ЦIыфым ипсауныгъэ нахь лъапIэ щыIэп. Ар зызэщыкъокIэ, зыщыгугъыхэрэр медицинэм иIофышIэхэр ары. Къоджэдэсхэм ащ фэдэ апэрэ IэпыIэгъур нахьыбэрэмкIэ фельдшер-мамыку IэзапIэм щагъоты.

Красногвардейскэ районым ит псэупIэу Джамбэчые дэт фельдшер-мамыку IэзапIэр лъэхъаным къыздихьыгъэ шэпхъэ пстэуми адиштэу 2015-рэ илъэсым зэтырагъэпсыхьагъ.
Лъэпкъ проектэу «ГъэшIэ кIыхьэр ыкIи чаныр» зыфиIорэм ишъолъыр проектэу «Псауныгъэм икъэухъумэн исистемэ гъэкIэжьыгъэныр» зыцIэм къыды­хэлъытагъэу псэуалъэр агъэпсыгъ. ЦIыфэу щыпсэухэрэмкIи, Iоф щызы­шIэхэрэмкIи фельдшер-мамыку IэзапIэр зэрагъэпсыгъэр хъугъэ-шIэгъэ инэу щыт, ар анахь ящыкIагъэхэм ащыщ. Къуаджэм иIэзапIэ теблэгъагъ. Ар зыфэдэр, щылажьэхэрэм яIофшIэн зэрэзэпагъа­фэрэр къызэдгъэшIагъэх, къэтлъэгъугъэм тигъэ­рэзагъ.
Фельдшер-мамыку IэзапIэр зычIэт унэр гъучI чэукIэ къэшIыхьагъ, щагур зэIу­хыгъ, ари, IухьапIэри автомобиль гъогум нэсэу, асфальткIэ пкIагъэх, машинэхэр зыдэщытыщтхэ чIыпIэр гъэнэфагъэ. IэзапIэр зычIэт унэр хъоо-пщау. Ащ хэтых приемнэр, процедурнэр, акушерым икабинет, аптекэр, нэмыкIхэри.

Джымэкъо Людмилэ мы фельдшер-мамыку IэзапIэм Iоф зыщишIэрэр илъэс 38-рэ хъугъэ, исэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэ специалист. ЦIыфхэм ишIуагъэ аригъэкIыным зэрэфэхьазырыр къыдалъы­тэзэ, илъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьымэ, ФАП-м пащэ фашIыгъэу, ипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу егъэцакIэх.
ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу медицинэм ыгукIэ фэщагъэу щытыгъэти, емыджэнджэшэу Мыекъопэ медицинэ училищым чIэхьагъ. 1988-рэ илъэсым зыкIэхъопсырэ сэнэхьатыр зэригъэгъоти, IофшIэныр ригъэжьагъ.
Къуаджэм дэсхэм Людмилэ цыхьэ фашIы. Илъэс зэкIэлъыкIохэм IэзэнымкIэ IэпэIэсэныгъэ иIэ хъугъэ. ЦIыфым илажьэр псынкIэу къешIэ ыкIи ащ ишIуа­гъэ ригъэкIыным пылъ.
— ЦIыфэу къытфакIохэрэм зэкIэми тишIуагъэ зэрядгъэкIыщтым тыпылъ. ТищыкIэгъэ Iэзэгъу уцхэр зэкIэ къытIэкIагъахьэх, тыухыхэрэр район сымэджэщым мазэ къэс зэ къытфещэх. ТиIэзапIэ сыфэщагъ, сищыIэныгъэ щыщ шъып­къэ хъугъэ. ЦIыфхэр дэгъоу сэшIэх, сашIэ, ащ мэхьанэшхо иI. IэпыIэгъу зищыкIагъэм узэрэдеIэшъущтыр, ипсауныгъэ, ары па­кIошъ, ищыIэныгъэ о пIэ зэрилъыр зэхапшIэмэ, сыд хъугъэми, уисэнэхьат уфэшъыпкъэщт,— къе­Iуатэ тигущыIэгъу.
IэзапIэм ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, IэзапIэм къекIолIэрэ нахьыжъхэм янахьыбэр лъыдэкIуаем егъэгумэкIых, агу мэузы. Амалэу щыIэмкIэ ахэм IэпыIэгъу афэхъух, врачым къафитхыгъэм елъытыгъэу яIазэх. ФАП-м къо­джэдэсхэм диспансеризацие щакIунэу амал яI. Гриппыр къямыутэкIыным фэшI вакцинэ зыхэзылъхьэхэрэри къахэкIых.

— Къэралыгъо программэхэмрэ лъэпкъ проектхэмрэ щыIэныгъэм пхырыщыгъэхэ зэрэхъухэрэм ишIуагъэкIэ мы псэолъакIэр къуаджэм иIэ хъугъэ. Джамбэчые нэбгырэ 520-рэ дэс, кIэлэцIыкIухэр 106-рэ мэхъух. Гукъау нахь мышIэми, сабый цIыкIоу къэхъухэрэм япчъагъэ къыщыкIагъ. БлэкIыгъэ илъэсхэм чылэм сабый 20-м нэсэуи къыщы­хъущтыгъ, гъэрекIо унэгъуитIу ныIэп сабый цIыкIухэр къызэрыхъу­хьагъэхэр. Джымэкъо Заринэ кIэлэцIыкIумэ афэгъэзэгъэ медсестра. Ипшъэрылъхэр дэгъоу егъэцакIэх, — еIо Людмилэ.
Джымэкъо Заринэ Шытхьалэ дэт медицинэ училищыр фельдшер сэнэхьатымкIэ къыухыгъ. 2018-рэ илъэсым къы­щыублагъэу IэзапIэм щэлажьэ. КIэлэцIыкIухэми янэ-ятэхэми агурэIо, иIофшIэн ыгу рехьы.
— НахьыбэрэмкIэ кIэлэцIыкIухэм зэпахырэ узхэр, температурэшхо яIэу къытфащэх. Апэрэ IэпыIэгъу зарагъэгъотырэм ыуж участковэ врачэу Анна Коржовар къяплъы. Лъэпкъ календарым къызэрэщы­гъэнэфагъэу, прививкэхэм яуахътэ къызысыкIэ, кIэлэцIыкIухэм вакцинэхэр ахэтэлъхьэ. Игъом цIыфым ищыкIэгъэ фэIо-фашIэр фэбгъэцакIэу, ащ уишIуагъэ ебгъэкIымэ, уиIофшIэн гухахъо хэогъуатэ. КIэлэцIыкIур ныбжь зиIэм фэдэп, узырэр тэрэзэу къыIошъурэп. Ащ ипсауныгъэ пIэ зэрилъыр зызэхапшIэрэм, пшъэдэкIыжьэу уиIэри къыбгурыIощт, — еIо Заринэ.
ЦIыфхэм япсауныгъэ изытет епхыгъэу, гузэжъогъоу ахэм уалъыIэсын фаеу мэхъу. IэпыIэгъу псынкIэм фэдэу зы машинэу мыщ Iоф щызышIэрэр IэпыIэ­гъушху, игъом сымаджэхэм алъэIэсы.
— Зы мафэм нэбгырэ зыхыбл къы­тэуалIэу мэхъу, — къеIуатэ Людмилэ. — Сымаджэу зиунэ тыкIон фаеу хъухэрэри къахэкIых. Зипсауныгъэ языгъэуплъэкIунэу къакIо­хэрэм терапевтэу Хьаткъо Альбинэ яплъы. Зисэнэхьат хэшIыкI фызиIэ врачым лъэшэу тырэгушхо. Ежь IэзапIэм къекIуалIэхэрэм анэмыкIэу, унэм илъ сымаджэхэм адэжьи участковэ терапевтыр макIо, ящыкIэгъэ Iэзэныр афегъэнафэ. Пэтхъу-Iутхъур къызэузыхэрэм къащегъэжьагъэу гу-лъынтфэ узхэм ыкIи Iэпкъ-лъэпкъхэм агъэгумэкIыхэрэм анэсэу IэпыIэгъу зищыкIагъэхэр къытфытеох.
Большесидоровскэм дэт фельдшер-мамыку IэзапIэм итерапевтэу Хьаткъо Альбинэ федеральнэ программэу «Земский доктор» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ ащ кIуагъэ. Специалист ныбжьыкIэм пэIудзы­гъэ къоджэ псэупIэм Iоф щишIэныр къы­хихыгъ. Джамбэчые епхыгъэуи мэлажьэ. ЦIыфхэм лъэшэу ягуап чыжьэу кIонхэ имыщыкIагъэу, япсауныгъэ ауплъэкIуныр Iэрыфэгъу зэрашIыгъэр.
— ЦIыфхэр япсауныгъэ изытет нахь лъыплъэхэ хъугъэ. КъытэолIэгъэ сымаджэр зыгъэгумэкIырэ узым зэрэпэшIуекIощтым, ар нэужым къемыузыжьыным иамал­хэм ащытэгъэгъуазэ. Къахэдгъэщырэ узхэм ялъытыгъэу IэпыIэгъу зыщагъотыщт чIыпIэхэм тэгъа­кIох, — къеIуатэ IэзапIэм ипащэ.
ТызщыкIогъэ мафэм илъэс 64-рэ зыныбжь ЩэшIэ Людмилэ шъхьэузым ыгъэ­гумэкIэу ФАП-м къычIэхьагъ. Ащ илъыдэкIуае ашыгъ, апэрэ IэпыIэгъур Людмилэ ригъэгъотыгъ.
— СилъыдэкIуае зыпкъ итэп, зэ дэкIуае, етIанэ къехыщэ. Ащ къы­хэкIэу сыгу мэузы, шъхьэуз Iаем сегъэгумэкIы. ТыгуIэмэ, тызэкIолIэн чIыпIэ зэрэтиIэр тинасып, — къыIуагъ ЩэщIэ Людмилэ.
IэзапIэм щылажьэхэрэм гукIэгъу ахэлъэу мэхьанэшхо зиIэ IофшIэн мыпсынкIэр агъэцакIэ.
— ТиIофшIэн тапэкIи нахь дэгъоу зэхэщэгъэным, джырэ уахътэм диштэрэ амалхэр гъэфедэгъэнхэм, врачхэм яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъоным тыдэлэжьэщт. ЦIыфхэм ядиспансеризацие игъом редгъэ­кIокIыщт. Уипсауныгъэ изытет зыпкъ итми, усымаджэми, узфэсакъыжьын зэрэфаер пстэуми агурызгъаIо сшIоигъу. ЦIыфым ежь къытефэрэр ыгъэцакIэмэ, узыбэмэ защиухъумэн ылъэкIыщт, — хигъэунэфыкIыгъ Джымэкъо Людмилэ.
Лъэпшъыкъо Фатим.