Къушъхьэлъэ Адыгеир, бгъэшIагъо икъоу, идэхагъэкIэ, ибаигъэкIэ зэбгъэпшэн чIыпIэ къэгъотыгъуай. ИчIыопс хьалэмэт идэхагъэ илъэс къэс хьэкIабэу, зекIуабэу, зыгъэпсэфакIохэу лъэпкъым ищыIэкIэ-псэукIэ, ишэн-хабзэхэр, икультурэ ыкIи мыщ цIыф лъэпкъыбэу щызэдэпсэурэм яIэдэб-нэхъой зэзгъашIэмэ зышIоигъоу къакIохэрэм япчъагъэ хэхъо.

А зэкIэ къыдилъыти, тхакIоу Иван Бормотовым нэкIубгъо 500 хъурэ тхы­лъы­шхо сурэтхэмкIэ, картхэмкIэ, схемэхэмкIэ ушъагъэу ятIонэрэу бэмышIэу къытыридзэжьыгъ.
Авторым иамал къызэрихьэу краеведческэ, тарихъ ыкIи къэбар зэфэшъхьафхэр Адыгэ Республикэм икъушъхьэ­лъэ чIыпIэкIэ мыщ къыдигъэхьагъэх. ТхакIом дэгъоу ешIэ Адыгеир цIыф кIуапIэу зэрэщытыр, зекIо купхэу Рос­тов-на-Дону, Ставрополь ыкIи Краснодар крайхэм, Элиста, Астрахань къарыкIыхэрэр жъугъэу щызэблэкIых.
ТхылъыкIэр къызэIуехы И. Бормотовым игущыIапэу илъэпIэ ныбджэгъу­хэм — экскурсоводхэм ыкIи зекIонымкIэ инструкторхэм афэгъэзагъэм. Адыгеим имуниципалитетхэм къушъхьэ шъолъырэу Мыекъопэ районыр къащыхигъэщыгъ. Ар къушъхьэ гъэхъунэхэмкIэ, каньонхэмкIэ, псыкъефэхыпIэ инхэмкIэ, мыл къушъхьэхэмкIэ, гъочIэгъхэмкIэ зэрэбаир, а зэкIэ плъэгъурэм гур зэрагъэпIэжъгъэирэм имызакъоу, къыошIэкIыгъэ къушъхьэ дунаим ижьыкъабзэ уигъэ­шхэкIэу, уигъатхъэу къызэрэщыпщэрэр къыщыIуагъ.
Адыгэ чIыгум цIыф лъэпкъи 100-м ехъу зэкIэдэIу-зэгурыIоу зэрэщызэдэпсэурэр, ахэр зэрэIофшIакIохэр, зэрэлэжьэкIошхохэр къыщыIуагъ.
Адыгэхэм, ижъ-ижъыжьым къыщыублагъэу, зыми хэмыкIокIэрэ культурэ зэрагъотыгъэр, ащ хъишъэхэр, тхыдэхэр бэу къызэрешIэкIыгъэхэр къыщытыгъ. Тарихъ охътэ зэфэшъхьафхэм адыгэ чIыгум археологическэ IофшIэнышхохэр зэрэщыкIуагъэхэр ыкIи зэрэщыкIохэрэр, ахэм яшIуагъэкIэ тарихъ саугъэтыбэ къызэрэнэфагъэр, а зэкIэ адыгэхэм лъэпсэ куу зэряIэм шыхьат зэрэфэхъу­хэрэр авторым кIигъэтхъыгъ.
Щэч хэлъэп, адыгэ чIыгур зэрэджэнэт чIыпIэм, ащкIэ анахь къахэщырэр Мые­къопэ районыр ары, мыщ ебгъэпшэн Темыр Кавказым итэп.
Мыекъопэ районым зекIо купэу къа­кIохэрэм япчъагъэ хэхъо. Ащ елъытыгъэу, купзещэу Адыгеим щылажьэхэрэм тэрэзэу, зэрифэшъуашэу шIэныгъэхэр къэкIорэ цIыфхэм ягъэгъотыгъэнхэм И. Бормотовым итхылъыкIэ тегъэпсы­хьагъ. Адыгэ Республикэм ыцIэ лъэпкъ шъхьаIэу ар зием къытекIыгъ, адыгэхэр тыдэ къикIыхи Темыр Кавказым исыхэ хъугъэха? ЗэрэпсэокIо-лэжакIохэр, динэу алэжьырэр, лъэпкъ щыгъын-шъуашэр, Iэшэ-шъуашэхэр, адыгэхэм яшхыныгъо­хэр, япсэупIэхэр зыфэдагъэхэр ыкIи джы зыфэдэхэр, адыгэ хабзэм ныбжьыкIэхэр зэрэфагъасэхэрэр къыщыIотагъ.
Адыгеим икъэлэ шъхьаIэ иэкскурсионнэ чIыпIэхэр, Мыекъопэ районымкIэ зыплъыхьапIэхэр ыкIи гъогухэр пшIы пчъагъэ хъухэу тхылъым къыдэхьагъэх, ахэр узгъэгъуазэх. А зэкIэм къаушыхьаты «В край легенд и преданий» зыфиIорэ тхылъышхо ушъагъэр анахьэу купзещэ­хэм ыкIи зекIонымкIэ инструкторхэм зэрателъытагъэр, къушъхьэлъэ Адыгеим игъогухэр озгъашIэу зэрэгъэпсыгъэр.
Мамырыкъо Нуриет.