Кощын IофхэмкIэ гупчэм — АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Минис­терствэ икъэралыгъо унитар предприятиеу «Паспорт-визэ къулыкъур» зыфиIорэм икъутамэ иунакIэ Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъэу, гъэрекIо къыщегъэжьагъэу Iоф ешIэ.

Къулыкъум мылъку-техникэ лъэныкъомкIэ иIофхэм язытет нахьышIу шIыгъэным, гупчэм щылажьэхэрэмрэ къеуалIэрэмрэ яIофыгъохэм язэшIохын нахь къафэпсынкIэным елъытыгъэу къэуцурэ пшъэрылъхэр зэшIо­хыгъэнхэмкIэ мыр амалышIоу зэрэщытыр къыхигъэщыгъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.
«Кощын Iофым изытет зэрауплъэкIурэр нахь гъэлъэшыгъэнымкIэ гупчакIэр щыIэ зэрэ­хъугъэм мэхьанэшхо иI. ТицIыф­хэм рэхьатныгъэ яIэнымкIэ ащ иIофшIэн бэ елъытыгъэр. Гуп-
чэм щылажьэхэрэм яIэпэIэсэныгъи, ягуетыныгъи мэхьанэшхо яI», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.
Гупчэм ипащэу Мамый Юрэ дэжь бэмышIэу теблэгъагъ, яIофшIэн зыфэдэм, пшъэрылъэу яIэхэм тащигъэгъозагъ, тыри­гъусэу къулыкъушIэ унакIэр къэтплъыхьагъ. ЩыIэкIакIэу тызыхэтым диштэу гупчэр зэтегъэпсыхьагъ. ЫпэкIэ зэрэ­щытыгъэм фэмыдэу джы цыфхэр электроннэ чэзыум хэтхэу, яуахътэ къэсыгъэу таблом къы­зытыридзэкIэ, гупчэм иIофы­шIэхэм якIуалIэхэзэ яфэIо-фа­шIэхэр афагъэцакIэх.

Юрэ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, кощын IофхэмкIэ пшъэры­лъыбэ зэшIозыхырэ гупчэр хэу­шъхьафыкIыгъэ подразделениеу щыт, 2016-рэ илъэсым ар зэхащэгъагъ. Квадрат метрэ 765-м ехъу зыубытырэ чIыпIакIэу джы агъэпсыгъэм Iизын ятыгъэнымкIэ Iофыгъохэм зыщапылъхэ отделхэр, зэхэщэн-­методикэ IофшIэным афэгъэзагъэхэр зычIэс унэхэр хэтых.
Электрон чэзыум нэмыкIэу, къэкощыхэрэм япсауныгъэ изытет зыщагъэунэфырэ кабинетхэр мыщ хэтых, IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэм урысыбзэр, Урысыем итарихъ, ихэбзэгъэуцугъэ зэрашIэрэм иуплъэкIуни щызэхащэ.
Республикэм ихэхъоныгъэ иIахь гъэнэфагъэ гупчэм зэрэхишIыхьэрэм осэшIу фэпшIынэу щыт. Iофыгъоу зэшIуахыщтхэм ялъытыгъэу ар отдел гъэ­нэфагъэхэмкIэ зэрэзэтеутыгъэм пащэм тыщигъэгъозагъ.
2025-рэ илъэсым имэзи 10-у пыкIыгъэм паспорт-визэ къулыкъум икъутамэ ыпкIэ хэлъэу фэIо-фэшIэ мини 8-м ехъу зэшIуихыгъ. Ахэм анахьыбэр зэпхыгъагъэр патентхэр гъэпсыгъэнхэр ыкIи икIэрыкIэу гъэ­псыжьыгъэнхэр ары. Мы илъэсым IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэу къулыкъум къеолIагъэхэм япчъагъэ хэпшIыкIэу нахьыбэ хъугъэ. УнакIэм гупчэм иIофышIи 8-мэ, кощын IофхэмкIэ ГъэIорышIапIэм икъулы­къушIэ 23-мэ япшъэрылъхэр щагъэцакIэх.
— Мыщ ыпэкIэ тиорганизацие зэбгырыдзыгъэу чIыпIищмэ Iоф ащишIэщтыгъ. Мыекъуапэ дэт кощын IофхэмкIэ къулыкъум зы кабинет щытиIагъ. Ащ нэмыкIэу Инэми къулыкъум икъу­тамэ дэт. Тиорганизацие ана­хьэу зыфэгъэзагъэр цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр ыпкIэ хэлъэу афэгъэцэкIэгъэнхэр ары. Зэбгы­рыдзыгъэу Iоф тшIэ зэхъум цIыфхэм афэдгъэпсырэ тхылъхэр кощын IофхэмкIэ къулы-­
къум рахьылIэжьыщтыгъ. Къулы­къухэр зэрэзэпэчыжьэхэм къы­хэкIэу цIыфхэр къин хэтыгъэх. Ар иIэубытыпIэу АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэу Олег Безсмельницыным Москва зафигъази, Урысыем и МВД епхыгъэу кощын IофхэмкIэ гуп­чэр агъэпсынэу хъугъэ. Iоф­шIэным ахъщэу къыкIакIорэр бюджетым ехьэ, ащ нэмыкIэу хэушъхьафыкIыгъэ фонд тиIэу полицием тиIэпыIэгъу етэгъэкIы. Зэрэкъэралыгъоу мыщ фэдэ гупчэхэр щашIых. Санкт-Петербург, Москва, Ставрополь, Ве­ликий-Новгород сащыIагъ, ахэм ащагъэпсыгъэхэм сяплъыгъ. Тиреспубликэ фэдэу дахэ хъугъэу, гупсэфэу ахэтыр макIэ, — къыIуагъ Юрэ.
Пащэм къызэриIуагъэмкIэ, гупчэм мэхьанэу иIэр IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэр къы­зыкIохэкIэ, зы чIыпIэм ятхылъхэр ащафагъэпсынхэр ары. Мыщ къакIохэрэр зызмыгъэбылъхэу, хабзэр зыукъоу Iоф зышIэхэрэр ары. Патент зэратыхэрэм мазэ къэс зы нэбгырэм телъытагъэу сомэ мини 6-м кIахьэу хьа­къулахьыр аты. Краснодар патентыр нахь макIэу щашIы зэ­рэхъугъэм къыхэкIэу, Адыгеим къакIохэрэм япчъагъэ фэди 3-кIэ нахьыбэ хъугъэ. ГущыIэм пае, мини 3,3-м фэдизмэ патентыр ашIыщтыгъэмэ, джы мыгъэ а пчъагъэр мини 9-м кIахьэ.
— ЫпшъэкIэ къызэрэсIуагъэу, тиорганизацие ыпкIэ хэлъэу фэIо-фашIэхэр афегъэцакIэх. Арэу щытми, ыпкIэ хэмылъэу зитхылъхэр зыгъэпсы зышIоигъохэм кощын IофхэмкIэ гъэIорышIапIэу АР-м щыIэм зыфа­гъэзэн алъэкIыщт, ахэр хэти ригъэзынхэ ылъэкIыщтэп. Гъэ­IорышIапIэм Iоф щызышIэхэрэр зэрэмакIэм къыхэкIэу фэIо-фашIэхэр псынкIэу афагъэцэ­кIэнхэ алъэкIырэп. Зы нэбгы-
рэм патентыр фагъэпсыным охътабэ ехьы. Непэ амалэу тиIэхэм ялъытыгъэу цIыфыбэ къытфакIо, сыда пIомэ, а зы чIыпIэм ятхылъхэр ащагъэ­псынхэр гупсэф, — еIо пащэм.
Гупчэм зэкIэмкIи нэбгыри 8 щэлажьэ. Мафэ къэс сыхьатыр 9-м къыщегъэжьагъэу пчыхьэм сыхьатыр 6-м нэс Iоф ашIэ. ЗэкIэми IэпэIэсэныгъэ ин аIэкIэлъ. Патентым нэмыкIэу «Вид на жительство» зыфагъэ­псыхэрэм ятхылъхэр базэм рагъахьэ, нэужым пащэм ахэр еуплъэкIужьых. Хэбзэукъоныгъэ зэрахьагъэу къызыхагъэщыкIэ, письмэ пылъэу, ашIагъэр итхагъэу ятхылъхэр афызэкIагъэ­кIожьых. Зэпхыгъэхэ министерствэу Москва щыIэм ахэр зэкIэ алъэгъу.
IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэм фэIо-фэшIабэ афагъэцакIэ. Ау нахьыбэу къызыкIэлъэIухэрэр патентым игъэпсын ары. Ахэр визэ зыпымылъ къэралыгъохэу Азербайджан, Узбекистан, Таджикистан, Молдавием, Грузием къарыкIы­гъэхэр ары. Мы илъэсым нэбгырэ мини 9 фэдизмэ патентхэр афагъэпсыгъэх. Зы нэбгырэм телъытагъэу ащ ыуасэ сомэ мини 4,3-рэ мэхъу.
ЕджапIэкIэ Урысыем къа­кIохэрэм охътэ гъэнэфагъэкIэ мыщ щыпсэунхэу тхылъхэр афа­гъэпсы. Нахьыбэу ахэр Туркменистан къекIых. Ащ нэмыкIэу мыщ щыпсэунэу фаехэм «Вид на жительство» афашIы.
Мамый Юрэ къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым шэкIогъум и 1-м ехъулIэу Адыгэ Республикэм кощын IофхэмкIэ иучет IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэ нэбгырэ 10 383-рэ хэт. Ащ нэмыкIэу патент зыфашIыгъэхэр нэбгырэ мин 15-м кIахьэ. Ахэм япчъагъэ ренэу зэхъокIы, зыхэм яуахътэ аухышъ мэкIожьых, нэмыкIхэр къэкIох. Адрэ илъэсхэм ягъэпшагъэмэ, Адыгеим къи­хьэхэрэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэ. ГущыIэм пае гражданствэ ыкIи «Вид на жительство» фаехэм япчъагъэ фэдитIукIэ нахь макIэ хъугъэ. Ар къызы­хэкIырэр геополитикэр ары. Ау къэIогъэн фае IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэм Краснодар патент къызэрэщарамытырэм къыхэкIэу Адыгеим Iоф щызышIэнэу къакIохэрэр на­хьыбэ зэрэхъугъэр.
Гупчэр квадрат метрэ 765-рэ мэхъу, ащ щыщэу квадрат метрэ 300-р хэушъхьафыкIыгъэ медицинэ гупчэм фытегъэпсы­хьагъ. Ау рентген кабинет хэт. Мыщ Iоф щишIэнэу медицинэ организацием шIоигъоныгъэ иIэ хъумэ унэ хэхыгъэр бэджэндэу ратыщт. ЦIыфэу мыщ къакIо­хэрэр IэзапIэм ичэзыу хэмытхэу, а зы чIыпIэм яфэIо-фа­шIэ­хэр афэгъэцэкIэгъэнхэр пшъэ­рылъ шъхьаI. Медицинэ организациеу гупчэм Iоф щызышIэн зылъэкIыщтыр АР-м и Правительствэ къыгъэнэфэн фае.
Ащ нэмыкIэу IэкIыбым къи­кIыгъэхэу урысыбзэр зымы­шIэхэрэм апае гупчэм зэдзэ­кIакIо гупчэм иIэн фаеу къыдыхэлъытагъ. ЕтIани, страховой компаниехэм зэзэгъыныгъэ адыряIэу ятхьапэхэр къараты ыкIи страховать ашIых, ари цIыфхэмкIэ гупсэф.
IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэм урысыбзэр зэрашIэ­рэмкIэ сертификат яIэн фаеу, анахьэу патент зышIыхэрэм, хабзэм унашъо ышIыгъ. 2024-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Урысыем къихьэхэрэм урысыбзэмкIэ ащ итарихъ, УФ-м ихэбзэгъэуцугъэ ылъапсэхэм япхыгъэ ушэтынхэр зэрэзэхащэщтыгъэ шIыкIэм зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Мы илъэсым къыщегъэжьагъэу АдыгеимкIэ мыщ фэдэ фитыныгъэ зиIэр Адыгэ къэралыгъо универ­ситетыр ары. Мы апшъэрэ еджа­пIэмрэ кощын IофхэмкIэ гупчэмрэ зэзэгъыныгъэ зэрэзэдашIыгъэм тетэу АКъУ-м икIэлэегъаджэхэр къакIохэзэ IэкIыб къэралхэм къарыкIы­гъэхэм урысыбзэр арагъашIэ. Нэужым ушэтынхэр акIух ыкIи сертификатхэр аратыжьых.
КIАРЭ Фатим.