Мэкъулэ Руслъан: «КъэпIон уимыIэмэ, умыгущыIэмэ нахьышIу»
Радиом и Мафэу непэ дунаим щыхагъэунэфыкIырэм ипэгъокIэу Адыгеим ирадиозещэ цIэры-
Iоу Мэкъулэ Руслъан гущыIэгъу тыфэхъугъ. IофшIэныр зыфэдэр, зэIухыгъэ эфирым узэрэщылэжьэщтыр, сэнэхьатым къызэрэфэкIуагъэр — мыхэм ыкIи нэмыкIыбэхэм татегущыIагъ.
Непэ Руслъан радиозещэ къодыеп, «КъэзыIорэр Мыекъуап» зыфиIорэ къэтыным ипрограм-
мнэ пащ ыкIи зэрещэ, диджей, республикэм щырекIокIырэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм, спорт зэIукIэхэм язещакIу.
Ымакъэ инэпэеплъ
Руслъан ымакъэкIэ къашIэжьы. 2010-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу ар радиоэфирым щэлажьэ. А уахътэм къыкIоцI ымакъэ, игущыIакIэ инэпэеплъ шъыпкъэ хъугъэх. Ар зыщыIурэр сыдигъуи гъэшIэгъонэу рекIокIы — радио къэтына, Iофтхьабзэ гора, зэIукIа. «ЗэкIэри дэгъу» зыфэпIощтыр къыхэщэу, гушIопсэу къызыгущыIэрэм арэу зэрэщытыр пшIошъ егъэхъу.
— Адырэ цIыф пстэумэ афэдэу дунаим щыхъури щышIэри зэхэсэшIэ, зыгорэхэмкIи сэгумэкIы. Ау ащ емылъытыгъэу, зэкIэ цIыфхэр къызэлъысымыубытышъуми, нахьыбэмэ ягупшысэхэр згъэдахэхэ сшIоигъу. Непэ нэшхъэигъохэр, къиныгъохэр мэхъухэми дэгъугъэ горэ ащи зэрэхылъыр язгъэлъэгъунэу сыфай. Ащ пае япIон уиIэн фае, арэущтэу щымытмэ умыгущыIэмэ нахьышIу. Ары сэ сызэрэпсэурэр — еIо ащ.
Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, цIыфхэм ариIон сыдигъуи егъоты. АщкIэ адэгощэнымкIэ шIоигъоныгъэшхоу сыдигъуи хэлъым инепэрэ мафэ къыфищагъ. ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу орэд дахэхэм ядэIуным дихьыхыщтыгъ, ащ дакIоу пстэури зышIогъэшIэгъон шъэожъыеу щытыгъ: спортэуи шIы, культурнэ, общественнэ Iофэуи орэхъу. А пстэуми акIыIужьэу ыжабзи тIупщыгъагъ. Ащ ихьатыркIэ еджапIэм щызэхащэрэ Iофтхьабзэхэр ренэу зэрищэщтыгъэх. Музыкэм фыриIэ шIулъэгъум диджей IофшIэным къыфищагъ. ЕджэпIэ ужми ар лъигъэкIотагъ. Орэдхэр къыригъаIохэмэ цIыфхэми гущыIэгъу афэхъузэ пчыхьэзэхахьэхэр зэрищэхэу ыублагъ. Ижабзэ гу къылъатагъэу Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэри зэрищэнхэу рагъэблагъэщтыгъ. Ау зы пIэлъэ гъэнэфагъэ горэм мы лъэныкъо дэдэмкIэ хахъо зыфишIымэ шIоигъоу Руслъан хъугъэ. ЦIыфхэри, орэдхэри IэкIыбы ымышIхэу, ау нэмыкIэу, нахь сэнаущыгъэшхоу. Ащ дэжьым радиор ищыIэныгъэ къыхэхьэ.
— Iоф пшIэзэ, зы уахътэ горэм зэкIэ пшIомакIэ мэхъу. Джащ фэдэ горэм тефэу «радиозещэным зэ еплъыба» аIуи синыбджэгъухэм къысаIуагъ. Шъыпкъэр пIощтмэ, слъакъохэм сызэрахьыгъэри сшIэрэп, сыкIуагъ, джырэ нэси сыщэлажьэ. Джы илъэсхэр тешIэжьыгъэу сегупшысэжьышъ, къызгурэIо ащ «сызыфыгъэр» — зэIухыгъэ къэтыным зэхашIэу къыситыхэрэр, цIыфхэм садэгущыIэныр зэрэ-
сикIасэр, ахэм шIулъэгъоу афысиIэр сиамал къызэрихьэу къэзгъэлъэгъоныр, нахь згъэчэфынхэмкIэ, агу къыдэсщэенымкIэ, згъэщхыпцIынхэмкIэ зыгорэ сшIэшъуныр ары.
— ЗэIухыгъэ радиоэфирыр оркIэ сыда?
— Ар сищыIэныгъ. Мары джыдэдэм тызэдэгущыIэба, джырэ уахътэм ар къэхъу, ау сэ сызщыпсэурэр радиоэфирыр ары. Ащ сегъатхъэ.
— РадиомкIэ цIыфхэм уадэгущыIэмэ узэригъатхъэрэр сыдигъуа къызбгурыIуагъэр?
— Ар зысшIотхъагъор цIыфхэм сиIофшIэн зэрашIогъэшIэгъоныр, сызэрящыкIагъэр зызэхасшIэкIэ ары. Джары угу хэзыгъахъорэр. Ежь къэтыныр зеощэфэкIэ убэлахьыгъэу къыпщыхъоу, «мыщ дэжьым сыдэу дэгъоу къэсIуагъа?» зэпIожьэу мэхъу. Ау ыужкIэ узедэIужькIэ уигъэукIытэжьэу къыхэкIы (мэщхы Руслъан). Шъыпкъэр къызбгъодэкIырэр цIыфхэр ары. Эфирым къыщыпIогъэ гущыIэхэр, зэрэзепщагъэр, зигугъу къэпшIыгъэр агу рихьыгъэхэу къызыуаIокIэ, уеIэты. Ащ фэдэ щытхъу къэмылэжьыгъэу зэоIожьы. Ащ фэдэ чIыпIэхэм лъэшэу сэукIытэ, ау а охътэ дэдэми сшIотхъагъу, непэ Iофэу пшIагъэр мыхьаулыягъэу олъытэ.
— Уалъэгъурэп, зэхахырэр умакъ. КъапIорэмкIэ цIыфхэм мафэр къыбдаублэ. «МыIэрысэ пчэдыжь» зыфиIорэр пчэдыжьым сыхьатыр 8-м къыщегъэжьагъэу 10-м нэс макIо. УмакъэкIэ цIыфхэр мэфэшIум зэрэтебгъэпсыхьэхэрэр зыдэошIэжьа?
— ЗыфапIорэр къызгурэIо, ау ащ фэдэ пшъэрылъ зыфэзгъэуцужьырэп, сыда пIомэ арэу зыхъурэм лъэшэу сыгумэкIыщт. Ащ сегупшысэрэп. Ау IофшIэпIэ пчъэшъхьаIум сызэрелъэбакъоу, микрофоныр зэрэслъэгъоу сэр-сэрэу нахь чэф сыкъэхъу, зы дэгъу горэм сыкъеIэты. СищыIэныгъэкIи ары сызэрэщытыр: дэим нахьи, шIур, дэгъур слъэгъуным сегугъу. Сыгу лъапсэ ар къекIы, арышъ, зесщэрэ къэтынхэми къахэщы. Ар сэ згъэIорышIэрэп, зыкъэсшIырэп. Ренэу зыкъэпшIын плъэкIыщта, узэрэщымытэу? Арымэ зи къыбдэхъущтэп. ЗыкъэпшIы зыхъукIэ къогъанэхэр уиIэщтых, хэукъоныгъэхэр пшIыщтых, ыкIэм, зы уахътэ горэм, нэIупхъор къыпIузыщт. КъыодэIуи, узышIи агу къыпщыкIыщт. Узэрэщытэу укъэнэжьыныр ары цIыфхэм уасэ зыфашIырэр, агъэлъапIэрэр. Ары радиомкIи къызкIыодэIухэрэр.
— Гъэзетым еджэн щыIэжьыщтэп зэраIорэм фэдэу, радиори кIодыжьыщтэу аIощтыгъ. Ары, унэмэ арытыжьэп, ау автомобилькIэ, телефонкIэ едэIух. Мы лъэныкъомкIэ о уиеплъыкIэ сыд фэда?
— Арэущтэу аIо зэхъум, радиом сыIухьэгъэкIагъ. Ащ дэжьым диджей фэдэу зэхасщэщтыгъэ пчыхьэзэхахьэхэм ахэлажьэщтыгъэ ныбжьыкIэхэр «хэта ащ едэIужьыщтыр?» аIозэ зэкIэм анахь инэу куощтыгъэх. Непэ ахэр ары зы орым къыддытесхэр, къытфэтхэх, къытеох. Радиор гъэшIэгъон дэдэба. Уахътэр бгъэкIощтмэ, къэбарыкIэ уфаемэ универсальнэу щыт. ЫпэкIэ чыжьэу сэ сыплъэшъущтэп, ау щыIэныгъэм къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, гъэзетри зыгорэм къыхехы, адырэм — телевизорыр, ящэнэрэм — радиор. ЦIыфхэр хэдэх. Арышъ, тэ къытэдэIущтхэри щыIэщтых. Къэбарэу къэттырэм ишъыпкъапIэ пчъагъэрэ тэуплъэкIужьы, цIыфыбэр дэлажьэ. ПцIым езэщыгъэхэм шъыпкъэр ары къыхахыщтыр. Ары сэ сиеплъыкIэ.
— Уахътэм диштэу IофшIэным зехъожьы. Гъэзетым, телевидением ар нэрылъэгъумэ, радиомкIэ ар сыд фэда? Лъэхъаным сыдэущтэу зыдежъугъаштэра?
— СиIофшIэн сегъатхъэ зысIокIэ ари ащ хэт. Нахь гъэшIэгъонэу тызэрэлэжьэщт амалхэр, екIолIакIэхэр, хэкIыпIэхэр къэтэгъотых. Творческэ купышхоу узэхэт зыхъукIэ гупшысэр бэ, тызэхэгущыIэжьы, тызэдэгуащэ. Тэ тикуп цIыкIоп ащ къизгъэкIырэр, Урысыер зэрэщытэу ары. Шъолъыр зэфэшъхьафхэм зэныбджэгъуныгъэ тазыфагу илъ, тызэдэгущыIэ, хэкIыпIэхэм тяусэ. Радиостанцие пэпчъ охътэ гъэнэфагъэ зытешIэкIэ иIофшIэн зэблехъу. Сэ сызщылажьэрэри ащ фэд. ГущыIэм пае, тирадиостанциеу «КъэзыIорэр Мыекъуапэ» сштэмэ, 2015-рэ илъэсым къыщегъэжагъэу Iоф ешIэ. Уахътэм диштэным пае а илъэсхэм къакIоцI гъогогъу пчъагъэрэ иIофшIакIэ зэблихъугъ: мэкъамэр, къэтынхэр, хъытыум Iоф щышIэгъэныр, приложение зэфэшъхьафхэм ягъэфедэн… Непэрэ цIыфым зэхихынэу зыфаемрэ уахътэу нахь къекIущтымрэ тягупшысэ, гъогум тетмэ, унэм исмэ къыдэтэлъытэ. Арышъ, сиIофшIэгъухэм зэкIэм непэрэ мафэмкIэ сафэгушIо! Гъэзетым сыкъызэрежъугъэблэгъагъэр сигуапэ. Ащ еджэхэрэми къэбарышIу фэшъхьаф зэхамыхынэу сафэлъаIо.
ШъушIэным пай:
Мэкъулэ Руслъанрэ иIофышIэгъоу Нина Власовамрэ зэращэрэ къэтынэу «МыIэрысэ пчэдыжьыр» 2025-рэ илъэсым рекIокIыгъэ я XII-рэ Урысые фестивалэу «Кавказым ымакъ» зыфиIорэм пчэдыжь къыдэкIыгъохэмкIэ анахь дэгъоу къыщыхагъэщыгъ.
Урысыемрэ зэныбджэгъу шъхьафит къэралыгъохэмрэ ащыIурэ радиостанциеу «Радио 7» зыфиIорэм ирадиозещэ анахь дэгъоу 2024-м ыцIэ къыраIуагъ.
Анцокъо Ирин.