Адыгеир шъхьафит зашIыжьыгъэ мэзаем и 18-р тиреспубликэ итарихъкIэ анахь мэхьанэшхо зиIэ мафэхэм ащыщ. Мыекъуапэ и Гупчэ саугъэт зэхэт дэжь Хэгъэгу зэошхом щыфэхыгъэхэм яшIэжь тыгъуасэ щагъэлъэпIагъ.

Адыгеир тидзэхэм шъхьафит зашIы­жьыгъэр илъэс 83-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу, Урысые политическэ партиеу «Единэ Россием» и Адыгэ шъолъыр къутамэ и Секретарэу КъумпIыл Мурат, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьа­Iэу Сергей Дрокиныр, АР-м иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр, Къэралыгъо Советым – Хасэм идепутатхэр, федеральнэ, республикэ ыкIи муниципальнэ хэбзэ къулыкъухэм, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм япащэхэмрэ яIофышIэхэмрэ, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием, общественнэ организациехэм яветеранхэр, дзэкъулыкъушIэхэр, партиеу «Единэ Россием» ишъолъыр къутамэ илIыкIохэр, динлэжьхэр, ныбжьыкIэхэр, къэлэдэсхэр.
КъумпIыл Мурат республикэм щыпсэухэрэм закъыфигъазэзэ, ТекIоныгъэшхор къытфыдэзыхыгъэхэм пытагъэу, псэемыблэжьыныгъэу къахэфагъэр ренэу тыгу зэрилъыр, ячIыгу гупсэ мамыр псэукIэ илъэным зыпсэ фэзытыгъэхэм яшIэжь зэрэдгъэлъапIэрэр къыхигъэ­щыгъ.

— Непи тидзэкIолIхэм, Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм ялIы­хъужъныгъэ щысэ тырахызэ, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием щытхъу хэлъэу ядзэ пшъэ­рылъхэр щагъэцакIэх. Хэгъэгум ифедэхэр къаухъумэхэзэ, Урысыем ищынэгъончъагъэрэ ыкIуа­чIэрэ агъэпытэ, — хигъэунэфыкIыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.
Шъолъырым ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, ТекIоныгъэр къытфыдэзыхыгъэхэм лIы­хъужъныгъэу зэрахьагъэр ящысэу къыткIэхъухьэрэ лIэужхэр пIугъэнхэм, рес­пуб­ликэмрэ Урысыемрэ хэхъоныгъэ ашIыным яIахьышIу халъхьаным, тарихъ шIэжьыр къызэтегъэнэгъэным анаIэ тырагъэтыщт.
Шъугу къэдгъэкIыжьын, Адыгеир илъэс­ныкъорэ нэмыцхэм аIыгъыгъ — 1942-рэ илъэсым шышъхьэIум и 9-м къыщегъэжьагъэу 1943-м мэзаем и 18-м нэс. Тарихъым анахь охътэ къинэу къыхэфагъэхэм мыр ащыщ. Экономикэ, хъызмэт псэолъэшIыгъэхэр, цIыфхэм япсэупIэхэр — зэкIэ зэхакъутагъэх. Фашистхэм нэбгырэ мини 5-м ехъу аукIыгъ. Дзэ Плъыжьым ишIуагъэкIэ Адыгеим нэмыц-фашистыдзэхэр рафыжьыгъэх. 1943-рэ илъэсым щылэ мазэм и 21-м станицэу Дахъор шъхьафит ашIыжьыгъ. Щылэ мазэр екIыфэ ащ къыкIэлъыкIуагъэх къалэу Мыекъуапэ, Мыекъопэ, Джэджэ, Кощхьэблэ ыкIи Шэуджэн районхэр. Мэзаем иублапIэ Красногвардейскэ ыкIи Теуцожь районхэм шъхьафитныгъэ агъотыжьыгъ. Лъы­гъэчъэ зэпэуцужьхэм ауж, 1943-рэ илъэ­сым мэзаем и 18-м, къуаджэхэу Афыпсыпэ ыкIи Псэйтыку адафыжьы­гъэх. Адыгеир зэрэпсаоу шъхьафит зыщы­хъужьыгъэ мафэу ар алъытэ.

Хэгъэгу зэошхом лIыхъужъныгъэ щызезыхьэгъэ тидзэкIолIхэм яшIэжь зэрагъэлъапIэрэр зэIукIэм къекIолIагъэхэм къаIуагъ. Адыгеим щыщ нэбгырэ мин 80 Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ, мин 33-рэ хэкIодагъ. «Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ» ыкIи «Щытхъум иорден икавалер» зыфиIохэрэр нэбгырэ 59-мэ къафагъэшъошагъ. Зэо кIыбым щыIэхэу чэщи мафи лажьэхэзэ, нэбгырэ мин пчъагъэмэ лIыгъэ зэрахьагъ, ТекIоныгъэм и Мафэ къагъэблэгъагъ.
Илъэс къэс мэзаем и 18-м Адыгеим икъалэхэм ыкIи ирайонхэм тишъхьафитныгъэ фэбэнэгъэ зэолIхэм афэгъэхьыгъэ шIэжь зэхахьэхэр ащызэхащэх.
Къэзэрэугъоигъэхэм «ЕгъэшIэрэ ма­шIом» къэгъэгъэ блэрхэр кIэлъыралъхьа­гъэх, Мыекъуапэ къэзыухъумагъэхэм, фашистыдзэхэр тишъолъыр ифыжьыгъэн­хэм зыпсэ фэзытыгъэхэм зы такъикъэ афэшъыгъуагъэх.
Нэужым КъумпIыл Мурат Адыгеир шъхьафит зашIыжьыгъэр илъэс 83-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ автопробегым ублапIэ фишIыгъ. Машинэхэр зэхэтхэу Урысыем, Адыгеим ябыракъхэр агъэбыбатэхэзэ Мыекъуапэ икIыхи, дзэ щытхъум епхыгъэ чIыпIэхэу Адыгеим иIэхэм къащыуцухэзэ, Тэхъутэмыкъое районым икъуаджэу Афыпсыпэ кIуагъэх. Урысыем и ДОСААФ икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэмрэ республикэм иветеранхэм я Советрэ а Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъэх.
АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къытырэ къэбархэмкIэ Iэшъынэ Сусан.