Мэзаем и 10-р — усэкIо цIэ­рыIоу Александр Пушкиным ишIэжь маф. Зэрэ Урысыеу илъэсым тIо Пушкиным фэ­гъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэр щызэхащэх — къызыхъугъэ мафэмрэ зыфыкъогъэ мафэмрэ. Ахэр Адыгэ Республикэми щыхагъэу­нэфыкIых.

Непи цIыфхэм Пушкиным шIулъэгъоу фыряIэм къыщыкIагъэп. Ащ итворчествэ игъэкIотыгъэу гурыт ыкIи апшъэрэ еджа­пIэхэм ащызэрагъашIэ, кIэлэеджакIохэм сочинениехэр, студентхэм диплом Iоф­шIэнхэр атхых. Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэ Пушкиным ыцIэ фаусыгъ, ытхыгъэхэм атехыгъэ спектаклэхэр къегъэлъагъох. УсэкIошхом исаугъэт театрэ пчъэIупэм Iут. ЫпэкIэ къыпыщылъыр ышIэщтыгъэм фэдэу усакIом «Сэ IэрымышI саугъэт зыфэзгъэуцу­жьыгъ. Ащ екIурэ лъэс лъагъор ныбжьи хэкIокIэщтэп» ытхыгъагъ. Александр Пушкиныр бэгъашIэ мыхъугъэми, итворчествэ гъэшIэ кIыхьэ хъугъэ.
Шэуджэн районым кIэлэцIыкIухэм шIэныгъэ тедзэ зыщарагъэгъотырэ и Гупчэ щылэжьэрэ Нэгъой Сусаннэ Хьа­тыгъужъыкъое гурыт еджапIэм теат­ральнэ кружок щызэхищагъ. КIэлэегъа­джэм иIофшIэн гъэшIэгъонэу егъэпсы, къэгъэлъэгъон хьалэмэтхэр егъэуцу. Бэ­мышIэу Пушкиным ипшысэхэм адыга­бзэкIэ кIэлэцIыкIухэр нэIуасэ фишIыгъэх. «Пушкиным ипшысэ дунай» зыфи­Iорэ театрэ-джэгун программэм къыдыхэлъытагъэу зэхищагъэм кIэлэцIыкIу­хэр хэлэжьагъэх. Ахэр пшысэу якIасэхэм ахэт персонажхэм «аIукIагъэх».
— Пушкиным ищыIэныгъэ ыкIи итворчествэ кIэлэцIыкIухэр пэблагъэ тшIынхэр мурад шъхьаIэу тиI. УсэкIо-тхэкIошхом ипроизведениехэр жъы хъухэрэп. Ащ ипшысэхэм, иповестьхэм, иусэхэм ащыщхэр адыгабзэкIэ зэрадзэкIыжьыгъэх. КIэлэцIыкIухэм пшысэхэм япхыгъэу сурэтхэр ашIыгъэх, хабзыкIыгъэх, якIэсэ усэ цIыкIухэм къяджагъэх ыкIи те­атральнэ къэгъэлъэгъон дгъэуцугъэ. Поэмэу «Руслан и Людмила» щыщ пы­чыгъоу «У лукоморья дуб зеленый» зыфиIоу Дэрбэ Тимур зэридзэкIыгъэм техыгъэу къэгъэлъэгъоныр ашIогъэшIэгъонэу дгъэуцугъэ. Илъэсым къыкIоцI джыри бэ гъэшIэгъонэу усэкIошхом итворчествэкIэ кIэлэцIыкIухэм къя­жэ­рэр, — къеIуатэ Нэгъой Сусаннэ.
Илъэсэу икIыгъэм гъэсэныгъэм ылъэ­ныкъокIэ Сусаннэ Iофэу ышIагъэм изэ­фэхьысыжь тызыкIэупчIэм, зыдэлэ­жьэрэ кIэлэцIыкIухэр зэнэкъокъухэм зэ­рахи­гъэлажьэхэрэр къытфиIотагъ, ха­гъэунэ­фыкIырэ чIыпIэхэр бэрэ къазэрафа­гъэшъуашэрэм тыщигъэгъозагъ.
— КIэлэеджакIохэм шIэныгъэ тедзэ ягъэгъотыгъэным тиреспубликэ мэхьанэ щыраты. Илъэс къэс кIэлэеджакIоу ахэм къахырагъэубытэхэрэм япчъагъэ хэхъо. ЗишIэ шIэгъошIу кIэлэцIыкIухэм якъыхэгъэщын кружокыр дэлажьэ, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ ясэнаущыгъэ зы­къызэIуехы. Пшысэхэм атехыгъэ къэ­гъэлъэгъонхэр кIэлэцIыкIухэм ящыкIагъэх. Ахэм тыкъэзыуцухьэрэ дунаим ухащэ. ЗекIокIэ дэйхэр къызыхафэхэрэр зэрагъэмысэхэрэм, гукIэгъу зыхэлъ цIыфхэм язекIокIэ-шIыкIэхэм кIэлэцIыкIухэр яплъыхэзэ, яшIэныгъэхэм аха­гъахъо, — къыIуагъ Сусаннэ.
КIэлэцIыкIухэр шэпхъэ, хэбзэ дахэхэм атетэу пIугъэнхэмкIэ мыщ фэдэ къэгъэлъэгъонхэм мэхьанэшхо яI. А. С. Пушкиныр сыд фэдэрэ уахъти лъэхъани яусэкIошхоу къэнэжьы. ЦIыфмэ ялъапI, якIас, зэрагъашIэ.
ТигущыIэгъу къызэриIуагъэмкIэ, ­илъэс зэкIэлъыкIохэм пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр ригъаджэхэрэм зэгурыIоныгъэ, зэде­Iэжьыныгъэ ахэлъыныр, шIумрэ емрэ зэхафыныр, пшысэхэм акъыл ахахыныр ары. Ахэр ины хъугъэхэми, пшысэхэм ядунай ащыгъупшэщтэп, ащ мэхьанэшхо иI.
КIэлэцIыкIухэм шIэныгъэ тедзэ зыщарагъэгъотырэ Гупчэм щылажьэхэрэм зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу, нэбгырэ пэпчъ иIофшIэн зэрифэшъуашэу зэхищэ­ным, кIэлэеджакIохэм шIэныгъэ куухэр арагъэгъотынхэм зэрэпылъхэр Сусаннэ къыхегъэщы. Гупчэм ипащэу Нэгэрэкъо Казбек ащкIэ зэрэфэразэхэр къыхи­гъэ­щыгъ. Сыд фэдэ гукъэкI кIэлэегъаджэхэм яIэми, щыIэныгъэм щыпхыращы-
ным пащэм иамал рехьылIэ.
Лъэпшъыкъо Фатим.