Хэхъоныгъэм илъэныкъохэр
Я 2-рэ республикэ форумэу «Сибизнес». Шъолъырым ыкIуачIэ хэзыгъахъорэр» зыцIэр Мыекъуапэ щыкIуагъ. Лъэпкъ проектэу «ШIуагъэ къэзытырэ экономикэр» зыфиIорэм диштэу предпринимательствэм IэпыIэгъу егъэгъотыгъэнымкIэ Адыгэ Республикэм и Гупчэрэ Урысые организациеу «Опора России» и Адыгэ шъолъыр къутамэрэ ар зэхащагъ.
АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат форумым къыщызэIукIагъэхэм шIуфэс къарихыгъ. Джащ фэдэу мы Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м ипремьер-министрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцакIэу ЛIыхэсэ Махьмуд, шъолъыр Гупчэу «Сибизнес» ипащэу КIыкI Артур, министрэхэм я Кабинет хэтхэр, муниципалитетхэм япащэхэр.
Бизнесым IэпыIэгъу зэрэфэхъухэрэ инфраструктурэм, креативнэ индустриехэм язегъэушъомбгъункIэ Iофэу ашIагъэр зэфахьысыжьынэу, предпринимательхэм IофшIэкIэ амалышIоу аIэкIэлъхэр зэрагъэшIэнэу Адыгеим ипредпринимательхэр, хэбзэ къулыкъухэр, общественнэ организациехэм ялIыкIохэр форумым къыщызэрэугъоигъагъэх. ЭкспортымкIэ зэрэзекIонхэ фаем, къихьащт илъэсым нахьыбэу къызыкIэупчIэщтхэ товархэм афэгъэхьыгъэу ащ предпринимательхэм къафиIотагъ. Республикэм товархэр къыщыдэзыгъэкIыхэрэм гъомылапхъэм, шъонхэм, лъэпкъ IэшIагъэхэм ащыщхэр къэгъэлъэгъоным къырахьылIэгъагъэх.

Форумым хэлажьэхэрэм зафигъазэзэ, АР-м и ЛIышъхьэ республикэм иэкономикэ изыкъегъэIэтын яIахь зэрэхашIыхьэрэм фэшI бизнесменхэм зэрафэразэр къыIуагъ. Ар мыщ фэдэ пчъагъэхэм къаушыхьаты. Бизнес цIыкIумрэ гурытымрэ яIахьэу республикэм пстэумкIи продукциеу къыщыдагъэкIырэм хэлъыр процент 30 фэдиз, бизнес цIыкIумрэ гурытымрэ афэгъэзагъэр республикэм иэкономикэ щылажьэхэрэм азыныкъом къехъу. Хэгъэгум ишъолъырхэр зыпштэкIэ, инвестициеу гъэрекIо къахалъхьагъэмкIэ Лъэпкъ рейтингым Адыгеим я 16-рэ чIыпIэр щиубытыгъ. Мы илъэсым иапэрэ мэзи 9 сомэ миллиард 54-рэ хъурэ инвестициехэр республикэм къыхалъхьагъэх. Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ ар анахь гъэхъэгъэшхоу щыт. КъыдэгъэкIыжьыным ииндекс проценти 100,9-рэ, мэкъу-мэщым — проценти 102,4-рэ хъугъэ. Фэди 1,6-кIэ псэолъэшIыным зиушъомбгъугъ, зырыз шIыкIэ сатыум проценти 2,4-рэ хэхъуагъ. Мыгъэ сомэ миллиард 290,6-м ехъурэ продукцие республикэм къыщахьыжьынэу къырадзэ.
«Адыгеим иэкономикэ зыкъеIэты, зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ешIы, зэкIэми тызэгъусэу зэдызэшIотхыгъэ Iофхэм ар къакIэкIуагъ. Хэгъэгум и Правительствэ иIэпыIэгъу IэубытыпIэ къызыфэтшIызэ, Президентэу Владимир Путиным къыгъэуцурэ пшъэрылъхэр игъорыгъозэ тэгъэцакIэх. А пшъэрылъхэр зытегъэпсыхьагъэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэныр ары», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.
АР-м и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, республикэм ыкIуачIэ зэлъытыгъэр ицIыфхэр ары. Амалэу яIэхэр, бизнес гухэлъхэр агъэфедэнхэмкIэ ищыкIэгъэ Iофтхьабзэхэр республикэм щызэрахьэх, предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ IэпыIэгъу языгъэгъотырэ инфраструктурэм зыщырагъэушъомбгъу. Къэралыгъо микрофинанс, гарантийнэ организациехэри ащ хэхьэх. Предпринимательхэм яфэIо-фашIэхэр зы чIыпIэ щызыгъэцакIэрэр Гупчэу «Сибизнес» зыфиIорэр ары.
Бизнесым изегъэушъомбгъункIэ, инвестициехэр нахьыбэу къыхалъхьанхэмкIэ республикэм амалэу щызэрахьэхэрэм афэгъэхьыгъэу АР-м и ЛIышъхьэ игъэкIотыгъэу къыIотагъ. ГущыIэм пае, АР-м хэхъоныгъэ зэрэрагъэшIыщт унэе программэм диштэу Адыгеим ипромышленность зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ Фондым сомэ миллион 520-рэ къихьагъ. Джырэ уахътэм диштэрэ Iэмэ- псымэхэр къызIэкIэгъэхьэгъэнхэм, предприятиехэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным апае промышленнэ предприятиехэм фэгъэкIотэныгъэ зыхэлъ чIыфэхэу аратыщтым а мылъкур пэIуагъэхьагъ. Сомэ миллион 300 фэдиз джыри ащ пэIуагъэхьан ямурад. Предпринимательхэм IэпыIэгъу языгъэгъотырэ республикэ Фондми сомэ миллион 365-рэ къыхалъхьагъ. Мы лъэныкъом джыри сомэ миллиони 135-рэ пэIуагъэхьан агу хэлъ. ХэтэрыкIхэр фэбапIэхэм къащызыгъэкIыхэрэм, цумпэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зылэжьыхэрэм мылъкоу агъэкIодыгъэр афэлъэгъужьыгъэным пае сомэ миллиони 100 хъурэ субсидиехэр аIэкIагъэхьагъэх. НэмыкI программэхэм ыкIи IэпыIэгъухэм япхырыщын лъагъэкIотэщт.
КъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, промышленнэ паркэу «Инэмым» бизнесым нахь зырегъэушъомбгъу. Ащ шIуагъэ къызэритырэр тинэрылъэгъу. Непэрэ мафэм ехъулIэу мыбюджет къэкIуапIэхэм къахэкIэу сомэ миллиарди 8 фэдиз хъурэ инвестициехэр резидентхэм ащ къыхалъхьагъ. Мыщ фэдэ промышленнэ шъолъырхэр Мыекъуапи, Тэхъутэмыкъое районми ащагъэпсынхэу рахъухьэ. ЗекIоным ылъэныкъокIи республикэм амалышIухэр иIэх.
«Мэхьанэшхо зиIэ лъэныкъохэм ащыщых творческэ индустриехэр. Ащ хэхьэх художественнэ IэшIагъэхэр, кинор, анимациер, архитектурэр, дизайныр, модэр, компьютернэ джэгукIэхэм якъыхэхын. Креативнэ экономикэм шъолъырхэм нахь игъэкIотыгъэу зыщягъэушъомбгъугъэн фаеу Президентым непэ елъытэ. Адыгеим культурэ-тарихъ амалышхоу иIэхэр, зыдэщыIэ чIыпIэр зэрэIэрыфэгъур, гъэсэныгъэмкIи, шIэныгъэмкIи республикэм гъэхъагъэу иIэхэр ащкIэ дэгъоу къызфигъэфедэнхэ ылъэкIыщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.
АР-м и ЛIышъхьэ джащ фэдэу псэупIэхэм язэтегъэпсыхьанкIэ екIолIэкIакIэу щыIэхэм къатегущыIагъ. Ахэм ятеплъэ зызэрихъожьырэм, лъэныкъо пстэури къыдалъытэзэ псэуалъэхэр зэрагъэпсырэм ар ахэолъагъо. Адыгеим ичIыпIэ зэтегъэпсыхьагъэхэм нахь къахэхъуагъ общественнэ чIыпIакIэхэм, чъыгхэр, къэгъагъэхэр, куандэхэр зыщагъэтIысхьэгъэ чIыпIэхэм заушъомбгъугъ; гъогухэр агъэпсых ыкIи агъэцэкIэжьых, тарихъ мэхьанэ зиIэ унэхэр зыпкъ рагъэуцожьых.
«Хэхъоныгъэ зыщытшIын тлъэкIыщт лъэныкъуабэ тиIэ хъугъэ. Ахэм яфэмэ-бжьымэ бизнесми къытырехьэ. Стратегие къызэрыкIу дгъэфедэрэр: хэхъоныгъэ зэдгъэшIын фаер шIуагъэ къытэу щыIэныгъэм зыкъыщызгъэлъэгъуагъэр ыкIи бизнесым ищыкIагъэр ары. Предпринимательхэм яшIошIхэр тэ зэтэгъашIэ ыкIи амалэу зетхьэхэрэм шIуагъэ къызэратырэр тинэрылъэгъу. ЩыкIагъэу шъуиIэхэм тарыгъуазэзэ, IэпыIэгъур тэгъэлъэшы», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат предпринимательхэм зафигъазэзэ.
Чанэу Iоф зэрашIагъэм пае АР-м и ЛIышъхьэ бизнесменхэм ащыщхэм рэзэныгъэ тхылъхэр аритыжьыгъэх, пшъэдэкIыжьышхо зэрахьырэр икъоу къызэрагурыIорэм, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм, Херсон хэкум ичIыпIэхэм IэпыIэгъу зэрафэхъугъэхэм афэшI пстэуми зэрафэразэр къыIуагъ.