УФ-м зыкъэухъумэжьынымкIэ и Министерствэ цIыф зэрымыс быбырэ пкъыгъохэм (БПЛА) яоператор сэнэхьатым фырагъэджэщтхэм яугъоин ригъэжьагъ. Ащ епхыгъэу Мыекъуапэ идзэ комиссариат илIыкIохэм гурыт сэнэхьат гъэсэныгъэ зыщызэрагъэгъотырэ еджапIэхэр къакIухьагъэх, ар къыхэзыхы зышIоигъохэм япчъагъэ хэхъощтэу яцыхьэ телъ, сыда зыпIокIэ мы лъэхъаным къыздихьыгъэхэм пытэу къахэуцуагъ.

Хэгъэгур къэухъумэ­гъэнымкIэ амалыкIэу щыIэм ишапхъэхэр, пшъэрылъхэр, Iофтхьабзэу рагъэкIокIыгъэхэм якIэуххэр «Адыгэ макъэм» къыфиIотагъ Мыекъопэ дзэ комиссариатым ипащэу Алексей Санташовым.
КIэу агъэпсы
ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциер зыщыкIорэ лъэхъаным къыщынэфагъэхэм ащыщ зэонымкIэ шIыкIэ-амалэу щыIэхэр ыпэрэхэм афэмыдэу зэрэзэхъокIыгъэхэр. Пыим нахьыбэу ыгъэфедэрэр авиациер ары, жьым хэт зэпэуцужь ригъэкIокIырэр. Ащ епхыгъэу джы подразделениякIэм игъэпсын фежьагъэх. Джырэ дзэм мыр анахь ищыкIэгъэ сэнэхьатхэм ащыщ, ахэр ары дронхэр зыгъэIорышIэхэрэр, дзэ IофымкIэ пшъэрылъ шъхьаIэхэр зэшIозыхыхэрэр.
— Алексей Владимир ыкъор, мыхэм пшъэрылъэу агъэцэкIэщтхэм нахь игъэкIотыгъэу ягугъу къэпшIыгъэмэ дэгъугъэ.
— ЦIыф зэрымыс быбырэ авиацием зэзэгъыныгъэ шIыкIэм тетэу къулыкъу щызыхьыщтхэм яугъоин зыуж титыр. Ахэм Iашэ амыIыгъэу, окопхэм адэмысхэу пыим ебэныщтых, ятIонэрэ, ящэнэрэ линием тетхэу япшъэрылъхэр агъэцэкIэщтых. Аэроразведкэр зэрахьэ, пыим ипытIапIэхэм алъэплъэх, зыщызэощтхэ чIыпIэр агъэнафэ, нэмыкIхэри.
— Мыщ шIоигъоныгъэ зиIэ пстэури аштэщта, хьауми шэпхъэ гъэнэфагъэхэр щыIэха?
— БПЛА-м иоператор хъущтхэм шэпхъэ гъэнэфагъэхэр апылъых. Илъэс 18-м къыщегъэжьагъэу 45-м нэс аныбжьын фае (FPV-дронхэр зыгъэIорышIэщтхэм аныбжь илъэс 35-м шIокI хъущтэп), «базовэ» шапхъэм диштэу ин­джылызыбзэр, компьютерыр зэрагъэфедэщтыр ашIэнхэ фае. Джащ фэдэу ипсауныгъэ медицинэ комиссием ыуплъэ­кIущт, купэу «А-м» ыкIи «Б-м» диштэнхэу щыт.
Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием административнэ ыкIи уголовнэ пшъэдэкIыжь зыхьыгъэхэр ащэхэмэ, мы подразделением ахэр щагъэзыех, анахь дэгъухэр ары къыхахыщтхэр.
— ФэгъэкIотэнэу яIэхэр зэфэдэха?
— Зэзэгъыныгъэм зы илъэс пIалъэкIэ кIэтхэ, а пIалъэр зиухыкIэ къэкIожьын ылъэкIыщт, шIоигъоныгъэ зиIэм лъигъэ­кIотэн фит. КIалэхэм ямызакъоу, бзылъфыгъэхэри аштэх. Зэтыгъо ахъщэ тынэу сомэ миллиони 2,4-рэ къыратыщт: АР-м и ЛIышъхьэ ыцIэкIэ — сомэ миллион 1,5-рэ, Мыекъопэ къэлэ администрацием — сомэ мин 500, УФ-м зыкъэухъу­мэжьынымкIэ и Министерствэ — сомэ мин 400. ЛэжьапкIэу иIэщтыр сомэ мин 230-м къыщегъэжьагъ, зэо пшъэрылъэу зэшIуихырэм елъытыгъэу хэгъэхъонхэр иIэщтых.
Къыхахыхэрэр апэ мэзитIо Челябинскэ хэкум ит къалэу Чеборкуль дэт полигоным игупчэу «Рубикон» зыфиIо­рэм щырагъэджэщтых. А пIалъэри илъэ­сым халъытэ. ЦIыф зэрымыс быбырэ пкъыгъохэм (БПЛА) яоператорхэр зыщырагъэджэщтхэ Гупчэ Мыекъуапэ идзэ частьхэм ащыщ мэзаем-гъэтхапэм къы­щызэIуахынэу щыт.
Джащ фэдэу зэзэгъыныгъэ кIатхэрэм ыныбжьыкIэ къулыкъоу ыхьынэу щытым мыр пэIохьэ.
— Алексей Владимир ыкъор, мары бэмышIэу зэIукIэгъухэр еджапIэхэм ащызэхэшъуща­гъэх. Сыд фэдэ пшъэрылъа шъуиIагъэр?
— Аужырэ тхьамэфитIум гурыт сэнэхьат зыщызэрагъэгъотырэ еджэпIи 7 къэткIухьагъ. ЦIыф зэрымыс быбырэ пкъыгъохэм (БПЛА) яоператор хъунхэ амал щыIэ зэрэхъугъэр, шIуагъэу, фэгъэкIотэнэу пылъхэр къафэтIотагъ. Еджа­пIэхэм япащэхэм лъэшэу тафэраз IэпыIэгъу къызэрэтфэхъугъэхэмкIэ. Анахь зал дэгъухэр къытфыхахыгъэх, икъоу ныбжьыкIэхэр къаугъоигъэх. Нахь зэхэугуфыкIыгъэу зигугъу тшIырэ цIыф зэрымыс авиацием исистемэхэм нэIуасэ афэтшIынхэм пае фильмэхэр, слайдхэр къафэдгъэлъэгъонхэу электроннэ амал­хэр къытатыгъэх. Дзэ егъэджэн Гупчэм ипащэу полковникэу Нурлан Самадьяновыр Iофтхьабзэхэм къахэлэжьагъ, цIыф зэрымыс быбырэ пкъыгъохэр зэрэ­зэтекIыхэрэр, ахэр зэрагъэфедэхэ­рэр ныбжьыкIэхэм къафиIотагъ. Ханскэм дэт техникумым нэрылъэгъоу быбырэ пкъыгъо щатIупщыгъ, ащ лъэшэу ашIогъэшIэгъонэу еплъыгъэх.
— Адэ сыда колледжхэр нахь къызкIыхэшъухыгъэхэр?
— Гурыт сэнэхьат зыщызэрагъэгъотырэ еджапIэхэм ачIэсхэм еджэныр мэкъуогъум и 30-м къаухы. АныбжьыкIэ къатефэрэ къулыкъум кIощтых, ащ епхыгъэу амалэу щыIэхэр къафэтIотагъэх. Джащ фэдэу быбырэ пкъыгъохэр гъэIорышIэгъэнхэм епхыгъэ шIэныгъэхэр мы ныбжьыкIэ купым нахь IэкIэлъ. Сыда пIомэ компьютерыр, гаджет зэфэ­шъхьафхэр агъэфедэх, джэгукIэхэр ашIэх.

— ЗэIукIэгъухэм нэбгырэ тхьапша къызэлъаубытыгъэр? Зэзэгъыныгъэм кIэтхэнэу къе­шIугъэхэр къахэкIыгъэха?
— НыбжьыкIэ миным ехъу зэIукIэгъу­хэм къахэлэжьагъэх. ПодразделениякIэм игъэпсын пылъ къэбарыр къызэрафэтIуа­тэу зэу къызэремышIущтхэр тшIэзэ къэткIухьагъэх. Пшъэрылъри арыгъэп, зэлъядгъэшIэныр тимурадыгъ. Бэхэм ашIогъэшIэгъонэу къыткIэрыхьэхэзэ къытэупчIыгъэх. Ащ фэдэ мэхьанэ зиIэ лъэбэкъу цIыфым ышIыныр IэшIэхэп, ежь изакъоуи рихъухьан ылъэкIыщтэп. Ны-тыхэри, ягупсэхэри яIэх, упчIэжьэгъу ашIынхэу щыт. Сыдэу хъугъэми шъхьадж ежь ишIоигъоныгъэкIэ сэнэхьатыр къыхихын фае, егъэзыгъэ Iоф хэлъэп.
— ЗыкъэухъумэжьынымкIэ Министерствэм мы лъэны­къомкIэ яжъугъэщэн фаеу пшъэрылъ гъэнэфагъэ къыгъэуцугъа?
— 2026-рэ илъэсым пэшIорыгъэшъэу къэлэ шъхьаIэм идзэ комиссариат нэбгырэ 60 фэдиз ыгъэкIонэу къыфагъэнэфагъ. Гъэмафэм ехъулIэу ныбжьыкIэхэм нахь зыкъытфагъэзэнэу къысшIошIы. Мы уахътэм къэбарыр зэхэзыхыгъэ студентхэр дэхэкIаеу комиссариатым къэкIох, къыкIэупчIэх, ау уголовнэ, административнэ пшъэдэкIыжьхэр ателъхэу къы­чIэкIы е япсауныгъэ изытет къыхьырэп.
— Илъэс пчъагъэхэм дзэкъулыкъушIэу ущыт, мы Iофым хэшIыкI дэгъу фыуиI. КIэу агъэ­псырэ подразделением неущырэ мафэ иIэщтэу уеплъа? Хэушъхьа­фыкIыгъэ дзэ операциер аухымэ ящыкIэгъэжьыщта?
— ИжъыкIэ къыщегъэжьагъэу непэрэ уахътэм нэсэу дзэ искусствэм хэхъоныгъэ ышIызэ къырэкIо. ТиблэкIыгъэ зэошхохэм пыим танковэ дзэхэр, артиллериер ащигъэфедэщтыгъэмэ, джы а пстэури тидзэхэми дэгъоу аIэ къырагъэхьагъ, ар хэушъхьафыкIыгъэ дзэ опе­рацием къыщынэфагъ. ШэпхъакIэхэм адиштэрэ цIыф зэрымыс быбырэ пкъыгъо зэфэшъхьафхэр етIупщыгъэу къаугупшысых. Ахэр зыгъэIорышIэщтхэр зэрящыкIагъэхэм щэч хэлъэп. А къулыкъум къыхэкIыжьыгъэхэми агъотыгъэ шIэныгъэхэр граждан щыIакIэми щагъэ­федэжьышъущт. Арышъ, ащ неущырэ мафэ зэриIэм сицыхьэ телъ.
— Тхьауегъэпсэу гущыIэгъу укъы­зэрэтфэхъугъэмкIэ.
Iэшъынэ Сусан.