Къэралыгъо академи­ческэ къэшъокIо ансамблэу «Нал­мэсым» исолистэу Абыдэ Артур къэшъокIо пэрытхэм ащыщ.

Гъэхъагъэу ышIыгъэхэм ыкIи IэпэIэсэныгъэ лъагэу зынэсыгъэм апае «Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артист» зыфиIорэ щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъ. Искусствэр ищыIэныгъэ зэрепхыгъэр ныбжьыкIэм къедгъэ­Iуатэ тшIоигъоу «Адыгэ макъэм» ихьакIэщ къедгъэблэгъагъ.
Къашъом ыбзэкIэ псэлъэрэ Абыдэ Артур илъэс 33-рэ ­ыныбжь, псэупIэу Инэм къыщыхъугъ. Илъэс 14 ыныбжьэу искусст­вэхэмкIэ колледжэу Тхьа­бысымэ Умарэ ыцIэ зыхьырэм чIэхьагъ. 2011-рэ илъэсым ищыIэныгъэ лъэпкъ къашъом рипхыгъ. Шъуашэу, дахэу ­лъэпкъ къашъор къызыдэхъурэ, рылэ­жьэрэ къэшъокIо хьалэмэт. Ис­кусствэ лъагэм ишапхъэмэ адиштэу, ыгуи ыпси етыгъэу ащ адыгэ къашъохэр къешIых.
— Сэнэхьатыбэмэ сыдэущтэу къашъор къахэпхынэу хъугъа, сыда ащ уфэзыщагъэр?
— Къашъор слъы хэлъэу сыкъэхъугъ, ар сыгу тешIыкIыгъ, сезэщэу зыкIи къыхэкIыгъэп. Илъэси 6-м къщыублагъэу мафэ къэс ар сигъус. Сэнэхьатыр къызхэсэхым, сянэрэ сятэрэ къыздырагъэштагъ, зэралъэкIэу къыздеIагъэх.
— ОркIэ «Налмэсыр» сыда? Сыдэущтэу ащ ущылэжьэнэу хъугъа?
— Лъэпкъым икультурэ, иискусствэ, ишэн-зэхэтыкIэ дахэхэр икъашъохэмкIэ «Налмэсым» къеIуатэх, шъошэ хэхыгъэ лъагэм илъэу сценэм къытырехьэ, лъэпкъ зэфэшъхьафэу тикъэралыгъо ыкIи IэкIыбым ащыпсэу­хэрэр тикультурэ бай нэIуасэ фешIых. Адыгэ къашъор лъэгэпIэ хэхыгъэ изыгъэуцогъэ «Налмэсым» ау сыдми уаштэнэу щытэп. Сэ сшъхьэкIэ балетмейстер Iазэу, Грузием изаслуженнэ артистэу, Адыгеим инароднэ артистэу Исуп Аслъан сиуплъэ­кIугъ. Ащ ыужкIэ ансамблэм сыкъыщышъонэу саштагъ.
— Къашъом сыд фэдэ пшъэрылъ шъхьаIа фэбгъэуцурэр?
— Сыгу зэлъызыубытыгъэ лъэпкъ къашъом сыфэшъыпкъ. Сыд фэдэ къашъо къэсэшIыми, сипшъэрылъ сэркIэ гъэнэфагъэ — анахь шъошэ лъагэм ар илъын фае. Ансамблэм ипрограммэ хэхьэрэ къэшIыгъохэм зэкIэми сахэлажьэ.
— Къашъом сыд фэдэ бза иIэр?
— Къашъом ыбзэ лъэшы, хэушъхьафыкIыгъэу щыт. Хъулъфыгъэм ишIулъэгъу къашъом къыщыреIотыкIы. Ащ «ыбзэкIэ» бэ къэпIошъущтыр. Къашъом ыбзэкIэ пшъашъэмрэ кIалэмрэ зэгурыIогъу зэфэхъух. Къашъор къашIызэ, ныбжьыкIэхэм гу-­
щыIэ зэрамыIоми, агу ихъыкIырэр зэхашIэщтыгъ.
— Ижъырэ адыгэ къа­шъохэр сыд фэдэха, ансамблэм ахэр къыщы­шъошIыха?
— Къашъор адыгэ лъэпкъым игъашIэ, ипсэукIэ изы Iахьэу щыт. Лъэпкъым зэригъэуIугъэ культурэр ижъырэ къашъом ыбзэкIэ къырегъэлъэгъукIы. Ахэр адыгэ шэн-хабзэр къызыхэщырэ къашъох. Ижъырэ лъэпкъ шIыкIэу, уахътэм къы­чIинэгъэ къашъохэр «Налмэсым» ипащэу Хъоджэе Аслъан сценэм къытырихьажьыгъэх. Ижъырэ къашъохэм щыIэкIакIэ агъотыжьыгъ. Зэдырагъаштэзэ къашъор къашIыныр сценэм ишапхъэхэм адиштэрэ шIыкI, ау ащ итарихъ, лъэпкъым ритыщтыгъэ мэхьанэр къэшъокIо купым ипрограммэ хэбгъэхьаныр ыкIи къэбгъэлъэгъоныр IэшIэхэп.
— Концертхэм, гаст­рольхэм укIоныр уикIаса? О угу ахэр сыда къызэринагъэхэр?
— «Нэм ылъэгъурэр шъхьэм ыуас» зэраIоу, гъогури чIыпIа­кIэхэри лъэшэу сикIасэх. Си­сэнэхьат ихьатыркIэ сымышIэщтыгъэ чIыпIабэ слъэгъугъэ. Къалэу, хэгъэгоу тыздэщыIагъэ пэпчъ епхыгъэ гукъэкIыжь ­фабэхэр къысфэнагъэх. Гъогу зэпымычыжьыр псынкIэп, ау уныбжьыкIэ хъумэ, ащ фэдизэу зэхапшIэрэп.
— Уиунагъо игугъу къыт­фэшIба. Уисэнэ­хьат къелыжьэу уна­гъом уахътэ къыфэна?
— Сишъхьэгъусэу Лолитэрэ сэрырэ илъэси 9 хъугъэу унагъо зэдэтэшIэ. Типшъашъэу Санэ илъэси 7 ыныбжь. Ар сэщ фэдэу къэшъуакIо хъун сшIошIыгъ, ау орэдкъэIоныр нахь икIас. ИскусствэхэмкIэ еджапIэм чIэд­гъэхьагъэу щеджэ. ОрэдыIо цIэрыIо хъуным тыщэгугъы.
— Сыд фэдэ къашъор ара анахь уикIасэр?
— Лъэпкъ къашъо пэпчъ мэхьэнэ куу зиIэ къэгъэлъэгъо­ным фэд. Къашъоу «Зыгъэлъа­тэр» пштэмэ, адыгэ хъулъфыгъэхэм лIыгъэу ахэлъыр, гушъхьэ кIуачIэу яIэр, лъэпкъ искусствэр пэсэрэ лъэхъаным къыщыублагъэу зэрэбаир къегъэлъагъо. Ащ фэд, лъэпкъ къашъо пэпчъ тарихъ пылъ. Анахь къэ­шъо жъажъэм щыублагъэу анахь псынкIэм нэсэу купым къыщысэшIы. Къашъохэр зэкIэ сикIасэх, ау псынкIагъэ зыхэлъ трюкхэр нахь къыздэхъух ыкIи нахь спэблагъэх.
— КъэшъуакIохэмкIэ ­уищысэтехыпIэр хэта?
— Адыгэ культурэм икъэу­хъумэн фэлэжьэрэ, тикъэралыгъо, тилъэпкъ ацlэ дахэкlэ рязыгъэIорэ ансамблэу «Налмэсым» къыщышъорэр зэкIэ щы­сэтехыпIэу сэлъытэ. Адыгэ къа­шъохэр, шэн-хабзэхэр ансамблэм концертхэм къащигъэ­лъагъозэ, лъэпкъ искусствэр цIыфхэм алъегъэIэсы. Искусст­вэм ицIыф цIэрыIохэу Хъоджэе Аслъан, Бэрзэдж Сыхьатбый сищысэтехыпIэх. Джахэм ялъэгапIэ сынэсыгъэмэ, сыкъэшъокIо шъыпкъ.
— Уикъашъо уищыIакIэ дешта?
— Къашъор сыгу къыщежьэ. Адыгэ къашъохэр къыбгурыIонхэм фэшI гукIэ, псэкIэ зэхэп­шIэнхэ фае. СищыIэныгъэ къа­шъохэм адесэгъаштэ.
— Адыгэ шъуашэр зыщыплъэныр уикIаса?
— Лъэпкъ шъуашэр лъэшэу сикIас. Шъуашэм мэхьанэшхо иI: цIыфхэм уахещэ, нэмыкI лъэпкъхэм уакъыхегъэщы, уикуль­турэ идэхагъэ, ибаиныгъэ къафызэIуехы.
Сиадыгэ лъэпкъ сырэгушхо, ишэн-хабзи спэблагъ, икъашъуи ишъуаши нахь дахэ дунаим тетэп.
— БэмышIэу «АР-м изаслуженнэ артист» зыфиIорэ щытхъуцIэр къып­фагъэшъошагъ. Сыда угукIэ зэхэпшIа­гъэр?
— Сигуапэ сиIофшIагъэ ащ фэдэ уасэ къызэрэфашIыгъэр, сиунагъо къызэрэзрыгушхорэм къарыу къысеты. «Лъэпкъым фапшIэрэр кIодыщтэп» зэраIо­рэр шъыпкъэ.
— Сыд фэдэ гухэлъха ­уапэкIэ бгъэнафэхэрэр?
— Сэ синэхьат рылажьэхэрэр зыщыкIорэ пIалъэм сынэсымэ, пенсием сыкIо сшIоигъу. Сапэ-
кIэ ащ фэдизэу гухэлъышхохэр згъэ­­нафэрэп. Непэрэ мафэм сыщэпсэу. Сиунагъо нахь охътабэ фэзгъэхьы сшIоигъу. Си­пшъашъэ ылъакъо пытэу тез­гъэуцон, орэдкъэIонэу зызфигъэзагъэм нахь зыкъыщызэIуихыным сыдэлэжьэщт.
— УигъашIэ зыфэбгъэ­хьыгъэ «Налмэсым» сы­да узэрэфэлъэIощтыр?
— «Налмэсым» гъэхъагъэу ышIырэмкIэ Адыгеим ыцIэ ­лъагэу дунаим щеIэты. Ар хэгъэгум, республикэм икультурэ язехьакIу. Джыри лIэшIэгъубэрэ ар къэшъонэу сыфэлъаIо.

Лъэпшъыкъо Фатим.