АдыгеякIэм гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр игъэкIотыгъэу щэкIох. ТхьамыкIагъор ащ къызщыхъугъэм къыщыублагъэу тхьамэфищым къехъугъэу республикэм икъулыкъу зэфэшъхьафхэм IофшIэныбэ псэупIэм щызэшIуахы, фэтэрыбэ хъурэ унэу фыкъуагъэхэр зэтырагъэуцожьых. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэрэм ышъхьэкIэ лъэплъэ, ащ иджэпсалъэкIэ АдыгеякIэм лъэтемытэу къекIугъэ псэолъэшI хъызмэтшIапIэхэм зэпыу ямыIэу чIыпIэм щэлажьэх. «Адыгэ макъэм» ахэр инэрылъэгъугъ.

ПсэупIэм иурамэу Бжыхьэкъуаем тытехьагъ. ХэкIыр дэзыщырэ, хьылъэхэр зыIэтырэ техникэ зэфэшъхьафыбэ ащ щызэблэкIы, урамхэр агъэкъэбзэжьых. Анахь фыкъогъабэ зыфэхъугъэ унэу N 15-м текIолIагъ. ПсэолъэшIхэр балконхэм атетхэу дэпкъхэр зэтыралъхьа­жьых, унэм ызыныкъо шъхьангъупчъэхэр хьалъхьажьыгъахэх, апэрэ къатищым идэпкъхэм унэ нэIумкIэ къэлъагъоу гъучIыпкъыхэр афашIыгъэх. ПсэолъэшI IофшIэн мэкъэшхоу урамым теIукIырэр IофшIэныбэу щызэдахьырэм ишыхьат.
Штабыр зычIэт щэтырым тычIэхьагъ. Тэхъутэмыкъое районым иадминистрацие ипащэ игуадзэу Абрэ Эдуард къытпэгъокIыгъ.
— Зызэблэтхъузэ мафэ къэс мыщ тыщыI. УпчIэ зэфэшъхьафхэр яIэу цIыфхэр къытфычIэхьэх. Зэ нэбгырэ джэуапынчъэу къэдгъанэрэп, тиамал къызэрихьэу IэпыIэгъу тафэхъу, къызкIэупчIэхэрэр афызэхэтэфы, — еIо ащ.

Абрэ Эдуард тиIэпыIэгъоу фэтэрыбэ хъурэ унэу агъэцэкIэжьыхэрэм цIыфэу ащыпсэухэрэм ащыщхэм таIукIагъ.
Еленэ Петрук иунагъо анахь фыкъогъабэ зыфэхъугъэ унэм иапэрэ къат щыпсэущтыгъ. Илъэсих хъугъэ ахэр Нижневартовскэ, Ханты-Мансийскэ автоном шъолъырым, къызикIыжьыгъэхэр. Адыгеир агу рихьи, псэупIэкIэ къыха­хыгъ. Бзылъфыгъэр бэмышIэу сымэджэщым къычIатхыкIыжьыгъ, шъобжхэр фэхъугъа­гъэх, ау анахь лъэшэу тхьамыкIагъом зэрар зэрихыгъэр ишъхьэгъус. Инэм сымэджэщым ащ джыри щеIазэх. Еленэ тыригъусэу ифэтэр тихьагъ. Ар икIэрыкIэу зэтырагъэпсыхьажьы: шъхьангъуп­чъэр зыхэлъ унэ дэпкъым гъучI сатырхэр тырагъэжъыхьэх, фэтэр кIоцIымкIэ унэ зэпыутыпIэхэр икIэрыкIэу щызэтыралъхьажьыгъахэх.

— Мы шъулъэгъурэм бэкIэ нахь Iэягъ тхьамыкIагъор къызытшъхьарэом. ЗэкIэ ошIэ-дэмышIэу хъугъэ, унэм Iугъо стырыр изыгъ, зыпари тлъэгъужьыщтыгъэп. ЗэкIэми тызэрэпсаум сыгу къыдищэежьыгъ, — къеIуа­тэ бзылъфыгъэм ифэтэр къыщикIухьэзэ, — тиныбджэгъухэр гъунэгъу унэм щэпсэух, ащ фыкъуагъэ фэхъугъэп, сабыйхэр ахэм адэжь дгъэкIо­жьыгъагъэх. Джы сэри ахэм гъусэ сафэхъугъ. Сишъхьэгъуси сымэджэщым шIэхэу къы­чIэкIыжьыным сыщэгугъы. Лъэтемытэу къулыкъу зэфэ­шъхьафхэр къытэкIугъэх, къыддеIагъэх. Тизэкъуагъэп. ТхьамыкIагъом къыкIэлъыкIогъэ гумэкIыгъохэм ядэгъэзыжьынкIэ рес­публикэм иIэшъхьэтетхэм IофшIэнхэр псынкIэу зэхаща­гъэх, цIыфхэм къахэхьагъэх. ЯIэпыIэгъу зэхэтэшIэ. Мары сымэджэщым тычIэлъыфэ унэр зэтырагъэуцожьыным пае Iоф­шIэнхэр зэхащагъэх. Лъэшэу тафэраз, — къыддэгуащэ Еленэ.
Эльдар Галстян гъунэгъу унэу N 16-м щэпсэу. Игуапэу гущыIэгъу къытфэ­хъугъ.

— Тиунагъо зэрыс фэтэрым ишъхьангъупчъэ апчхэр къыхэтэкъугъагъэх ыкIи пчъэр къыхэзыгъагъ. Мэфэ зытIущкIэ псэолъэшIхэм ахэр къыхагъэуцожьыгъэх, шъхьангъупчъэхэр зэблахъугъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ ыкIи район администрацием иIофышIэхэм IэпыIэгъу къызэрэтфэхъущтхэ IофшIэнхэр псынкIэу зэхащагъэх. Ар зымы­уасэ щыIэп. Мэфищ нахь темышIагъэу тиунэ тычIэхьа­жьыгъ. ГъэцэкIэжьынхэр джыри лъэкIуатэх. Тишъэогъухэм яфэтэрхэм электрорыкIуапIэхэр аращэжьыгъэх, дэпкъхэр афы­зэтыралъхьажьыгъэх, джы аижьыщтых. ЦIыфхэм шъхьэегъэзыпIэ афашIыгъэ чIыпIэм шIэхэу къикIыжьынхэшъ, унэгъо заулэу къэнагъэхэри къэ­кIожьынхэу тапаплъэ.

Унэхэм ачIэс цIыфхэм тадэгущыIэфэ Тэхъутэмыкъое районым иадминистрацие ипащэу Шъэо Аскэр чIыпIэм къе­кIолIагъ. Елена Петрук ишъхьэгъусэу сымэджэщым чIэлъым ар кIэупчIагъ, зыфэныкъохэм зыщигъэгъозагъ. Анахь фыкъогъабэ зыфэхъугъэ унэу N 15-м джырэ уахътэм щыкIорэ IофшIэнхэм ар къатегущыIагъ.
— Мы унэм изытет тигъэгумэкIэу Москва ыкIи Краснодар ушэтэкIо комиссиехэр къитщыгъагъэх. Ахэм зэфэхьысыжьэу ашIыгъэмкIэ, унэпкъыр зыIыгъ пкъэухэр, дэпкъ шъхьаIэхэр псаоу къызэтенагъэх. Ау етIани темыджэнджэшыжьыным пае гъэцэкIэжьын IофшIэнэу ащ етшIылIэн тлъэкIыщтхэм япроект къытатыгъ. Унэм иапэрэ къатищ зэтетым игъэпытэн ащ къы­делъытэ. Унэ цакIэм шъхьан­гъупчъитфэу къыIукIырэр къыхиубытэу къат пэпчъ гъучI IыгъыпIэхэр тырагъэжъыхьа­гъэх. Ахэм унэ дэпкъхэр проценти 100-у агъэпытэщтых. Щэч хэмылъэу унэр тапэкIэ щынэ­гъон­чъэщт. ГъучI пкъэухэм язэ­хэгъэжъэн IофшIэгъу тхьама­фэм аухыщт, унэ нэIум чырбыщ къырагъэтIылъэкIы­жьыщт.

АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатэу Хъурым Казбек IэпыIэгъу къытфэхъуи иунэе зыгъэпсэфыпIэу «Шапсыгъэм» цIыфэу дгъэкощыгъэхэр чIэдгъэтIысхьагъэх. Непэрэ мафэм ащ нэбгырэ пшIыкIуз чIэс. Адыгеим ыкIи Краснодар краим ащыпсэурэ цIыфхэм агу пыкIэу IэпыIэ­гъушхо къабгъодэкIыгъ. ШIушIэ IэпыIэгъур машинэ 11-кIэ къащагъ. МыкIодырэ гъомылапхъэхэр, щыгъын фабэхэр, загъэкъэбзэным пае къашъхьапэщтхэр, шъхьангъупчъэ хэутыгъэмэ ачIыпIэ Iуа­хъощт полиэтилен щыхьагъэмэ анэсыжьэу къарагъэолIагъ. Сэ сшъхьэкIэ ащ фэдэ зыми джыри щыслъэгъугъэп — зэдырагъаш­тэу ыкIи кIочIэшIу хэлъэу охътэ кIэкIым цIыфхэм IэпыIэгъушхо къагъэсыгъ. А зэпстэур зыщагощыщтыгъэр унэ фыкъуагъэм ичIыкъат. ЦIыфхэр чыжьэу кIонхэу ищыкIэгъагъэп. ЕтIани къыхэзгъэщынэу сызыфаер — фэтэрыбэ хъурэ унэхэм арыс бзылъфыгъэхэм ащыщхэр шIушIэ IэпыIэгъум къыхахыгъэ гъомылапхъэхэр къызфагъэфедэзэ пщэ­рыхьэщтыгъэх, псэолъэшIхэр, нэжъ-Iужъхэр, гумэкIым зэлъи­штэгъэ цIыфыбэу унэхэм аIу­тыгъэ­хэр агъашхэщтыгъэх. ЗэкIэри зэкъоуцуагъэхэу, тхьамыкIагъом идэгъэзыжьын аIэ зэкIэдзагъэу дэлажьэх.
Районым инароднэ депутатхэм я Совет итхьаматэу Апсэламэ Руслъан сиIэпыIэ­гъоу зэхэщэн
IофшIэнхэм ауж ти­тыгъ.

ГуфакIохэм замыгъэ­псэ­фэу тхьамэфищым Iоф ашIагъ, IэпыIэгъур агощыгъ. Мыщ фэдэ тхьамыкIагъом хэмыфэгъагъэ­хэмэ на­хьышIугъ, ау мыхъужь хъумэ, зэкIэ ящыкIагъэр зэра­гъотылIэ­жьы. Мэфэ зытIущкIэ узэкIэIэбэжьмэ, шIушIэ IэпыIэ­гъум игощын тыухыгъэ.
— Фэтэрхэу зибысымхэр шъумы­шIэхэрэм сыда яшъупэсыщтыр?
— Ари амалэу щыIэмкIэ зэхэтэфы. Джахэм IофшIэнхэр кIыхьэ-лыхьэ ашIын алъэкIыщт. Сыда пIомэ яфэтэрхэм акIоцI ихъу­хьэрэр тшIэрэп, фыкъуагъэу афэхъугъэр тлъэгъугъэп. Фэтэрхэр зиехэм ащыщхэр мыщ щыпсэухэрэп, нэмыкI шъолъыр­хэми арысынхэ алъэкIыщт. Ащ фэдэу къахэкIыжьхэрэр ауж къенэхэми, тымыгъэцэкIэжьэу къэдгъанэхэрэп, пстэуми Iоф адэтэшIэ. Анахь лъэшэу фыкъогъэ унэр дгъэнэфэгъэ пIалъэм ехъулIэу зэтедгъэуцожьыщт. АдрэхэмкIэ тыгужъон тлъэ­кIыщт, сыда пIомэ ябысымхэр къызщынэфэжьхэрэм елъытыгъэу, гъэцэкIэжьынхэр ащедгъэ­жьэщтых ныIэп. ЕтIани, псэолъэшIхэм тызэрэщагъэгъоза­гъэмкIэ, пчъэ-шъхьангъупчъэхэм яшIынкIэ а зы фабрикэхэр ары пстэури зэкIуалIэхэрэр, арышъ, чэзыушхом хэуцонхэ фаеу мэхъу. Фэтэрыбэ хъурэ унэхэм ямыза­къоу, Iэгъо-блэгъум ит чIылъэ унэхэми фыкъуагъэхэр къахэкIыгъэх — зым иунашъхьэ, адрэм иунэ дэпкъ е шъхьангъупчъэм иягъэ аригъэкIыгъэу. Арышъ, ахэми Iоф адэтэшIэ.

— Адэ, штабым мафэ къэс тапэкIи Iоф ышIэщта?
— Ары. Районым иадминистрацие ыкIи Бжыхьэкъоежъым икъо­джэ псэупIэ ялIыкIохэр мыщ ренэу щыIэх. Сыд фэдэ упчIэ яIэми, мыщ щызэхафы. Фэтэрыбэ хъурэ унэхэмкIэ IэпыIэгъу ящыкIагъэу тхылъ 1139-рэ къытахьылIэгъагъ. Iоф­шIэнхэр зетэгъэжьакIэм, мыщ фэдэу къызэкIоцIыкIыным тежагъэп. Тхылъыр къызтахьы­лIэрэм, фэтэрым ифэныкъуа­гъэхэмкIэ зэфэхьысыжь тэшIышъ, тхьамэфитIум къыкIоцI ищыкIэгъэ гъэцэкIэжьын Iоф­шIэнхэр зэшIотэхых. Ары къызэрэтлъытэгъагъэр. Ау IофшIэныр зетэгъажьэм, нахь куоу тычIэIэбэн фае зэрэхъущтыр къэнэфагъ, тызгъэгужъощтхэри къэтлъэгъугъэх. А зэпстэур зэшIотхынэу тапэ илъ. Нахь дэгъоу, нахьышIоу зэрэтшIыщтым тегупшысэщт. Непэ апэрэ пшъэ­рылъыр – унэхэр фэбэнхэм пае пчъэ-шъхьангъупчъэхэр зэкIэми ахэдгъэуцожьын фае. ТиIэпыIэгъу зищыкIэгъэ цIыфхэр ащ щыдгъэкIэщтхэп, ткIуачIэ зэхэлъэу Iоф адэтшIэщт.