Никита, Налбый — цIитIу, зы щыIэныгъ. КIэлэ ныбжьыкIэу Никита Зоровым ищыIэныгъэ тхылъ псау тептхыхьэми хъущт. Урыс кIалэу къэхъугъэр адыгэу къэтэджыгъ: адыгабзэр ор-сэрэу ешIэ, шэн-хабзэхэм арэгъуазэ.

Илъэс пчъагъэкIэ узэкIэIэбэжьмэ
Никитэ илъэсрэ ныкъорэ ыныбжьыгъ Шъаукъо Светэрэ ежьыррэ ягъогупэхэр зэIукIэхи, нырэ къорэ зызэфэхъухэм. Бзылъфыгъэм ышъо къыхэкIыгъэм фэдэу шъэожъыер ятIонэрэ сабыеу ыгукIи ыпсэкIи ыштагъ, пшъэшъэжъыеу иIэмрэ къэхъугъахэу ыгъотыгъэ кIа­лэмрэ ныгур зэфэдэу атыригощагъ. Гуфэбагъэрэ шIулъэгъурэ щымыкIэу кIалэр зэрипIу­гъэм ишыхьат ежь ыбзэ зэрэIуилъхьэшъугъэр, шIу зэ­рэригъэлъэгъугъэр. Армырэу ахэр ыгу пэблагъэ зэрэмыхъущтыгъэр гъэнэфагъэ.
— Адыгабзэр, культурэр сэ сщыщ шъыпкъэх. КъэсэшIэжьы, илъэситф-хым ситэу адыгабзэкIэ сыгущыIэу сыублагъ. ПсынкIэу къызгурыIоу езгъажьи, етIанэ сыбзэ къы­тIупщыгъ. ЕджапIэм сызы­чIахьэми щыскIугъ, седжэшъу, сэтхэшъу. Сянэ ренэу къызэрэздэгущыIэрэр адыгабз. Синыдэлъфыбзэу сэлъытэ, — еIо Налбый (тэри адыгацIэмкIэ те­джэщт Никитэ).

— ЛъфыгъитIу сиIэшъ, сизэфэдэх. Джыри цIыкIу дэдэу згъотыгъэ шъаор сшъо къыхэкIыгъэ дэдэм фэдэу шIу сэлъэгъу. Ышыпхъу нахьыжърэ арырэ зэпэблэгъэ дэдэхэу, дэгъоу зэфыщытых. Тэ Налбый ащ тызэреджэрэр. Тыдэ тыкIуагъэми, ары зэрашIэрэр, — еIо ным.
АдыгацIэр къыздикIыгъэр
Налбый къызэриIуагъэмкIэ, адыгацIэр янэшэу Рэмэзан къыфиусыгъ. Джыри цIыкIоу зелъэгъум, «Никитэп мыр, Налбый нахь» ыIуи, джащ къыщегъэжьагъэу ятIонэрэ цIэр кIалэм иIэ хъугъэ. ГъэшIэгъоныр, тIури къекIу, итеплъэкIи адыгэхэми урысхэми ахэкIуакIэ. ИлэгъухэмкIэ кIалэр Никита, иIахьылхэмкIэ, зыпIугъэ унагъор зышIэхэрэмкIэ Налбый.
— Ары, сишъэогъухэм «Никита», «Ники» аIо, адыгэ лъэныкъомкIэ «Наба» (гъэшIуабзэу), «Налбый» къызэрэсаджэ­хэрэр. Шъыпкъэр пIощтмэ, адыгацIэр лъэшэу сыгу рехьы, аущтэу зязгъэтхыжьынэуи сыфай. Паспортым икъыдэхыгъо хъумэ сегупшысэщт, — къыIуагъ кIалэм.
НыбжьыкIэ пэрыт
Непэ Налбый Мыекъопэ индустриальнэ техникумым иаужырэ курс щеджэ, гъатхэм дипломыр къыгъэшъыпкъэжьыщт. Ащ дакIоу шIуфэкIо Iофми кIалэр фэлажьэ. Еджэныр зыригъэжьагъэм къыщегъэжьагъэу ныбжьыкIэ чанэу зыкъыгъэлъэгъуагъ. Апэрэ илъэс дэдэм еджапIэм ишIуфакIохэм ясатырэ хэуцуагъ. ЯтIонэрэ илъэс еджэгъум техникумым и «Апэрэхэм ядвижение» ипэрыт хъугъэ. Ащ къыкIэлъыкIорэ илъэсым техникумым щеджэхэрэм я Совет итхьаматэу агъэ­нэфагъ. Аужырэ илъэсрэ ныкъорэм «Народнэ фронтым» ишъолъыр къутамэу АР-м щыIэм ишIуфакIо хъугъэ.
— Нахьыжъхэм, зизакъоу къэнагъэхэм, зипсауныгъэкIэ щыкIагъэ зиIэхэм, сабыйхэри ары, IэпыIэгъу тафэхъу, респуб­ликэм щызэхащэрэ Iофтхьабзэхэм тахэ­лажьэ. Джащ фэдэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием щыIэхэм яунагъо­хэм тадэIэпыIэ. ШIушIэ IэпыIэгъу афэтэугъои, — сыщигъэгъозагъ Налбый.
БлэкIыгъэ илъэсым ежь ышъхьэкIэ апэрэ дэкIыгъо ин иIагъ. Тактическэ медицинэмкIэ егъэджэнхэр ыкIугъэх. ЗэуапIэм медицинэ ыкIи тактическэ зекIуакIэу щыбгъэфедэщтхэмкIэ дзэкIолIхэр къадэгощагъэх.
Курскэ IэпыIэгъу ыщагъ
ГъэрекIо, тыгъэгъазэм Адыгеим и «Народнэ фронт» ыцIэкIэ Курскэ шIушIэ дэкIыгъо щызиIэгъэ нэбгыритIумэ яз Налбый. Урысыем ишъо­лъыр пстэумэ къарыкIыгъэ ежь фэдэ ныбжьыкIэ пшIы пчъагъэмэ ягъусэу тхьамэфитIурэ ащ къы­щыIагъэх. Гъо­мылапхъэ ыкIи нэмыкIхэм яухъумапIэ, сымэ­джэщым Iоф ащашIагъ, мэзым пхъэ щагъэхьазырыгъ, охътэ гъэнэфагъэм шъхьэегъэзыпIэ­хэм яшIуагъэ къащагъэкIуагъ.

— Курскэ щынэшхъэй. «Мэзым шъухэмыхь, пыим итанкхэр хэтых», — къытаIуагъ. Ау гъэшIэгъоныр — сыщынагъэп сэкIофи, сыщэIэфи, — ыгу къэ­кIыжьы Налбый.
— Уянэ сыда къыуиIуагъэр Курскэ узэрэкIощтыр зешIэм?
— Шъыпкъэр пIощтмэ, ащкIэ дахэу сыдэзекIуагъэп, мэфитIу-щы горэ къэнагъэу есIуагъ ныIэп. ГумэкIылэу щытыти, шIосыушъэфыгъ. «Укъыздэ­сэмэркъэуа?», — ыIуагъ адыгабзэкIэ (мэщхы Налбый). Къысэхъоныгъ, къысфэгубжыгъ, ау етIанэ кIэжъу­кIыжьыгъ. Ар къыбгурыIонэу щыт, ныба! Ащ ешIэ Iофэу зыуж ситым сэркIэ мэхьанэу иIэр.
— ШIуфакIоу ущытыным пае гукIэгъу пхэлъын, ащкIэ угощэнэу ухьазырын фае. Уяна ар къыпхэзылъхьагъэр?
— Сян, сшыпхъу, сянэшыпхъухэу сызыпIугъэхэр ары ар зихьатырыр.
— Уащымыщэу зыкIи зыплъыта­гъэба?
— Хьау. Зы такъикъи ар зэхэсшIа­гъэп. Сянэ къызэриIуагъэм фэд, сабыитIуми зэфэдэу шIу тилъэгъоу типIугъ.
— «Сыда сэ Зоров лъэкъуацIэр зыкIэсхьырэр?» пIоу сыдигъуа уянэ узеупчIыгъэр?
— Илъэси 7 — 8-м ситэу сызеупчIым, къысфиIотагъ. Мыштэ сшIыгъэп. Сыкъыз­хэкIыгъэхэр къэзгъотынхэуи зыкIи сыгу къэкIыгъэп. Сэ сянэр сызыпIугъэр ары. СэркIэ ар сыкъэзыухъумэрэ шыихъ. Ащи, сшыпхъуи сэ сырякIэгъэкъон, гугъэпIэшIухэр къысапхых. СшIэрэр зэкIэ ахэм апай, — гу къабзэм къызэригущыIыкIырэр кIалэм ынэмэ къакIэщы.
Мыгъи, жъоныгъуакIэм, Налбый Донецкэ кIонэу рехъухьэ. Ыпэм фэдэу ащи тхьамэфитIурэ къыщыIэщт, ищыкIагъэмкIэ IэпыIэгъу афэхъущт. Еджэныр къызиухыкIэ, дзэм къулыкъу щихьыщт. Ащ ыуж ищыIэныгъэ гъогу зыдигъэзэщтым джыри егупшысэ. Сэнэхьатэу къыхихыгъэр лъи­гъэкIотэщта, хьаумэ нэмыкIым зыфигъэ­зэ­­щта? ДжырэкIэ тыриубытагъэп, ау ежьымкIэ анахь шъхьаIэр ным къырипхырэ гугъапIэхэр къыгъэшъыпкъэжьынхэр ары.
Сабыир пфэгъэпцIэщтэп. ПцIыр псынкIэу зэхешIэ, шIулъэгъури джащ фэд. АщкIэ Налбый инасып къыхьыгъ. Ны Iушэу иIэ хъугъэм зыщыщри щигъэгъуп­шагъэп, зыхэхьагъэхэми ащыщ ышIыгъ. ЛъэпкъитIум язы нэбгырэу ыпIугъ.
Анцокъо Ирин.