Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым и Медицинэ институт бэмышIэу пэщакIэ фашIыгъ. Хъурэе Аслъан офтальмолог цIэрыIу, медицинэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат, шъолъыр общественнэ организациеу «Врачхэм я Хасэ» хэт.

Илъэс зэкIэлъыкIохэм иIофшIэнкIэ гъэхъэгъэ инхэр ащ ышIыгъэх. IэнэтIакIэм техьэгъэ Аслъан Рэмэзан ыкъом гъогоу къыкIугъэмкIэ, медицинэ гъэсэныгъэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ пшъэрылъэу зыфигъэуцужьыхэрэмкIэ къыддэгощагъ.
ЫпэкIэ зэрэдунаеу амышIыщтыгъэ операциер Хъурэе Аслъан щыIэныгъэм къыхилъхьагъ, кIэлэцIыкIухэм анэхэр игъом зэтегъэуцожьыгъэнхэм пае операцие зэрэпшIын плъэкIыщтыр ыушэ­тыгъ. Илъэс пчъагъэрэ Адыгеим икIыгъэ кIалэр врач цIэрыIоу Москва щылэжьагъ. Непэрэ мафэм Урысыем икъэлэ шъхьаIэ, Краснодар, Мыекъуапэ клиникэу «Доктор Линз» зыфиIорэр къащызэIуихыгъэу щытхъу хэлъэу Iоф ешIэ. КIэлэцIыкIоу телефоным, компьютерым, телевизорым бэрэ еплъыхэрэм анэхэм язытет зэтегъэуцожьынхэм фэшI чэщырэ акIэлъынэу линзэхэр ащ къащыратых, ежьхэм ахэр къыдагъэкIых. ЫпэкIэ кIэлэцIыкIу заулэмэ нэгъунджэ зыкIэлъыгъэр, джырэкIэ ызыныкъо нахьыбэм анэхэм къащы­кIагъ, илъэс къэс а пчъагъэм проценти 5 хэ­хъо. Чэщым зыкIилъхьэрэ линзэм ишIуа­гъэкIэ кIэлэцIыкIур чъыезэ ынэхэм яIазэ.
— 2025-рэ илъэсым икIэухым мы институтым ипащэу уагъэнэфагъ. Сыдэущтэу ащ утехьанэу хъугъа?
— Илъэс пчъагъэрэ Москва сыщыпсэугъэу, сянэ-сятэхэм аныбжь зыхэкIуатэм, сыкъызщыхъугъэм къэзгъэ­зэжьыгъ. Джы пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу IофшIэныр лъысэгъэкIуатэ. Нэхэм уяIэзэнымкIэ клиникэхэр Краснодари, Мые­къуапи къащызэIусхыгъэхэу ахэм ауж ситызэ, МКъТУ-м иректорэу Къуижъ Саидэ мы IэнатIэр згъэцэкIэнэу сыкъы­ригъэблэгъагъ. АР-м псауныгъэр къэухъу­мэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустеми ащ дыригъэштагъ. Къызэрэсщыгугъыхэрэр къэзгъэшъыпкъэжьынэу сыкъэкIуагъ. «Врачхэм я Хасэ» сыхэтыти, ыпэкIэ бэрэ мы апшъэрэ еджапIэм сыкъакIоу хъугъэ, студентхэм Iоф адэсшIэнымкIи IэпэIэсэныгъэ сиI.
— Гъэхъэгъэ инхэр уиIэх. Сыдэущтэу мы лъэныкъом зыфэбгъэзэнэу хъугъа?
— СицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу медицинэм сыфэщагъ, сятэ ветеринар врач шъхьаIэу Iоф ышIэщтыгъэти, ащ сыкIырыплъыщтыгъ. Сянэ биологиемкIэ ыкIи химиемкIэ кIэлэегъэджагъ, ащ шIэныгъэ куухэр сигъэгъотыгъ. Пчыхьа­лIы­къое гурыт еджапIэр къызысэухым, Пшызэ къэралыгъо медицинэ институтым сычIэхьагъ, сэнэхьатыр къыхэсхын зэ­хъум Теуцожь районымкIэ нахь ящыкIэгъагъэр нэхэм яIэзэрэ врачыр арыти, ащ зыфэзгъэзагъ.
Операциехэр Адыгэкъалэ щытшIынхэм пае ординатурэм сычIэхьажьыгъ, ар къызэсэухым, илъэсрэ ныкъорэ Iоф щысшIагъэу, нэхэм яIэзэгъэнымкIэ отделение сымэджэщым къыщызэIусхынэу унашъо сшIыгъэ. ШIушIэ организацием иIэпыIэгъукIэ Iэмэ-псымэхэр зэзгъэгъо­тыгъэх, ыпкIэ хэмылъэу линзэу нэкIоцIым идгъэуцощтхэм анэсэу къытфащэхэзэ отделением операциехэр щытшIыщты­гъэх, нэмыкI шъолъырхэм ащыпсэухэрэри къытфакIощтыгъэх. Илъэсищ тешIагъэу аспирантурэм сычIэхьажьыгъ, кIэлэцIыкIоу зынэ зэщыкъуагъэхэр операцие зэрэпшIыщтхэм зыфэзгъэсагъ. Зы нэм дэгъоу ылъэгъоу, адрэм «миопиер» иIэ зыхъукIэ, нитIумэ зэдырагъаштэрэп, ащ къыхэкIыкIэ нэшъу мэхъу. Ащ цIыфыр щыухъумэгъэным пае хирургие амалкIэ теIэзэнэу унашъо тшIыгъэ. Ащ фэдэ операцие тыди щашIыщтыгъэп. Темэр къиныгъэ, ау гухэлъэу мы лъэныкъом фысиIэхэр къисIотыкIызэ, сикандидат IофшIагъэ къэзгъэшъыпкъэжьыгъ. Сипэщэгъэ Сидоренко Евгений Иван ыкъом сипшъэрылъ къин зэрэзгъэцэкIагъэм осэшIу къыфишIыгъ, мы лъэныкъомкIэ Iоф сшIэнэу, нэмыкIхэр згъэсэнхэу сыкъыгъэнэжьи, илъэс пчъагъэрэ Москва Iоф щысшIагъ.

«Сыд уисэнэхьатыр?» заIокIэ, «СабыйхэмкIэ рефракционнэ хирург» зясIокIэ, къагурыIощтыгъэп, сыда пIомэ ащ фэдэ сэнэхьат дунаим тетэп, мы лъэныкъор зэпхьылIэн умылъэкIыщтхэм кIэлэцIыкIухэр ахэхьэ, зэфэшъхьафэу зылъэгъурэ нитIур игъом «зэщизы» тэшIыжьы, илъэс 18 мэхъуфэ уежэмэ, зы нэр мэкIоды, нэшъу хъун ылъ­экIыщт.
— Институтыр зэрэзэтегъэпсыхьагъэм уигъэрэзэнэу щыта?
— Медицинэ институтыр зэрифэшъуа­шэу зэтегъэпсыхьагъ. Iэзэн Iофым, педиатрием, цэхэм яIэзэгъэным, фармацием, медицинэ кибернетикэм япхыгъэ факультетхэр хэтых, кафедрэ 14 иI. ЫпэкIэ тылъыкIотэнэу тэгъэнафэ, сэнэхьатыкIэхэр къыхэдгъэхьащтых. КIэлэцIыкIу хирургием епхыгъэ кафедрэ къызэIутхынэу тыфай. Ащ епхыгъэу «Врачхэм я Хасэ» хэтхэм гущыIэгъу тафэхъу, ахэм къыддырагъаштэ. Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу, ащ итхьаматэу Жанна Семеновам апшъэрэ еджапIэм ишIуагъэ къызэрэригъэкIырэр, лекциехэр мыщ къыщетых. Москва дэт лъэпкъ медицинэ ушэтын гупчэу В.И. Кулаковам ыцIэ зыхьырэм зэзэгъыныгъэ дэтшIыгъ, тиврачхэр ащ кIохэзэ ясэнэхьат шIэныгъэхэм ахагъэхъон амал яIэ хъугъэ, ащ Iоф щызышIэхэри тадэжь къакIохэзэ яшIэныгъэхэмкIэ къыддэгощэщтых. Аспирантурэр къызыщысыухыгъэ Урысые къэралыгъо медицинэ университетэу Москва дэтым иректори зыIузгъэкIагъ, зэзэгъыныгъэ зэдэтшIынэу щыт.
IофшIэкIо куп дэгъу сыкъызхэхьагъэр. Ректорэу Къуижъ Саидэ зэкIэ зэрифэшъуашэу зэгурегъаIо. ШIэныгъэ ябгъэгъотынымкIэ ищыкIагъэр зэкIэ институтым IэкIэлъ.
— Мы институтым щеджэрэ студентхэр нэмыкIхэм сыдэущтэу къахэщынхэ фая?
— ШIэныгъэ дэгъу зэряIэщтым дакIоу, ыпэрапшIэу цIыфыгъэ, гукIэгъу ахэ­лъын фае. Врач сэнэхьатыр къыхахынымкIэ ар анахь шъхьаIэу сэлъытэ. Сымаджэр иуз къыфыгъэу, ышъхьэ фимытэу къыоуалIэ. Ащ дахэу удэгущыIэн, жабзэ къыфэбгъотын фае.
Еджэным игъусэу студентхэм практическэ IофшIэнэу афызэхащэхэрэми мэхьанэшхо яI. Джащ фэдэу практикэ ахьынэу сымэджэщхэм, IэзапIэхэм зыкIохэкIэ, сэнэхьатым нахь хэщагъэхэ мэхъух. НыбжьыкIэм ылъэгъурэр зэкIэ чIыгу гъушъэм псы зэрэзыхищэрэм фэдэу иакъыл хэхьэ. Ылъэгъугъэр щыгъупшэщтэп, джащ исэнэхьат нахь шIу ригъэлъэгъущт. Тхылъым уеджагъэм фэдэп, врачым уготэу, жьэу къыщэрэр къыдапщэзэ Iоф зыдапшIэкIэ, медицинэ кIуачIэр къыпхэхьэ.
Урысые Федерацием имедицинэ хэхъоныгъэхэр зэришIыхэрэр нэрылъэгъу, ащ Iоф щызышIэщтхэр зэримыкъу­хэрэр гумэкIыгъо шъхьаIэхэм ащыщ. АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ зэпхыныгъэ дытиIэу Iоф дэтэшIэ. Республикэм ищыкIэгъэ IофышIэ дэгъухэр дгъэхьазырынхэр типшъэрылъ шъхьаI.
Илъэс пчъагъэрэ едгъаджэхэрэм янеущрэ мафэ тегъэгумэкIы, тыфай врач цIэрыIо хъунхэу. IофшIапIэ къагъотынымкIэ амалэу щыIэмкIэ тадэIэпыIэным тыфэхьазыр. Гукъау нахь мышIэми, непэрэ мафэм сыда тлъэгъурэр? Зыфэе IофшIапIэр амыгъотэу, лэжьапкIэр ашIомакIэу тучантесэу е нэмыкI IофшIэн нахь псынкIэхэр агъэцэкIэнхэу ахэр макIох. Врач цIэрыIо хъунхэ зэралъэ­кIыщтыр, цIыфхэм яшIуагъэ арагъэкIын, шъхьэкIафэ къафашIэу ящыIэныгъэ гъогу рыкIонхэ амал зэряIэщтыр къагурыIон фае. НэмыкI къэлэшхохэм студентхэр тэгъакIох, зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэ врачхэм нэIуасэ афэтэшIых. Непэ къин тIэкIу плъэгъугъэми, шIэныгъэ зэбгъэгъотыгъэу, врач цIэрыIо узыхъукIэ, зэкIэ сымаджэхэр уадэжь къыздэкIощтхэр, оры зишIуагъэ язгъэ­кIыщтыр. Студентхэр сэнэхьатым нахь хэтщэнхэм пае джащ фэдэу IэкIыбым дгъэкIощтых, тыдэ зыбгъэзагъэми, цIыф цIэрыIоу дунаим тетхэр, агъэлъапIэхэрэр врачхэр ары. Джар дэгъоу къагурыдгъэ­Iон, чыжьэу плъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр ятIон фае.
— Аслъан, кIэухым пшъэрылъэу зыфэжъугъэуцужьыхэрэм ягугъу къэп­шIыгъэмэ дэгъугъэ.
— Гухэлъ шъхьаIэр кафедракIэхэр къызэIутхынхэр ары, зэкIэ кафедрэхэм ординатурэ яIэп. Илъэсихырэ тиапшъэрэ еджапIэ щеджагъэм ординатурэри мыщ щихьыжьын фае. Урысыем ишъолъырхэм IэкIыб къэралыгъохэм ащыIэ апшъэрэ еджапIэхэм, сымэджэщхэм зэзэгъыныгъэхэр адэтшIызэ тистудентхэр дгъэкIощтых, ежьхэри къедгъэблэгъэщтых. НэмыкI къэралыгъохэм къарыкIыгъэ студентхэр нахьыбэ зэрэтшIыщтым тыпы­лъыщт, ахэр зычIэсыщтхэ общежитием ишIын апшъэрэ еджапIэр ыуж ит. Ти­студентхэр дахэкIэ, дэгъукIэ къахэщынхэм пае ищыкIагъэр зэкIэ дгъэцэ­кIэщт. Адыгеим врачхэр зэрэфимыкъухэрэм игумэкIыгъо идэгъэзыжьын тыпылъыщт.
ДЕЛЭКЪО Анет.