Къуаджэм ибысымгуащ

Бзылъфыгъэм ишIуагъэкIэ щыIэныгъэр лъэкIуатэ, унагъом иджэныкъо машIо маблэ. Ащ дакIоу сабыйхэм япIуни ыпшъэ дэфэ, Iофыгъуабэ зэшIуехы, гъэхъэгъэшIухэр ешIых. Непэ щыIэныгъэм илъэныкъо зэфэшъхьафхэм бзылъфыгъэр ахэт. Ахэм ащыщ непэ зигугъу къэтшIы тшIоигъор.Адыгэ Республикэм ипынджлэжь хъызмэтшIэпIэ пэрытхэм ащыщэу Хъунэго Гощпакъэ пэщэныгъэ зыдызэрихьэрэр Джамбэчые щэлажьэ. Къуаджэм ибысымгуащэ илъэс 71-рэ ыныбжь нахь мышIэми, уахътэм дэлъэбакъо, ыпшъэ дафэрэр бзылъфыгъэ къызэрыкIом фызэшIокIыщтэп. Ащ «УФ-м изаслуженнэ фермер» зыфиIорэ щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъ.Илъэс 50-кIэ узэкIэIэбэжьмэ къуаджэу Джамбэчые щыщ Хъунэго Хьалим шъхьэгъусэ фэхъугъ. Гощпакъэ къоджэ цIыф, чIыгулэжь пэрыт. Пынджыр, коцыр, тыгъэгъазэр ыкIи нэмыкI лэжьыгъэхэр Красногвардейскэ районым ичIыгухэм къащегъэкIы. ШIушIэ- ным иIахьышIу хешIыхьэ. Къуаджэм ищыкIэгъэ псэуалъэхэр ещэфых, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэрэ дзэкIолIхэм IэпыIэгъу афырегъащэ.

Хъунэго Гощпакъэ имэкъумэщышIэ- фермер хъызмэтшIапIэ пынджым икъэгъэкIынкIэ джырэ шапхъэхэм адиштэрэ технологиехэр къызфегъэфедэх. Ащ ишIуагъэкIэ лэжьыгъэу къахьыжьырэм хэхъо зэпыт. ХъызмэтшIапIэм изегъэу­шъомбгъункIэ къэралыгъо IэпыIэгъур къыраты. ХъызмэтшIапIэм пстэумкIи гектар мин 1,5-м пынджыр ащишIагъ, ащ иIухыжьын ыублагъ. Пынджыр зэрэщалэжьырэм имызакъоу продукцие хьазырхэри мыщ къыщыдагъэкIых. Чэщ-зымафэм предприятием пындж тонн мини 150-рэ къыдигъэкIын елъэкIы, лъэпкъищэу зэтеутыгъэу пындж зэтегъэ­пхъыгъэр заводым къыщашIы. ДжырэкIэ пындж хьаджыгъэм пае линиер зэтырагъэпсыхьэ. ПынджлэжьынымкIэ амалэу щыIэхэр ыкIи технологиякIэхэр агъэфедэ, научнэ гупчэхэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэм зырагъэушъомбгъу.Непэрэ зэдэгущыIэгъур хъызмэтшIапIэр арэп зыфэгъэхьыгъэр, бзылъфы­гъэм ищыIэныгъэ гъогу ары.— УищыIэныгъэ гъогу тыщыгъэгъуазэба, Гощпакъ.— Сэ къуаджэу Пэнэжьыкъуае сыкъыщыхъугъ, Хъуажъмэ сыряпхъу. Я 9-рэ классым сисэу сянэ игъонэмысэу, ащ ыуж илъэситIу тешIагъэу сятэ дунаим ехыжьыгъэх. Унагъом сабый анахьы­жъэу сыриIагъ, псынкIэ дэдэу нахьыжъ сы­хъугъ. Зэш-зэшыпхъуиплIым щыIэныгъэм тиушэтыгъ. ЕджапIэр къызысэухым, Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институ­тым хьисапымкIэ ифакультет сычIэ­хьагъ. 1976-рэ илъэсым Хъунагомэ яунэгъо Iужъу сыкъыхэхьагъ. КIалэрэ пшъашъэрэ зэдэдгъотыгъ.

Сишъхьэгъусэу Хьалим технологическэ техникумэу Новочеркасскэ дэтыр къыухыгъ. Заготовителэу, колхозым ишъхьалтесэу, ащ ыуж чIыгу­лэжьэу лэжьагъэ. Лъэхъан хьылъэу щытыгъ. Хатэм илъэсыбэм къыщыдгъэ­кIыгъэ лэжьыгъэм къыкIакIорэм тырыпсэугъ. СыкъызэрихьылIэгъэ гуащэм фэдэ цIыф дэгъу щыI Iоу сшIэрэп. Ыныбжь илъэс 90-м къехъугъ, зы унэ тызэдисэу непи тызэдэпсэу. Сянэ фэдэу къысфыщытыгъ, гузэгъабгъэ тазыфагу къихьа­гъэу къэсшIэжьырэп. IуакIи, шIыкIи сигъэшIагъэх, илъагъо сытырищагъ, ышъхьэ сыдигъэсагъ. Ащ къысиIогъэ гъэсэпэтхыдэхэм сарыгъуазэзэ тикIалэ­хэр тпIугъэх. Сэ сшъхьэкIи амалэу сиIэмкIэ лIакъуи, гъунэгъуи, сиунагъуи зэрифэшъуашэу сафыщытэу сыкъырэкIо. Джамбэчые гурыт еджапIэм сыIухьи илъэс 15-рэ Iоф щысшIагъ, ащ ыуж социальнэ Iофыгъо­хэмкIэ пащэм игуа­дзэу псэупIэу Большой Сидоровым сыщылэжьагъ.— УищыIэныгъэ чIыгулэжьыным сыдэущтэу епхыгъэ хъугъа? Адыгеим ичIыгулэжьхэм нахьыбэрэм коцыр, хьэр, тыгъэгъазэр нахь алэжьы, шъо пынджыр къыхэшъухыгъ.— Тиунэгъо хъызмэтшIапIэ лъапсэ фэзышIыгъэр сишъхьэгъус ары. 1990-рэ илъэсхэм бэджэндэу чIыгухэр къаIихыхи, ылэжьынхэу ыублагъ. Ау шъоф чекхэм натрыфымрэ коцымрэ ащыхъущтыгъэп. Ащ къыхэкIыкIэ а чIыгухэм пынджыр ащилэжьынэу рихъухьагъ. Илъэс 30-м зэхэкIыхьэгъэ гектар 60-р ыукъэбзыжьи, зэригъэзэфэжьи, псы къарищэлIагъ. Пынджыр апэрэ илъэсым бэгъуагъэ. Хьалимэ илъэс 56-рэ нахь ымыныбжьэу идунай зехъожьым, чIыгулэжьыныр спшъэ къыдэфагъ. Ащ фэдиз къин зыхилъэгъогъэ чIыгухэр згъэкIодыгъэхэп. Пынджыр тиунагъокIэ лэжьыгъэ шъхьаIэ тфэхъугъ. Апэу IэпыIэгъу къысфэхъугъэр сикIалэу Махьмуд ары. Ар я 7-рэ классым исэу тракторым тетIысхьагъ. УзэдеIэжьмэ зэкIэри зэшIопхыщт. Унагъор пкъэоу къыскIэу­цуагъ. ЧIыгулэжьымкIэ анахь пшъэрылъ шъхьа­Iэр тэрэзэу удэлэжьэнышъ, игъом лэ­жьыгъэр Iупхыжьыныр ары. УшэтыпIэхэр къыкъокIхэми, лэжьыгъэм иIухы­жьын гъэхъагъэ хэлъэу ыкIэм зынэсырэм, ар гушIогъошху. Осэ тэрэзкIэ ар зыпщэжькIэ, зэкIэмэ анахь гъэхъэ­гъэшху.— Пынджыр дэгъуным пае сыда ищыкIагъэр?— Губгъом къикIыжьэу машинэр заводым къызэрэдахьэу щэчалъэм тетэгъахьэ, лэжьыгъэм ишынагъэ тэуплъэкIу, процент пчъагъэу къыхэкIыщтыр специалистым компьютеркIэ егъэнафэ. Пынджыр бгъэгъушъыщэмэ зэхэтакъоу ыкIи зэхэтIатIэу хъущт. Арышъ, ащ изытет тэуплъэкIу, игъорыгъоу тэгъэгъушъы.— Сыдэущтэу уимафэ уублэра?— Пчэдыжьым сыкъызыущкIэ, «Тхьэм сыфэраз, нэф тыкъикIыгъ» сэIо. Пындж заводым лъэсэу сэкIо, хъызмэтшIапIэм иIофыгъохэр зэшIосэхых. Силъфыгъэхэм садэгущыIэ, якъэбарышIухэм са­щы­гушIукIызэ мафэр лъысэгъэкIуатэ.— Уибынхэм ягугъу къытфэшIыба.— Сипшъашъэу Светланэ илъэс 40 ыныбжь, Iащэмэ яныс, врач-гинекологэу мэлажьэ. Ащ ипшъашъэу Динарэ МКъТУ-м хэт медицинскэ институтым чIэ­хьагъ, икIалэу Айдэмыр я 8-рэ классым ис, адвокат хъунэу зегъэхьазыры. СикIалэу Махьмуд полицием иполковник, сабыищ иI. Пшъэшъэ нахьыжъэу Самирэ юрист хъунэу фай, Миланэ бухгалтер сэнэхьатым зыфегъэхьазыры. Тиунэгъо хъызмэтшIапIэ зэрахьэнэу типхъорэлъф­хэм тащэгугъы. АнахьыкIэу СултIан илъэси 10 ыныбжь. Пындж заводым илэжьакIэ зыщегъэгъуазэ. Ижъырэ орэдхэр, мэкъамэхэр шIогъэшIэгъоных. Хьатыгъужъыкъуае дэс пщынэо Iазэу Унэрэкъо Аскэрбый пщынэм къыригъэ­Iоным, зэлъашIэрэ IэпэIасэу ГъукIэ Замудин шыкIэпщынэм къыригъэIоным фагъасэ. Бын дахэу къыситыгъэмкIэ Тхьэм сыфэраз.— Къуаджэм шъудэкIыжьынышъ къалэм шъукIожьынэу зыкIи угу къэкIыгъэба?— ТызэкIалэм къалэм тыщыпсэуным тыкIэхъопсыщтыгъ. Къин къуаджэм ущыпсэуныр. Унэгъо хъызмэтым дакIоу хэбзэ IофшIэнри бзылъфыгъэм ыгъэцэкIэн фае. Джы тызкIэхъопсыщтыгъэ гъэстыныпхъэ шхъуантIэр унагъо пэпчъ иIэ хъугъэ, унэхэр фабэх, техникэр Iэрыфэгъу, щыIакIэр нахь псынкIэ зэрэхъугъэм Iофым укIегъэгушIу.— Сыд фэдэ лъэгапIэха джыри зыфэбгъэуцужьхэрэр?— ЩыIэныгъэр зы чIыпIэ итэп, зэхъо­кIыныгъэхэр къыздехьых. ЫпэкIэ ебгъэ­хъузэ упсэун фае. ТихъызмэтшIапIэ нахь зедгъэушъомбгъуным сыпылъ. СикIалэу Махьмуд дэгъоу чIыгулэжьынымкIи, пындж заводыр гъэлэжьэгъэнымкIи къызгоуцуагъ. УзэдеIэжьмэ къинри Iоф­шIэнри нахь IэтыгъошIу.— Бзылъфыгъэм щыIэныгъэм сыд фэдэ чIыпIа щыриIэу плъытэрэр?— Зы нэплъэгъум ар къебгъэубытын, зы гущыIэкIэ къэпIон плъэкIыщтэп. Бзылъфыгъэр цlыф лъэшэу къэхъугъ. Ицlыкlугъом зыщапlугъэ унагъом щигъо­тыгъэ шэн дахэм тетэу мэзекIо. Щэlэ­фэкlэ ны lэнатlэу иlэр щыгъупшэрэп, егъэцакlэ. Сыд фэдэрэ къиныгъо еолIагъэми, зэшIуехы. Унагъом иджэныкъо машIо къеухъумэ. Непэ щысэ зытепхын адыгэ бзылъфыгъэхэр бэу щыIэх. Бзылъфыгъэр щыIэныгъэм икъежьапI.— Унагъом ишъэфхэр сыд фэдэха?— Унагъор — зэкIэми алъапс. Ащ исхэр насыпышIохэмэ, Тхьэр къыота­гъэу плъытэ хъущт. ШъхьэкIафэ зэфэпшIын, гукIэгъу пхэлъын фае. ЗэфэгъэкIуатэ уимыIэмэ, къиныгъохэр зэпыпчынхэ плъэкIыщтэп. Хъулъфыгъэм иунашъо пытэу, бзылъфыгъэм иIэдэб дахэмэ, унагъор пытэщт, лъфыгъэхэри дэIощтых.— Сыда оркIэ насыпыр?— Насыпыр — гушIуагъо, тынчыныгъ, фэбагъ, лъытэныгъ, гукIэгъу ин, рызыкъ, сабый щхы макъ, псауныгъ ыкIи мамыр­ныгъ. Мы къэспчъыгъэхэр къызпыкIырэр сабыеу унагъом къихъухьэхэрэр ары. Къорэлъф-пхъорэлъф цIыкIухэм дунаир къысфагъэнэфы. Былымыр арэп насыпыр. Унагъор ары цIыфыр насыпышIо зышIырэр.Лъэпшъыкъо Фатим.