтыгъ, шIэныгъэхэмкIэ адэгуащэщтыгъ. КIэлэегъэджэ ыкIи пэщэ дэгъоу зэрэщытыгъэр, ренэу IэпыIэгъушхоу зэряIагъэр иIофшIэгъухэм къаIо. Лъэшэу гухэкIышху арэу псынкIэу сипшъэшъэгъу хьалэл идунай зэрихъожьыгъэр. Гуфэбэныгъэ ин фытиIэу непэ Фатимэ игугъу тэшIыжьы. Тхьэм Джэнэт лъапIэ къырет, — къыIуагъ Хьатыгъужъыкъое гурыт еджапIэу Хьаткъо Ахьмэд ыцIэ зыхьырэм ипащэ игуадзэу Кобэщыч Сусанэ.
Фатимэ ышыпхъу нахьыкIэу Къонэ Замирэ игупшысэхэмкIэ къыддэгощагъ.
— Фатимэ зыщымыIэжь мазэхэр къэслъытэзэ, илъэсыр кIуагъэ. Сыдэу мы илъэсыр сэркlэ къиныгъа, сыдэу чlыпlэ зыфэсымыгъотыжьыгъа! Непэ къызнэсыгъэм сыгу пlытlыгъэ, уахътэр къэуцугъэм фэд, дунаим идэхагъэ сынэмэ алъэгъужьырэп. Сянэ къылъфыгъэм ищх мэкъэ дахэ сыфэзэщыгъ, мэ lэшlоу къыпыущтыгъэр згъотыжьырэп. Щагуи, уни, чыли зэкlэ сэркlэ нэкlы, чьыlэрымэ зэкlэмэ арехы. «Алахьталэм иlоф къызыхахьэкlэ, зэкlэми тыамалынчъ» тинахьыжъмэ зэраIорэр шъыпкъэ дэд. А мафэу Фатимэ идунай зихъожьыгъэм къызгурыlyагъ зыми тызэрэфимытыр. А чIыпIэм бэмэ саригъэгупшысагъ, цlыфым зы такъикъкlэ идунай зэрихъожьышъущтыр нэрылъэгъу хъугъэ. Непэ къызнэсыгъэм цlыфмэ дахэкlэ сшыпхъу игугъу ашlыжьы, цlыфыгъэу хэлъыгъэр агу къэкlыжьы. ИIахьыл гупсэхэмкIэ къиными, ежь Тхьэм аджал псынкlэ къыфигъэшъошагъ. Фатимэ егъашlэм зэкlэ къыгъэгъунэзэ къыхьыгъ, ау ежьым чэзыур къызынэсым, зыми къин ригъэлъэгъужьыгъэп, дахэу щысэу, лlакъор къегъэтlысэкlыгъэу идунай ыхъожьыгъ. Илъэс хъугъэ нахь мышlэми сшыпхъу зыщымыlэжьыр, тэркlэ непэ хъугъэм фэд, тыгу икlырэп, игугъу бэрэ тэшlы. Ыпсэ рэхьатныгъэ ыгъотынэу тыфэлъаlо! Фатимэ къытщэкlэ, тыфэзэщы, лъэшэу тыфэраз! — къыIуагъ Замирэ.
Шъаукъо Фатимэ ыш исабыищмэ ны папкIэу алъытэщтыгъ. КIэлэцIыкIухэм янэ шIэхэу аухи, Фатимэ ахэр ыпIугъэх, алъакъо тыригъэуцуагъэх. Лъэпкъыр арыгушхонэу нэбгырищыри ыгъэсагъэх. Лъэшэу непэ къащэкIэ ахэм я «Уатик» — джары сабыйхэр ащ зэреджэщтыгъэхэр.
Узхэт цIыфхэм шIу уалъэгъуныр, лъытэныгъэ къыпфашIыныр насыпыгъ. Ар пстэуми къадэхъоу пIон плъэкIыщтэп. Уигупсэхэм, унагъом исхэм фыщытыкIэу къыпфыряIэм угу къеIэты, кIуачIэ къыуеты, ау зыпарэуи къыпфыщымыт цIыфхэм зыкъыпфакъудыиныр, илъэсипшI пчъагъэхэм уащымыгъупшэныр къэблэжьышъуным пае уцIыф дэгъу дэдэн фае.
Шъаукъо Фатимэ идунай ыхъожьыгъэми, цIыфхэм шIукIэ агу къэкIыжьыщт. Псэемыблэжьныгъэм, шIушIэным, гъэсэныгъэм ятамыгъэу ар къуаджэм, районым ятарихъ къыхэнэщт. ЦIыфышIум ищытхъу кIодыщтэп.
Лъэпшъыкъо
Фатим.
Си Фатим
(Шъаукъо Фатимэ ышыпхъоу Къонэ Замирэ иусэ щыщ пычыгъу)
Чэщ гупшысэм сиубытыгъэу
Усэ тхыным сыфищагъ.
Гум дэхъыкlырэр lэпэ пшъыгъэм
Хиутынэу ригъэжьагъ.
Нэпсэу бгъуитlум къетэкъохрэр
Кlэслъэкlыкlэу сыфежьагъ.
Нэпс къутамэм хэлъ шъэфхэр
Iапэм ытхэу ригъэжьагъ.
Мы дунаим сыкъызтехъом,
Сянэ узкlэ къин хэфагъ.
Сянэ папкlэу сшыпхъу нахьыжъ
Ным ычIыпlэ иуцуагъ…
… Сшlошъ хъурэп, си Фатим,
Къытщышlыгъэр гухэкlышху…
… Сыгу бэгыгъэ, сыгу пlытlыгъэ,
Нэпсыр усэм телъэдагъ.
Гум дэхъыкlырэр хиутынэу
Iэпэ пшъыгъэм лъыпидзагъ.
Хэт ышlэни непэ хъущтыр?!
Непэ хъугъэр — нэшхъэигъу.
Дахэу щысэу, зи къымыlоу
Идунаи ыхъожьыгъ.
Си Фатимэу, сэ сигупсэ
А чlыпlэм гъашlэр щиухыгъ.