Гъэмэфэ пчэдыжьыпэ горэм лIы гъэтIылъыгъэ рэхьат дэдэ, нэплъэгъу зэIухыгъэ хьалэлыр сэлам папкIэу ыпэ итэу, мыгумэкIыхэу, шъабэу теуцоу къычIа­хьи, сапашъхьэ щыт пхъэн­тIэ­кIум къыщетIысэхыгъ. Сызэрэтхэрэм пае сы­зэпимыгъэу шIоигъоу гупсэфэу щысыгъ.

1994-рэ илъэсыр арыгъэ, редакцием сыкъыIухьэгъэкIагъ.
КъызэрэсфэнэфагъэмкIэ, ар Теуцожь Хьабиб арыгъэ.
— Къоджэдэс тхакIу, егъэшIэрэ кIэлэегъадж, адыгабзэм иIофыгъохэм лъэ­шэу агъэгумэкIы, тынаIэ тедгъэтын фае, — къысиIуагъ а лъэхъаным тиредактор шъхьэIагъэу ХьакIэмызэ Биболэт.
Редакторым дэжь тыкъызычIэкIыжьым, апэрэти сызэрилъэгъурэр, нахь сызэригъашIэ шIоигъоу, цIыкIу-цIыкIоу, мэкIэ-­ма­кIэу Хьабибэ къысIуупчIыхьагъ. Джащ къыщегъэжьагъэу опсэуфэ культурэм-
кIэ тиотдел бэрэ къычIахьэщтыгъ, къыт­фэтхагъ. ЦIыф Iуш, цIыф шъабэу гъэпсы­гъагъэ. ЫIоным нахьи ышIэныр къызэ­рэхихырэм уехъырэхъышэнэу щытыгъэп. Мыекъуапэ ыпхъу-ыкъохэр дэсхэу, ще­джэу щытхэти, къызэриIощтыгъэмкIэ, афэ­гу­мэкIэу къакIощтыгъ, ары къэс «Адыгэ макъэм» тхыгъэ горэ къыхьыщтыгъ.
Теуцожь Хьабибэ фэсакъэу иныдэлъфыбзэ-адыгабзэ пкъырыплъыхьаныр, шIоу хэлъыр къыхигъэщыныр, фэсакъэу ыгъэу­нэшкIуныр ишэныгъ. Тыбзэ зыфырикъу­жьэу зэрэбаир къыгурыIоу, нэмыкI адыгэ пстэуми ар аригъэшIэным кIэгуIыщтыгъ. Урыс къэIуакIэхэу, урыс гущыIабэу агъэфедэхэрэм адыгабзэр зэрацунтхъэрэр зэхишIэу, ахэм апэшIуе­кIогъэн зэрэфаер итхыгъэхэм къащиIощтыгъ.
ГущыIэхэу встреча — зэIукIэгъу, выставка — гъэлъэгъуапIэ, родина — лъфыпIэ, нэмыкIхэри адыгабзэкIэ къат­Iозэ, ттхызэ тшIыныр зыпкъ къикIыгъэр, ахэм агъэгумэкIэу, шIоIофэу ренэу зы­наIэ атетыгъэр Хьабиб ары. ЕтIанэ гъэзет тхыгъэхэм ахэр захилъэгъожьхэкIэ, гу­шIощтыгъ. Зэгорэм Хьабибэ ирассказ кIыхьэ дэдэ горэм лъэшэу Iоф дэсшIагъ: хэзгъэкIыгъэри макIэп, хэзгъэ­хъуагъэри нахьыбэжьыгъ. Гъэзетым къихьагъ. Хьабибэ, зэрихабзэу, къакIуи, отделым къы­чIэхьагъ. Ирассказ зэрэ­хъугъэр игуапэми, игуаоми къыIорэп, жьы къымыщэрэм фэд. ЗыщычIэкIыжьыным сыкъэтэджи, сылъыкIотагъ, пчъэшъхьаIум къыщызэтеуцуи, джыри зэ сызэхифэу сынэгу къыкIаплъи, «Сирассказ нахьышIу хъугъэу къысщыхъугъ» къыIуагъ.
Теуцожь Хьабибэ Теуцожь районым ит къуаджэу Ленинэхьаблэ (хычIэгъ хъу­гъэ) 1931-рэ илъэсым, мэзаем и 20-м къыщыхъугъ. 1964-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет къыухыгъ. 1964 — 1989-рэ илъэсхэм Теуцожь районым иеджапIэхэм адыгабзэмрэ адыгэ литературэмрэкIэ ащыригъэджагъ.
Ытхыхэрэр 1960-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хиутыщтыгъэх, ахэм ащыщхэр гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» («Адыгэ макъэм»), журналэу «Зэкъошныгъэм» къащыхиутыщтыгъэх. ТхэкIо куп зэдагъэхьазырыгъэ тхылъэу «Псэемыблэжьхэр» зыфиIорэм Хьабибэ ирассказ заулэ къыдэхьагъ. Иповестэу «Ардаш», иповестьхэмрэ ирассказхэмрэ зыдэт тхылъэу «Заом итыркъохэр», ирассказхэр зыдэтхэу «Бзылъфыгъэм ишъэф» ащ ыпаIоу, «НыбжьыкIэ тхыд», итхылъхэу «СилъфыпIэ игутеу» ыкIи «ГучIэ са­гъэхэр» ахэм къыкIэлъыкIуагъэх.
Теуцожь Хьабибэ Урысыем итхакIохэм я Союз 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хэтыгъ.
ТхакIом ипроизведениехэм анахь темэ шъхьаIэу яIэр илъэпкъ, ичIыгу, ихэгъэгу ары. Тилъэпкъ шъхьэлъытэжь кIэд­гъэтхъэу тиIэр къэтыухъумэн, дгъэлъапIэн, тылэжьын, тызэгурыIон, шэн-ха­бзэхэр, адыгагъэр, адыгабзэр тшIоIофынхэ, ахэм зэрэтлъэкIэу Iоф адэтшIэн зэрэфаер къащеIо.
Хьабибэ итхылъэу «Гугъэ сагъэхэр» зыфиIоу 2006-рэ илъэсым къыдэкIыгъэм усэхэмрэ поэмэхэмрэ къыдэхьагъэх. Апэ­рэ зэгохыпIэ-егъэжьапIэм ежь авторым къыщеIо: «Сыфай хэтми мыщ еджэщтым тхылъыр хъунэу игунэсы». А тхылъым къыдэхьагъэхэм сяджэжьыгъ, сахэгупшысыхьажьыгъ, тхакIом ыгу тыришIыхьэгъэ сагъэхэр къызхэкIыгъэхэр, зыфэдэхэр згъэунэфы сшIоигъуагъ.
«УсэкIошхом ехьылIэгъэ сатыришъ» зыфиIорэмкIэ Хьабибэ тхылъыр къызэ­Iуихыгъ. Ар зэлъашIэрэ лъэпкъ усакIоу Теуцожь Цыгъо фэгъэхьыгъ; губзыгъагъэу, бзэшIуагъэу, акъылэу, гулъытэу Цыгъо къолъыр ежь авторымкIи хъопсэпIэ-плъапIэу зэрэщытыр, чыжьэрыплъэм тыфигъасэу, тимурад тыфищэу Теуцожь Цыгъо усэкIошхо IэпэIасэу зэрэтиIэр ыкIи зэрэтиIэщтыр къыщиIуагъ.
Усэхэу «ТикIымафэ тегъэлъэшы», зэхашIэхэмэ япхыгъэхэу «Сыд пай», «Аущтэу ущытмэ», «Къушъхьэ къэгъагъ», «ПцIэшхъо цIыкIу», «Чэщдэс орэд», «Къа­кIо, ныбджэгъу!», «Оры мыхъугъэ­мэ» зыфиIохэрэм гум зэхишIэу, ыщэчырэр, жъыу макъэ акIэтэу къащыIуагъ. Мыхэр Хьабибэ илъэсыбэу зытхэрэм, тхэн къулай­ныгъэр нахь къызэрэIэкIэхьагъэм ишыхьатых.
Мы тхылъым поэмэхэу «Зэхэоха, чIы­­гур,», «Ситэтэжъ иеджэкIагъэр», «ДзэкIолI шинель», «Бзыуищ ядаохэр», «Тэтэжърэ Гъулацыйрэ», «Сигупсэу, силъфыпI» зы­фиIохэрэр къыдэхьагъэх. Поэмэхэм зэ­фэдэкIэ тхакIом адыгэ чIыгум, илъэпкъ, ихэгъэгушхо апишIын зэрэщымыIэр, ядахэ зэрилъэкIэу къызэращыриIотыкIырэр къыуагъашIэ. «Си­тэтэжъ иеджэкIагъэр» зыфиIорэ поэмэр тIоу зэхэт — тэтэ­жъым ищы­IэкIэ-еджэ­кIагъэр ыкIи лIэужыкIэм игъогу зыфэдэр — шIоигъор, зыфаем зэрэлъыIэсырэр.
ПпкIэ джыри
хэIэбэжьри,
Сыгъэраз, ситат,
уикIэлэгъум,
уиеджэгъум
якъэбар къэIуат.
А къэбарыр, —
Къэбар блэрыр,
Ныбжьи згъэкIодыщтэп,
Ар о къаIуи,
сегъэдэIуи,
«сезэщыгъ» осIощтэп.
«ДзэкIолI шинель» зыфиIорэ поэмэм лIыхъужъ темэр щыпхырэкIы.
«Сигупсэу, силъфыпI» зышъхьэ поэмэр къыIуатэрэмкIи, гъэпсыкIэу иIэмкIи, ихудо­жественнэ гъэцэкIэгъагъэкIи анахь лъэшэу къысщыхъугъ.
ЛъфыпIэр тикъэхъупI,
ар типсэгъотыпI,
тыгу икъежьапI.
«ЛъфыпIэр» —
адыгэ къэIуакI,
«Родинэр» зикупкI.
ЛъфыпIэр – тиIэр зэкI:
тичIыгу кIэракI,
тилъэпкъ мылъку зыкI,
орэб, орэмакI,
тлъэгъурэр зэкIэ-псыкI…
Хьабибэ мы поэмэм адыгэм ылъа­бжъи ыбжъапи ащынэсыгъ, лъэпкъым егъашIэм гъэпсыкIэ шапхъэхэу, шэн-хабзэхэу ылэ­жьыгъэхэр зэкIэ къыгъэгъунэу къеIуатэ.
ТилъфыпIэ тэтый,
ежьыри тырий,
исхэм зэдыряй,
нэмыкIи имый.
Ар ти Адыгей,
ар тэ тиунай,
ар тэ тидунай…
УсэкIошхоу Хьаткъо Ахьмэд итхы­гъэхэм яфэмэ-бжьымэ кIэтэу Хьабибэ зэрэтхагъэр гъуащэрэп. Поэмэр щыкIэгъэнчъэп, ау патриотическэ мэкъэ инэу хэлъым удехьыхы, ащ къегъэлъэшы, ежьыри ащ фэдэ кIуачIэм еIэтышъ, лъэпкъ лъэоенэ гъэнэфагъэм тыре­гъэуцо.
Теуцожь Хьабибэ къоджэдэс тхэкIуагъ, кIэлэегъэджагъ. Щэч хэлъэп, итворчествэкIэ адыгэ литературэм чIыпIэ щиубытыгъ. Итхыгъэхэм гъэсэпэтхы­дэр къябэкIы, цIыфым ипIункIэ ахэр IэпыIэгъу-амал дэгъух.
Мамырыкъо Нуриет.