Лъапсэ щидзыгъ
Адыгеир шIу плъэгъуным пае уадыгэн фая? Ащ гъунапкъэ зэримыIэм ишыхьат осетин бзылъфыгъэу непэ нэIуасэ шъузфэтшIыщтыр.
Наталья Давыдовар Мыекъуапэ щэпсэу, къызщыхъугъэ, зыщапIугъэ, зыщеджагъэр Грузием ит къалэу Тбилиси. Исабыигъорэ иныбжьыкIэгъурэ ащ щыкIуагъэми, къыгъэшIагъэм инахьыбэм зыщыпсэурэр Адыгеир ары. Адыгэ чIыгур унэ шъыпкъэ фэхъугъ, ылъапсэ щидзыгъ. Наталье осетин лъэпкъым къыхэкIыгъ, урыс ныс, адыгэ орэдхэр икIас.
Культурэм и Унэу станицэу Ханскэм дэтым итворческэ купхэм япащэу лэжьэрэ Наталья Давыдовам «Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэ щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъ.
ИIофшIэн гухахъо хигъуатэу Наталье мэлажьэ. ПсэупIэм икультурнэ щыIакIэ чанэу хэлажьэ, къыхихыгъэ сэнэхьатым фэшъыпкъэу илъэс 20-м ехъугъэу рэлажьэ.
2003-рэ илъэсым АКъУ-р къыухыгъ. 2006-м культурэм и Унэу Ханскэм дэтым ихормейстерыгъ, ащ ыуж кIэлэцIыкIу-орэдыIо кружокэу «Вереюшка» зэхищагъ, нахьыжъхэр зыхэт орэдыIо купэу «Калина Красная» зыфиIорэм 2018-рэ илъэсым «народнэ» цIэр къыфагъэшъошагъ. КIэлэцIыкIу орэдыIо ансамблэхэу «Золотая рыбка», «Задоринка» зыфиIохэрэр зэхищагъэх.
Наталье ищыIэныгъэ орэдым епхыгъэ зэрэхъугъэр апэрэ упчIэу фэдгъэзагъ.
— Нэбгырэ пэпчъ сэнаущыгъэ горэ хэлъэу, зыгорэм фэкъулаеу къэхъу. Сэ сицIыкIугъом къыщыублагъэу орэдкъэIоныр сикIас, сценэм сытетэу орэд къэсIоныр сыдигъуи гухэлъэу зыдэсIыгъыгъ. Гъэмафэм сянэжъ дэжь сызыкIокIэ, игъунэгъухэм концертхэр къафэстыщтыгъ. Сянэшыпхъумрэ сшыпхъу нахьыжърэ фортепианэм къырагъаIо. Ахэм ялъэуж сэри къыхэсхыгъ. КIэлэцIыкIу музыкальнэ еджапIэм сыщеджагъ. Ащ ыуж АКъУ-м сигъэсэныгъэ щылъызгъэкIотагъ, — къеIуатэ Наталье.
Наталье иIофшIэн зы кружок цIыкIукIэ ригъэжьэгъагъэми, непэ куп пчъагъэ зэхищагъэу мэлажьэ.
— Культурэм иунэхэр цIыфхэр зэзыщэлIэрэ гупчэх. Титворческэ купхэм Iоф ашIэ, къэгъэлъэгъонхэр къэтэтых, хъытыум инэкIубгъохэм къэбархэр, сурэтхэр, видео техыгъэхэр къарытэгъахьэ. ОрэдкъэIоным ишъэфхэр къызIэкIэдгъэхьаным тыдэлажьэ. Илъэси 3-м щыублагъэу 80-м нэс зыныбжьхэм орэд къаIонэу къэкIох. Госпиталхэм, дзэ частхэм, нэжъ-Iужъхэм ыкIи кIэлэцIыкIу ибэхэм
яунэхэм, хьапсхэм шIушIэ концертхэр къащытэтых. Титворческэ купхэм дзэ орэдхэр бэу къаIо. Урысыем и УIэшыгъэ КIуачIэхэм къулыкъу ащыпхьыным уасэу иIэр нахь къэIэтыгъэным тиIофтхьабзэхэр фытегъэпсыхьагъэх. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэу шъобж зытелъ хъугъэхэм агу къыдэтщэеным тыпылъ,— еIо Наталье.
Адыгэхэм яхабзэ зэригъэлъапIэрэм, щысэтехыпIэ зэришIырэм имызакъоу, тишхыныгъохэр икIасэх, ахэм шIуагъэу апылъыр, ацIэхэр къеIох. Адыгэ лъэпкъым шъхьэкIэфэныгъэу фишIырэм ишыхьат ащ ыбзэрэ икультурэрэ куоу зэрэзэригъашIэрэр. Адыгэ бзылъфыгъэмэ ныбджэгъуныгъэ адыриI, цIыфхэм агурэIо.
Наталье лъэшэу илъапI зыщыпсэурэ Адыгеир, адыгэхэр узкIырыплъын цIыфышIухэу елъытэх.
— Адыгэхэр лъэпкъыжъых, тарихъ гъэшIэгъони яI, уахэсыщтми, ныбджэгъуныгъэ адыуиIэщтми сыгу рехьых, шIу горэ хэти къыпфишIэ шIоигъу, — еIо осетин бзылъфыгъэм.
Наталье мэкъэ дахэ иI. АдыгабзэкIэ «Хэбзэ дахэу тэ тиIэр джащ фэд», «ШIулъэгъур къэджэ» зыфиIохэрэр зэригъэшIагъэх.
— ЩыIэныгъэм сыщэгушIукIы, ащ дакIоу сиунагъо кIуачIэ къысеты, тамэ къызгуегъакIэ. Сянэрэ сятэрэ ягукIэгъу гъунэ иIэп. Сыд фэдэ гумэкIыгъуи, гушIуагъуи ахэм къыздагощы. КIэсэным унэр зэрэкIэгъэкъуагъэм фэдэу сишъхьэгъусэу Алексей къызгот. ТызэгурыIоу тызызэдэпсэурэр илъэс 20 хъущт. Сипшъашъэу Елизаветэ илъэс 21-рэ ыныбжь, сурэтшIын сэнэхьатыр Санкт-Петербург щызэрегъэгъоты. Ащ игъэхъагъэхэм сарэгушхо, тамэ къызгуегъакIэ, насыпыгъэкIэ зыфэсэлъэгъужьы. Укъызщыхъугъэ ыкIи узщапlугъэ чIыпIэр гъашlэм анахь лъапl. Ау узщыдэкIуагъэу, унагъо зыщыбгъэпсыгъэри уиунэ шыпкъэ пфэхъу. Тихэгъэгушхо лъэпкъ зэфэшъхьафхэр щэпсэух. Ахэм языкIыныгъэ ипытагъэ мэхьанэшхо иI, — еIо бзылъфыгъэм.
Наталье цIэ лъапIэу къыфагъэшъошагъэм илъэгапIэ екIурэ гъогум тыкIэупчIагъ.
— Илъэс 20 хъурэ творческэ гъогум а цIэ лъапIэм сыкъыфищагъ. Сыд фэдэ къарыуи, гъэрети, уахъти хэзгъэкIодагъэми, мы лъэгапIэм сызэрэнэсыгъэм лъэшэу сырыраз. Искусствэм кIочIэ лъэш иI. УиIофшIагъэ уасэ къыфашIыныр насыпыгъ, — еIо Наталье.
Лъэпшъыкъо Фатим.