УФ-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Оксана Лут Адыгеим къызэкIом АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ. Мэкъумэщ-къыдэгъэкIыжьын лъэныкъомкIэ республикэм ихэхъоныгъэ, чIыгулэжьхэм IэпыIэгъу ятыгъэным, къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным яIофыгъохэм атегущыIагъэх.

УФ-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ къыхигъэщыгъ республикэм имэкъумэщ- къыдэгъэкIыжьын лъэныкъо псынкIэу хэхъоныгъэ зэришIырэр, лъэныкъо зэ­фэшъхьафхэмкIэ гъэхъэгъэшIухэм къызэрафакIорэр. ЗэдэгущыIэгъум илъэ­хъан хэушъхьафыкIыгъэу къыхагъэщыгъ мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ къахьыжьырэр нахьыбэ шIыгъэным, чIыгулэжьхэр кIэ­гъэгушIугъэнхэмкIэ амалхэм зягъэушъом­бгъугъэным, джырэ технологиехэр гъэфедэгъэнхэм мэхьанэшхо зэряIэр. Чы­лапхъэхэм якъыхэхынкIэ гупчэшхоу «Кластер Вавилов» зыфиIорэр зэхэщэгъэнри ащ къыхеубытэ.
КъумпIыл Мурат республикэм ынаIэ къызэрэтыригъэтырэм пае Оксана Лут зэрэфэразэр къыIуагъ ыкIи мэкъу-мэщым ихэхъоныгъэкIэ Адыгеим гъэхъэгъэ шъхьаIэу иIэхэм афэгъэхьыгъэу къыIотагъ. АР-м и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, федеральнэ къулыкъум иIэпыIэгъу хэлъэу республикэм имэкъу­мэщ-къыдэгъэкIыжьын комплекс нахь зеушъомбгъу.
ГущыIэм пае, илъэсэу икIыгъэм зернэ ыкIи джэнч лъэпкъ зэфэшъхьаф тонн мин 700 Iуахыжьыгъ, ыпэрэ илъэсым елъытыгъэмэ, процент 15,4-кIэ ар нахьыб. Фэдэ къыхэмыкIыгъэу коцыр бэгъуагъэ, зы гектарым центнер 61,3-рэ къырахыжьыгъ. ЧIыопсым изытет гумэкIыгъохэр къыхьыгъэхэми, Адыгеим итарихъкIэ мыщ фэдиз пындж къа­хьыжьэу къызэрэхэкIыгъэр ящэнэрэ. Зэхэубытагъэу тонн мин 53,2-рэ. Дагъэ зыхашIыкIырэ культурэхэм тонн мини 154,5-рэ къатыгъ, 2024-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, процент 35-рэ фэдизкIэ ар нахьыб. Илъэсэу икIыгъэм агъэшъо­кIырэ чIыгу гектар 571,9-рэ агъэфедэ хъугъэ, мы илъэсым джыри гектар 504-рэ аIэ къырагъэхьанэу агъэнэфагъ.
Урысыем мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ иIэпыIэгъу хэлъэу ыкIи хэхъо­ныгъэмкIэ Унэе программэм тегъэ­псыхьагъэу цумпэ лъэпкъ­хэм якъэгъэ­кIынкIэ субсидиехэр гъэ­рекIо щегъэжьагъэу аIэкIагъахьэх, илъэ­сищ хъугъэу илъэс къэс сомэ миллиони 100 зырыз аIэкIагъахьэ. Цумпэ лъэпкъхэр къызщагъэкIыхэрэ чIыгухэр гектар мини 7,2-м нэсэу нахьыбэ ашIыгъэх.
НэмыкI лъэныкъохэмкIи гъэхъагъэхэр щыIэх. ГущыIэм пае, илъэсэу икIы­гъэм гъомылэпхъэшIынымрэ къыдэгъэкIыжьынымрэ къатыгъэм ииндекс проценти 103,4-рэ хъугъэ, 2025-рэ илъэсым — проценти 152,2-рэ. Урысыем и Президент 2030-рэ илъэсым нэс ыгъэнэфэгъэгъэ пчъагъэм (проценти 125-м) Адыгеир шъхьадэкIыгъ. ХэушъхьафыкIыгъэу АР-м и ЛIышъхьэ къызытегущыIагъэр респуб­ликэм ищытхъу чыжьэу зыгъэIугъэ адыгэ къуаер ары. Илъэситфым къы­кIоцI къуаеу къыдагъэкIырэр процент 70-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Илъэсэу икIыгъэм тонн мин 19,4-м къыщыублагъэу тонн мин 33-м нэс. Къуаер нахьыбэ ыкIи ар зэрэIукIырэр нахьышIу хъу­нымкIэ адыгэ къуаем ифестивальхэу илъэс къэс зэхащэхэрэм яшIуагъэ къэ­кIо. Илъэсэу икIыгъэм мэфитIум къыкIоцI нэбгырэ мин 70-рэ фэдиз ащ къекIолIэгъагъ.
«Урысыем и Президентэу Владимир Путиным гъомылапхъэм ылъэныкъокIэ хэгъэгум ищынэгъончъэн епхыгъэ пшъэрылъхэу къыгъэуцу­гъэхэр зэкIэлъыкIокIэ гъэнэфагъэ иIэу зэшIотэхых. УФ-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ иIэпыIэгъу хэлъэу бэ зэшIотхын тлъэкIыгъэр. Бизнес цIыкIумрэ гурытымрэ, хъыз­мэтым изехьанкIэ нэмыкI лъэны­къохэм зягъэушъомбгъугъэным лъэшэу тынаIэ атетэгъэты. Мэкъу- мэщым нахьыбэу предпринимательхэр къызэрэхэдгъэлэжьэщтхэм тынаIэ тетэгъэты. Мы аужырэ илъэсищым республикэм къэралыгъо IэпыIэгъоу къыритыгъэр хъызмэти 183-мэ аIэкIэхьагъ, ахъщэмкIэ къиб­дзэн хъумэ, сомэ миллион 690,5-рэ фэдиз хъурэ IэпыIэгъур къыIэкIэ­хьагъ. Ащ фэдэ IэпыIэ­гъумкIэ шIыкIэ- амалхэу федеральнэ гупчэм къытыхэрэр нахьыбэу дгъэфедэнхэм тынаIэ тетэгъэты. Мэ­къу-мэщым ылъэны­къокIэ бизнес цIыкIум хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным пае мы илъэсым къы­щегъэ­жьагъэу ублагъэ хъугъэ федеральнэ проектыкIэм чанэу тыхэлэжьэ­нэу едгъэ­жьагъ», — къы­хигъэщыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.
Къэралыгъо программэу «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн зэрэкIорэм фэгъэхьыгъэу Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIотагъ. Илъэси 6-у блэкIыгъэм (2020 – 2025-рэ илъэс­хэм) сомэ миллиарди 7,7-рэ зыпэIухьэгъэ псэолъэ 208-рэ ашIыгъ ыкIи агъэцэкIэжьыгъ. Мы илъэсым сомэ миллион 830-рэ зыпэIухьащт псэолъэ 13-мэ яшIын лъагъэкIотэщт.
Адыгеим и Джэджэ район агробиотехнопаркэу «Кластер Вавилов» зыфиIорэр зэхэщэгъэнымкIэ проектыр гъэцэкIагъэ зэрэщыхъурэм Оксана Лутрэ КъумпIыл Муратрэ зыщагъэгъозагъ. Чылапхъэхэм якъыхэхынкIэ, мэкъу-мэщым научнэ унашъохэр щыпхырыщыгъэн­хэмкIэ а технопаркым шIэныгъэмрэ бизнесымрэ яамалхэр зэхэтэу къыщыз­фигъэфедэщтых. IофышIэхэм ягъэхьазырын, къэралыгъо IэпыIэгъумкIэ Iоф­тхьабзэхэм, къуаджэхэм яинфраструктурэ ихэхъоныгъэ ыкIи нэмыкI лъэныкъохэм анаIэ атырагъэтыгъ.

Урысыем мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ ипащэрэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ резидентхэм заIокIэхэм къызэрэхагъэщыгъэмкIэ, непэ ехъулIэу чылапхъэхэм якъыхэхын дэлэжьэрэ научнэ-ушэтэкIо институтхэм, апшъэрэ еджапIэхэу мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ лэжьэщтхэр къэзыгъэхьазырхэрэм, бизнесым ялIыкIохэм зэзэгъыныгъи 10-м ехъумэ адыкIэтхагъэх. Резидентхэр мэкъумэщ культуракIэхэм якъыхэхын дэлэжьэщтых, джырэ унашъохэм япхырыщын анаIэ тырагъэтыщт.
Научнэ IофышIэхэм, апшъэрэ еджапIэхэм яректорхэм, научнэ гупчэхэм яIэшъхьэтетхэм ялIыкIохэм адыряIэгъэ игъэкIотыгъэ Iэнэ хъураем мэкъу-мэщымрэ къыдэгъэкIыжьынымрэ яхэхъоныгъэ илъэныкъо шъхьаIэхэм къащыуцугъэх. УФ-м мэкъу-мщымкIэ иминистрэрэ АР-м и ЛIышъхьэрэ экспертхэр ягъусэхэу а лъэныкъом хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, Президентэу Владимир Путиным къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэр зэшIохыгъэнхэмкIэ яеплъыкIэхэр къызэфаIотагъэх.
Мэкъу-мэщым илъэныкъо шъхьаIэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэнымкIэ респуб­ликэм IофшIэкIэшIоу IэкIэлъ хъугъэм фэгъэхьыгъэу Адыгеим и ЛIышъхьэ къафиIотагъ. Гурыт сэнэхьат гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ учреждениехэр ыкIи университетхэр а IофшIэным къыхэлажьэх. Адыгэ къэралыгъо университетымрэ Москва дэт къэралыгъо университетымрэ зэхащагъ научнэ-гъэсэныгъэ консорциумэу «Вернандскэр — Адыгэ Республикэр» зыфиIорэр. Мэкъумэщ-къы­дэгъэкIыжьыным цифрэ технологие­хэр щыгъэфедэгъэнхэмкIэ, Адыгеим къыщыкIыхэрэмрэ ипсэушъхьэхэмрэ ягъэунэфынкIэ проектхэр зэшIуахыхэу рагъэжьагъ. НэмыкI лъэныкъоу мэхьанэшхо зиIэхэм зыкIэ ащыщ Мыекъопэ технологическэ университетым мэкъу- мэщымкIэ Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтыр къыхэгъэхьэгъэным IофышIэхэм ягъэхьазырын лъэгэпIакIэм нэгъэсыгъэ­нымкIэ ащ ишIуагъэ къэкIощт. А гухэлъ­хэм атегъэпсыхьагъэу республикэм агроклассхэм ящызэхэщэн лъагъэкIуатэ. КъэкIыхэрэмкIэ Урысые институтэу Н. И. Вавиловым ыцIэкIэ щытым зэдэлэжьэныгъэу дыряIэми нахь зеушъомбгъу, Мыекъопэ ушэтыпIэ станциеми ащ иIахь хешIыхьэ.
«Тэ гухэлъэу тиIэр шIуагъэ къэзытыщт инновационнэ политикэр рес­публикэм щыгъэпсыгъэныр, ащкIэ экономикэм къытырэ амалхэмрэ федеральнэ гупчэм игъоу ылъэгъу­хэрэмрэ къыдэлъытэгъэнхэр», — къыхигъэщыгъ АР-м и ЛIышъхьэ.
АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къытырэ къэбархэмкIэ
Тхьаркъохъо Сафыет.