Абхъаз искусствэм илъэмыдж тытетэу

2024-рэ илъэсым, щылэ мазэм ыкIэм Сыхъум и Гупчэ сурэт къэгъэлъэгъуапIэ зычIэт унэм машIо къыщызэкIани, абхъаз сурэтышIхэм яIофшIэгъэ мин пчъагъэу ащыухъумагъэр хэстыхьэгъагъ. Лъэпкъ сурэт къэгъэлъэгъуапIэм ихъарзынэщ ятIонэрэ къатым тетыгъ, сурэт миниплIым нахьыбэ ащ щыухъумэгъагъ, абхъаз сурэтышI цIэрыIо 50-м ехъумэ яIэшIагъэхэр ахэм ахэлъыгъэх.

Абхъазым илъэпкъ культурэ чIэнэгъэ­шхо ышIыгъ ыкIи ащ игумэкI тэри зэхэт­шIагъ. Лъэныкъо зэфэшъхьафхэм къарыкIэу IэпыIэгъур абхъазхэм къанэсыгъ. ИлъэситIу тешIэжьыгъэу чIэнагъэ зыфэхъугъэ искусствэм ищыIэныгъэ лъегъэкIуатэ. «Адыгэ макъэр» ащ ишыхьат хъугъэ.Лакоба ыцIэ зыхьырэ урамым тет Сурэт къэгъэлъэгъуапIэр 1963-рэ илъэсым къызэIуахыгъагъ. МашIор зыпкъ къикIыгъэу зигугъу ашIыгъэ ушъхьагъу­хэм ащыщыгъ электричествэм ирыкIуа­пIэхэр зэрэжъыгъэхэр. Илъэсым ехъурэ кIогъэ гъэцэкIэжьынхэм ауж Сурэт къэгъэлъэгъуапIэр агъэкIэжьыгъ, къэгъэ­лъэгъон зэфэшъхьафхэр джырэ уахътэм щэкIох. ЯIофшIэн зэрагъэпсырэм зыщыдгъэгъуазэ тшIоигъоу АР-м и сурэт къэгъэлъэгъуапIэ ипащэу Кушъу Светланэрэ сэрырэ ащ тыкIуагъ, Гупчэ Сурэт къэгъэлъэгъуапIэм ипащэу Эльвира Арсалия гущыIэгъу тыфэхъугъ.

ГупчэкъэгъэлъэгъуапIэрКъатитIоу зэтет унэм гъэцэкIэжьын инхэр зэрэщыкIуагъэхэр нэрылъэгъу. Гупчэ къэгъэлъэгъуапIэм иятIонэрэ къат иунэ дэпкъхэр ыкIоцIыкIэ фыжьыбзэу агъэлэжьыгъэх, джэхашъохэр плиткэкIэ гъэпкIагъэх, кIэу агъэуцугъэ мэкIайхэм искусствэм иIэпэщысэхэм нэплъэгъур зыфащэу къатещых, Гупчэм изалхэм къэгъэлъэгъон зэфэшъхьафхэр ащэкIох. СурэтышI цIэрыIоу И. Айвазовскэм иIэшIагъэхэр мыщ къызэращагъэхэр тшIэзэ тыкъэкIуагъ, ахэм тяплъынэу тыфэягъ.— Къэралыгъом ианахь музей цIэрыIуит­фэу итыр – Третьяковскэ галереер, Пушкиным ыцIэ зыхьырэ Къэралыгъо музеир, Къэралыгъо Эрмитажыр, Урысыем и Къэралыгъо художественнэ галерее ыкIи Урыс музеир зэхэтхэу проект хьалэмэт зэхащагъ. Яхъарзынэщ­хэм къахэхыгъэ сурэтхэр шъолъыр зэфэшъхьафхэм къащагъэлъагъох. Ащ тэри тыкIэхъопсыгъ. ГъэцэкIэжьын Iоф­шIэнхэр ти Сурэт къэгъэлъэгъуапIэ щыкIохэ зэхъум, къэралыгъо IофышIэу Сергей Кириенкэм (ар Сыхъум къыщыхъугъ) телъэIугъ а проектым икъэгъэ­лъэгъонхэм тэри тахэфэнэу, — залхэм къащыткIухьэзэ къытфеIуатэ Эльвира Арсалия. – Урысыем искусствэхэмкIэ игалерее Севастополь щагъэпсыгъ. Ар культурнэ гупчэ инэу хъущт. Дахэу зэтырагъэпсыхьагъэу къаIо, тэ тимузейхэр зычIэт унэхэр ижъырэ зэманхэм яархитектурэ къызхэщырэ унэхэу къызэтырагъэнагъэхэр ары.Ащ фэдэхэри ухъумэгъэн зэрэфаем щэч хэлъэп. Абхъазым исурэтышIхэм я Союзрэ Гупчэ сурэт къэгъэлъэгъуапIэмрэ илъэс 60 хъугъэу зэдэлажьэх. Лъэпкъ сурэт къэгъэлъэгъуапIэм ихъарзынэщхэри мы унэм къырахьылIэжьыгъэ­хэу илъэс 40-рэ щаухъу­магъэх, ары машIом хэкIодагъэри. Ау тхьамыкIагъом хэкIыпIэ къа­ригъэгъотыгъ. сурэт къэгъэлъэгъуапIэр нэ­мыкI унэ агъэкощыгъ. Гупчэ сурэт къэгъэлъэгъуапIэми зиушхугъ. Проект хьалэмэтхэм джы ахэлажьэ.— ЯтIонэрэ илъэс хъугъэу культурнэ проект иным тыхэлажьэ. СурэтышI цIэрыIохэм яIэшIагъэхэр тицIыфхэм ядгъэ­лъэгъун амал щыIэ хъугъэ. Ащ фэдэу мыгъэрэ къэгъэлъэгъоным ыцIэр «Хыр гумэкIырэп». Геополитическэ зэнэкъокъу­пIэу зэрэщытым имызакъоу, хым гушъхьэ баиныгъэр, цIыфым изэхашIэ къызэриIэтыхэрэм къэгъэлъэгъоным хэхьэрэ сурэтхэм къыплъагъэIэсы, — хегъэунэфыкIы Эльвирэ. — Музей зэфэшъхьафхэм яхъарзынэщхэм къа­хэхыгъэ сурэт 35-рэ мыщ хэлъ. Айвазовскэм исурэтэу «Хым хэт къуашъор» зыфиIорэр анахь IэшIэгъэ хьалэмэтхэм ащыщ. Метрищ илъэгагъ, метритIум ехъу ишъомбгъуагъ. Илъэс 60-рэ ар Петергоф чIэкIыгъэп. Къэгъэлъэгъонмэ ахэмылажьэу, зэIукIэгъухэр зыщыкIощтыгъэ залхэм ащыщ чIэтыгъ. КъычIахы зэхъум дэпкъым хэт шъхьаныгъупчъэр хахын фаеу хъугъэ. Тэри ерагъэу мыщ къычIэт­хьагъ. Хы нэпкъэу сурэтым къыщылъа­гъохэрэмкIэ, ЦIэмэз пэIулъ нэпкъыхэр арэу ушэтакIохэм алъытэ. Шъхьарыхъо­нэу атехъуагъэхэмкIэ къуашъом ис хъулъфыгъэхэр Кавказ заом илъэхъан зышъхьэ къезыхьыжьэжьыгъэ адыгэхэр арэу зылъытэхэрэр щыIэх. 1882-рэ илъэ­сым Айвазовскэм ышIыгъэ сурэтыр къызхиубытэрэ тарихъ зэманым елъытыгъэу ащ урегъэгупшысэ. Сурэт пэпчъ уеплъынкIэ, зэхэпфынкIэ гъэшIэгъоны. Къихьащт 2027-рэ илъэсми мыщ фэдэ проектым ия 3-рэ къэгъэлъэгъон ти Гупчэ Сурэт къэгъэлъэгъуапIэ щызэхэтщэн тимурад.

Эльвира Арсалия Гупчэр зычIэт унэр къытигъэплъыхьагъ, къэгъэлъэгъонхэм тахищагъ, Iоф зэрашIэрэр игуапэу къыт­фиIотагъ. Адыгеим къызыкIокIэ Сурэт къэгъэлъэгъуапIэ зэригъэлъэгъунэу Кушъу Светланэ ар ригъэблэгъагъ.Хъарзынэщыррагъэ­къужьыГупчэ сурэт къэгъэлъэгъуапIэм тыкъычIэкIыжьи Лъэпкъ, сурэт къэгъэлъэгъуапIэм тигъогупэ фэдгъэзагъ. Ар зыдагъэкощыгъэ унэм, къызэраIуагъэмкIэ, нахьыпэм сымэджэщ чIэтыгъ, административнэ мэхьанэ иIагъ. Лъэпкъ Сурэт къэгъэлъэгъуапIэр Сыхъум иурамэу Пушкиным ыцIэ зыхьырэм тет. Ар зычIэт унэри къатитIоу зэтет. ­Адыгеим тыкъызэрикIыгъэр зашIэм, Iоф щызышIэхэрэр нэшIо-гушIоу къытпэгъо­кIыгъэх. Сурэт къэгъэлъэгъуапIэм ипащэ игуадзэу Елена Лабахуа яIофхэм язытет тыщигъэгъозагъ.

— Тихъарзынэщ хэлъыгъэ сурэтхэр машIом хэкIодагъэх. Къэнагъэхэр патриотическэ мэхьанэ яIэу Совет хабзэм изэман ашIыгъагъэхэр ары. Джыдэдэм Сергей Габелиа иIэшIагъэхэм якъэгъэлъэгъон ретэгъэкIокIы. Ащ исурэтэу хъарзынэщым хэлъыгъэхэр зэкIэ стыгъэх. Арэу щытми, Iоф тэшIэ. Къэгъэлъэгъонхэр мэзэ щырыщырэ ретэгъэ­кIокIых. ЦIыфхэр зылъытщэхэ тшIоигъу, тэри зыгорэ къэтымылэжьымэ хъущтэп. Билетхэр сомэ 300-кIэ тэщэх. КIэлэе­джакIохэм апае ахэм ауасэр соми ­150-рэ. Непэрэ мафэм Абхъазым исурэтышIхэм я Союз нэбгыри 100-м ехъу хэт, сурэт­шIыным феджагъэхэр, академиехэр къэзыухыгъэхэр, щытхъуцIэхэр зиIэхэр зэрэхъухэрэр нэбгырэ 52-рэ. Ахэм яIэшIэгъэ минитIурэ ныкъорэ фэдиз къахэпхыжьын щымыIэу стыгъэх.— Санкт-Петербург къикIыгъэ рес­тавраторхэр къыжъудеIэнхэу къэкIогъагъэхэба?— Ары, къэкIогъагъэх, ау машIом къыхэтхыжьыгъэ сурэтхэми япшIэжьын хъэтэшхо щыIэжьэп. Хъарзынэщым, шъуфаемэ, шъучIэсщэн, къэшъулъэгъущт.ЯтIонэрэ къатым тызэгъусэу тыдэкIоягъ. ТызчIэхьэгъэ унэм идэпкъхэм сурэтхэр яусэигъэх. Ахэм къапихырэ стыгъамэр хъарзынэщым узэрэчIэхьагъэм тетэу къыпIоо. ХэстыкIыгъэхэр зыфэхъугъэ сурэтхэр нэм къыкIидза­гъэх. Псаоу къызэтенагъэхэу къыпшIошIырэ сурэтхэми яжьэр ахэтIысхьагъ, ащ фэдэу къытагъэлъэгъугъэхэм зыпари зэрямышIэжьышъущтыр къаIуагъ.— Джыдэдэм хъарзынэщым сурэт 200 чIэлъ. Ахэр шIухьафтынэу къытатыгъэхэр ары. ЩымыIэжь сурэтышIхэм яунэхэм арылъыгъэ IэшIагъэхэр яIахьылхэм къытатыжьыгъэх. Шъолъыр зэфэшъхьафхэм къарыкIыхэу сурэтхэр тихъарзынэщ пае къыфагъэхьыгъэх. Тыгу дгъэкIодырэп, Iоф тэшIэ. Джы къэгъэлъэгъуапIэхэри, унэ шъхьафи тиIэ хъугъэ, арышъ, тфэлъэкIырэр тшIэщт, — къызэфихьысыжьыгъ Елена ­Лабахуа.Лъэныкъо зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэ IэпыIэгъур къошхэм алъыIэсыным мэхьанэшхо иIагъ.Лъэпкъ творчествэр псэущтЛъэпкъ творчествэм иреспубликэ Гупчэу Сыхъум дэтым ипащэу, Абхъа­зым культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Нури Кварчия зэIукIэгъу дытиIагъ. ­Лъэпкъ творчествэм иунэ зычIэтыр унэ зэжъу цIыкIу, ащ Iоф зэришIэрэм пащэм тыщигъэгъозагъ.— Нахьыпэм лъэпкъ творчествэм и Гупчэу щыIагъэхэм ауж тыкъекIы, ахэм IофшIэным халъхьэгъэ шэн-хабзэхэм адедгъаштэзэ тылъэкIуатэ. Нэбгырэ ­36-рэ тыхъущтыгъ, Абхъазым ит клуб 242-м тынаIэ атетыгъ. Заом ыуж, къэралы­гъом иэкономикэ изытет елъытыгъэу, IофышIэу къытфэнагъэр нэбгырий ныIэп. Iоф зышIэрэ шъыпкъэр – нэбгырих. Директорым илэжьапкIэ зэкIэмэ анахь ин, ар зэрэхъурэр сомэ мин 14. Арышъ, зиIоф шIу зылъэгъурэ закIэу тызэхэт нахь, лэжьапкIэм пае мыщ зыпари Iутэп. Совет хабзэм илъэхъан сэ сыщапIугъ, арышъ, ащ фэдэу сыщыт, — мэщхы Гупчэм ипащэ.Нури Кварчия къызэриIуагъэмкIэ, лъэпкъ творчествэм и Гупчэ зытет чIыпIэр хэкIитэкъупIэу щытыгъ, къыпэIулъ унэхэм ащыпсэухэрэм пыдзафэу къапыкIыхэрэр мыщ къырахьылIэщтыгъэх. Нэужым унэжъ цIыкIоу мыщ дэжьым щытыгъэр культурэмкIэ Министерствэм къаритыгъ, ар агъэкъэбзэжьи, гъэцэкIэжьынхэр рашIылIэхи лъэпкъ культурэм и Гупчэ къыщызэIуахыгъ.— ТхьакIакIор, ухъумакIор, бухгалтерыр, методистхэр ыкIи директорыр – ары зэкIэмкIи тызэрэхъурэр. Ау бэ тыхъу зэхъум Iофэу тшIэщтыгъэр къытфэнэ­жьыгъ.— Адэ, а клуб 242-м сыда къарыкIуа­гъэр? – еупчIы Кушъу Светланэ.— Заом илъэхъан ахэм щыкIэгъэшхохэр афэхъугъэх, стыгъэхэр, зэхэуагъэ­хэр бэу къахэкIыгъэх. Заом ыуж типравительствэ район гупчэхэм культурэм иучреждениеу адэтхэр ары зэтыригъэуцожьышъугъэхэр. Ахэр 8 мэхъух. Тэ ти Гупчэ иIофшIэн тэр-тэрэу зэтедгъэ­псыхьажьыгъ пIоми хъущт. Творческэ купхэр зэхэтщэным ычIыпIэ, ащ охътэ бащэ ыхьыщтыгъ, фестивальхэр, зэнэкъо­къухэр, къэгъэлъэгъонхэр редгъэкIокIы­хэзэ тшIынэу итхъухьагъ. Джы респуб­ликэ мэхьанэ иIэу – 7, Дунэе мэхьанэ иIэу IофтхьэбзитIу зэхэтэщэ. Районхэм ащылэжьэрэ творческэ купхэм зэпхыныгъэ адытиI, гущыIэм пае, лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэм яоркестрэхэм, фольклорнэ, къэшъокIо купхэм, IэпэIасэхэм тадэлажьэ. «Дышъэ Iэхэр» зыфиIорэ къэгъэлъэгъонхэр афызэхэтэщэх. «Гъунапкъэ зимыIэ зэкъошныгъэр» зыфиIорэ Дунэе фестивалэу зэхатщэрэм Темыр Кавказым иреспуб­ликэхэм, Урысыем и Къыблэ икъалэхэм искусствэм иIэпэIасэу ащылажьэхэрэр къетэгъэблагъэх. «IэпэIасэхэм яжъогъо­бын» зыцIэ кIэух едзыгъом текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэхэр хэтэгъэлажьэх. Адыгеим къикIэу тифестиваль хэлэжьагъэхэм ащыщ орэдыIоу Кушъэкъо Симэ. «Абхъазым изаслуженнэ артистк» зыфиIорэ щытхъуцIэр имэфэкI мафэ ехъу­лIэу ащ къырядгъэтыгъагъ. Адыгеим тыкъызэкIом, тыгъэкъокIыпIэ лъэпкъхэм я Къэралыгъо музей и Темыр-Кавказ къутамэ а уахътэм ипащэщтыгъэу Кушъу Нэфсэт зэIукIэгъу дысиIагъ. Музеим сыригъэблэгъагъ, тызэрэзэрэшIагъэр сигопагъ. Къэбэртэе-БэлъкъарымкIэ къош шъыпкъэу къытфэхъугъэр Бетыгъэнэ Ауес, — къыддэгощагъ гукъэкIыжьхэмкIэ Нури Кварчия.

— Адэ, джыдэдэм сыдэущтэу Iоф­шIэныр зэтежъугъэуцора?— СурэтышIхэм къэгъэлъэгъонхэр афызэхэтэщэх. Заом ыуж арэущтэу IэпыIэгъу тафэхъугъ. Ежьхэм къэгъэлъэ­гъонхэр зэхащэнхэу амал яIэп. Сэри мы Гупчэм чIэтэу залышхо афэзгъэ­шъуашэщтыгъ, театрэм икъэгъэлъэгъуа­пIэ къытитэу къыхэкIыгъ, Сыхъум ипарк­хэм къэгъэлъэгъонхэр ащызэхатщэу хъугъэ. Сурэтхэр къызэрагъэлъагъорэм имызакъоу, ащэх, ари сурэтышIхэм IэпыIэгъу афэхъу.

Ижъырэ абхъаз орэдэу Ковач ытхыжьыгъэхэм язакъоми 150-м ехъу тиI. ЛIыхъужъныгъэм, шэн-хабзэхэм ахэр афэгъэхьыгъэх. Куп 12 — 15-у зыкъэз­гъэлъагъохэрэм орэд тфырытф фэдиз къаIо, ахэр ныбжьыкIэхэм зэхахы, ­лъэпкъ орэдым игъашIэ джаущтэу хэтэгъахъо. Джащ фэдэу пхъэ джэмышххэр зышIыгъэ IэпэIасэ горэм ыцIэ зызэхэс­хыкIэ, ежь фэдэ щымыIэу ышIошъ згъэхъузэ кIэсэгъэгушIу, IэпэIэсэныгъэм хагъэхъоным фэтэгъэчэфых. Къэралыгъо симфоническэ оркестрэм хэтыщтхэри ары зэридгъэкъугъэхэр. 1986-рэ илъэсым къыщыублагъэу зэ нэмыIэми зыгъэпсэфыгъо уахътэ сиIэу сыIукIыгъэп. Мыгъи ащ фэдэу хъугъэ, зязгъэтхыгъэми, Iофы­шIэ ренэу сыщыIагъ. УиIоф шIу плъэгъу зыхъукIэ, о умышIэмэ, зышIэн щымыIэу уегупшысэ. Ащ фэдэу IофшIэныр лъытэгъэкIуатэ.Гупчэм ипащэ тыригъусэу къэгъэлъэ­гъонхэр зыщырагъэкIокIырэ залышхом тычIэхьагъ. Ащ екIурэ коридор кIыхьэм идэпкъмэ сурэттехыгъэхэр ыкIи фестивалэу рагъэкIокIыгъэхэм яафишэхэр апылъагъэх. Ахэм ГъукIэ Замудин исурэт къахэдгъэщыгъ. Лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэм яфестивалэу зэхащэгъа­гъэм ар зэрэхэлэжьагъэр Гупчэм ипащэ къыIуагъ.— Ригъэджэрэ кIалэхэм ащыщ игъусагъ, IэпэIэсэ инэу зэрэщытыр къэлъагъо. Еуаз Зубери къедгъэблэгъэгъагъ. IэпэIэсэныгъэм гъунапкъэ иIэнэу щытэп, узэхэхьан, узэрэшIэн фае.Хы нэпкъым теткъэгъэлъэгъонырСыхъум ихы Iушъо нэпкъ шъхьаIэ урыкIо зыхъукIэ, гъэшIэгъонэу уапэ къифэхэрэм ащыщ абхъаз сурэтышIхэм яурам къэгъэлъэгъон. Пчэдыжьым щегъэжьагъэу пчыхьэ нэс ахэр урамым тетых. Сурэт зэфэшъхьафэу мыщ щыпсэурэ сурэтышIхэм ашIыхэрэм къа­лэм щыпсэухэрэр ыкIи зекIоу, хьакIэу къыдахьэхэрэр яплъых, агу рихьырэр ащэфы. Чэщ хъугъагъэ ащ фэдэу хы нэпкъым къыщыткIухьэ зэхъум. Ащ емылъытыгъэу, урам къэгъэлъэгъоным Iоф ышIэщтыгъ. Абхъазым ыкIи Урысыем ясурэтышIхэм я Союз хэтэу Отар Зарандиа нэIуасэ тыфэхъугъ.— 1983 — 1985-рэ илъэсхэм Тбилиси, академием сыщеджэ зэхъум, Адыгеим щыщ сурэтышIэу ДыдыкI Нурбый къыздеджагъ. Джащ фэдэу ХьэдэгъэлIэ Аскэр ыкъоу Айтэчи къыддеджагъ. Идунай ыхъожьыгъэу зэхэсхыгъэ. Къэбэртэе-­Бэлъкъарым щыщэу Цырымэ Руслъани икъэгъэлъэгъон 1985-рэ илъэсым Сы­хъум къыщэгъагъ. Жылэ Анатолий, Бгъэжънэкъор, ГъукIэ Замудин ащ игъусагъэх.2010-рэ илъэсым абхъаз сурэтышIхэм яIэшIагъэхэр зэхэубытагъэу къыздэхьэгъэ каталогыр ащ къытигъэлъэгъугъ. Ежь Отар исурэтхэри ащ дэтых.— Сурэтхэр сщэ зыхъукIэ, зэкIэми мыр ясэгъэлъэгъу. ХьакIэу Сыхъум къакIохэрэм ягуапэу сурэтхэр сщащэфы. Тишъэогъоу Дмитрий Габелия сисурэтипшI фэдиз иколлекцие хэт ­(Адыгеим къикIыгъэхэмкIэ къытпекIокIэу ари тигъусагъ а чIыпIэм). Джащ фэдэу сурэти 100-м фэдиз мыщ къыщытэгъэлъагъо. 1985-рэ илъэсым къыщыубла­гъэу мыщ фэдэ урам къэгъэлъэгъонхэр хы нэпкъым щызэхэтэщэх. Сишъэогъу абхъаз сурэтышIхэм яIэшIагъэх шъулъэгъу­рэр зэкIэ, — Отар тыкъызэрекIолIагъэр, гущыIэгъу тызэрэфэхъугъэр игопагъ.Пхъэ мэкIай гъэIагъэхэм сурэт пчъа­гъэ атет. Урамыр къэзыгъэнэфырэ остыгъэхэм ачIэгъ ахэр чIэтых, цIыфхэр аблэкIых, къэуцух, яплъых. Мары пхъэ­шъхьэ-мышъхьэ тIыргъуагъэхэр, сурэтым къытепхынышъ пшхыщтым фэдэу, узэрагъэнэцIы, нэмыкI сурэтхэм Абхъа­зым ичIыопс идэхагъэ – нэм фэмыплъэ­кIырэ хы ШIуцIэр, ошъуапщэхэм къахэплъырэ тыгъэр, нэпкъым Iут къу­шъхьэхэр, къалэм изыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэр, егъэшIэрэ эвкалиптышхоу, къэгъагъ зэмышъогъоу Абхъазым, ­Сыхъум къыщыкIыхэрэр къащыгъэлъэгъуагъ, зекIохэм атехыгъэ сурэтхэри ахэтых. Сыхъум ипчыхьэ рэхьат шIагъо итхъагъо зыхамыгъэнэу ахэр хы ­нэпкъым щытезекIухьэх. Гур, шъхьэр зыщырэхьатырэ чIыопсым идэхагъэ, ишъырытыгъэ а чIыпIэм ыкIи а уахътэм тэри щызэхэт­шIагъ. Искусствэр сыд хъугъэми зэрэ­лъыкIуатэрэм, дэхагъэм дунаир къызэрэкъуанэрэм джыри зэ шыхьат тыфэхъугъэу, ащ тырыгушхоу тигъогу тытехьажьыгъ.Тэу Замир.Мыекъуапэ – Сыхъум — Мыекъуапэ