Зэхэблыхьэгъэ сатырхэр

Мы мафэхэм Абхъаз Республикэм зичэзыу фестивалэу «Рифмы на Рице» зыфиIоу щыкIуагъэм Адыгеим илIыкIохэмкIэ тыхэлэжьагъ. Джынэс щыIэщтыгъэхэм ар атекIыгъ, сыда зыпIокIэ илъэс къэс къытхэтыщтыгъэ тинахьыжъхэм ащыщхэр къекIолIэжьыгъэхэп… Абхъаз усакIохэу, политическэ ыкIи общественнэ IофышIэщтыгъэхэу Владимир Зантариарэ Анатолий Лагулаарэ мы илъэсым ящыIэныгъэ зэпыугъ. Ахэм яшIэжь фагъэхьыгъ фестивальри.

Сэщ нэмыкIэу Адыгэ Республикэм илIыкIо куп хэтыгъэх тиреспубликэ ижурналистхэм я Союз итхьаматэу, телерадиокомпаниеу «Адыгеим» итематическэ къулыкъу иотдел ипащэу ТIэшъу Светланэ, илъэс пчъагъэм фестивалым тишъолъыр къыщызыгъэлъагъохэрэмкIэ такъыхэзыхыгъэу, АР-м и Cурэт къэгъэ­лъэгъуапIэ ипащэу Кушъу Светланэ, «Адыгэ макъэм» иредактор шъхьаIэ игуадзэу Тэу Замирэ, КъТРК-у «Адыгеим» ижурналистэу Нэгэрэкъо Саниет, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ респуб­ликэ институтым инаучнэ IофышIэу Уджыхъу Айтэчрэ ащ бэмышIэу шъхьэгъусэ фэхъугъэ Азидэрэ.

Абхъаз Республикэм ичIыопс идэхагъэ тынэмэ акIэтэу, ащ джыри тызэрэкIощтым тыгу къыдищаеу, тинахьыжъхэу илъэс къэс къытхэтыщтыгъэхэр джы зэрэщымыIэжьхэр тшIошъ мыхъупэу гъогу тытехьагъ. Ау аужырэр зэрэнэфапIэр шIэхэу зэхэтшIагъ — апэрэ мафэм Владимир Зантариарэ Анатолий Лагулаарэ рэхьатныгъэ зыщагъотыжьыгъэ чIыпIэхэм таращэлIагъ — якъоджэ гупсэхэу Тамышрэ Очадарурэ ахэр ащагъэтIылъыжьыгъэх. Адыгеим имызакъоу, Къэбэртэе-Бэлъ­къарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Краснодар краим ихыIушъо Шапсыгъэ ялIыкIохэмкIэ тызэхэтыгъ. Тинахьыжъ лъапIэхэм яшъхьэ­гъусагъэхэр, яIахьылхэр чIыпIэхэм къащытажэщтыгъэх. Владимир Зантариарэ Анатолий Лагулаарэ яцIыфыгъэ шэпхъэ гъэшIэгъонхэр, агу ихыгъэ, яхьалэлыгъэ, сэмэркъэу дахэу ахэлъыгъэр тыгу къэдгъэкIыжьыгъ, тафэшъы­гъуагъ, яшIэжь дгъэлъэпIагъэ. ЧIыпIэ чыжьэхэм такъырыкIи, мурадэу зыфэтшIыжьыгъэмкIэ къызэрэтфэразэхэр ахэм ябынхэми къыраIотыкIыгъ.Къыхэзгъэщын, апэрэ фестивалыр зыщыIагъэр 2018-рэ илъэсыр ары. ТхакIоу ыкIи драматургэу Къаныкъо Заринэ проектыр игукъэкI, фестивалым ипащэр — Сосналые Любовь. Iофтхьабзэр зыщыIэ уахътэм мы нахьыжъхэр яIэпыIэгъухэу ар зэхащагъ, Iэблыпкъ пытэхэу яIагъэх.— Уахътэу Iофтхьабзэр зыкIорэм Абхъазымрэ Темыр-Кавказ шъолъыр­хэмрэ ялитераторхэр пытэу зэрипхы­гъэх, творческэ зэIукIэхэр, тхакIохэм яусэхэм якъеджэн ыкIи шъхьадж иIоф­шIагъэ нэмыкIхэр щыгъозэнхэр хабзэ ышIыгъ. Владимир Зантариарэ Анатолий Лагулаарэ фестивалэу «Рифмы на Рице» зыфиIорэм иуцун, ихэхъоныгъэ, Абхъазымрэ Темыр-Кавказ республикэхэмрэ якультурнэ зэпхыныгъэ яIахьышхо хэлъ, — къыщыхигъэщыгъ игущыIэ Къаныкъо Заринэ.Ыужырэ мафэм, чъэпыогъум и 13-м, С.Чанба ыцIэ зыхьырэ абхъаз драматическэ театрэм шIэжь пчыхьэзэхахьэр щыкIуагъ.Iофтхьабзэм къыхэлэжьагъэхэм ащыщ Абхъаз драматическэ театрэр, Абхъаз Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ яIэпыIэгъоу ар зэхащагъ.— Непэ типчыхьэзэхахьэ зыщыкIорэр абхъаз лъэпкъ театрэр ары, — къы­шIыгъ пэублэ гущыIэ Къаныкъо Заринэ. — Культурэм иордэунэжъэу мыр щыт. Культурэм цIыф лъэпкъхэр зэрепхых, зэрегъэшIух. Ары зыфэягъэхэр тина­хьыжъхэу непэ тызфызэхэхьагъэхэри.Къыхэгъэщыгъэн фае, сыд фэдэрэ Iофэу фестивалым къыхиубытэу зэхащэрэр аукъодыеу зэрэщымытыр, пстэури зэгъэкIугъэу, мэхьэнэ гъэнэфагъэ иIэу гъэпсыгъэ. ЧIыпIэу къыхахыгъэри ащ тет.

— Мыщ къекIолIагъэх цIыфхэу творчествэм епхыгъэхэр, джы лIыпкъ ит хъулъфыгъэхэу заом илъэхъан ныбжьыкIэ дэдагъэхэр. Зэгосых мары адыгэрэ абхъазрэ а заом илIыхъужъэу щытхэр. Илъэсыбэ хъугъэу мы фестивалыр ретэгъэкIокIы, ары къэс тегупшысэ зичэзыур зыфэдгъэхьыщтым. Ау мыгъэ а упчIэр къэуцугъэп – тегупшысэжьыгъэп фестивалыр усэкIошхуитIоу, тхакIохэу Владимир Зантариарэ Анатолий Лагулаарэ зэрафэдгъэхьыщтымкIэ. А цIыфышхуитIур, абхъа­зитIур ятворчествэ закъоп къызэрэтэпхыгъагъэхэр, тшынахьыжъ фэдагъэх, ахэм яшIуагъэкIэ Апсны тиунэ тисым фэдэу зыщытлъытэжьыщтыгъэ. ШъушIошъ жъугъэхъу, мы нэбгыритIур зытхэкIыжьым, творческэ IофышIэхэм ямызакъоу, тирес­публикэхэм арысхэми гукъао ащыхъугъ творчествэм ылъэныкъокIи яолIагъэхэми, ягупсагъэ зышIэщтыгъэхэми. Ар тэркIэ щэчыгъуае, — къыIуагъ Сосналые Любовь. —Тыгъуасэ якъэунэхэм тате­хьагъ ыкIи джыдэдэм зэхасшIэрэр — апсэхэр непэ тигъусэхэу ары, джыдэдэм къытхэты фэдэх. Мы микрофоным къащеджэщтых яусэхэм, бэшIагъэу атхыгъэ­хэнкIи фит, дунаим зыщехыжьыщтхэм атхыгъэ­хэми ары, зэхэшъушIэщт ягупшысакIэщтыгъэр, зэхэшъушIэщт зэрэтхэкIы­жьы­гъэхэм илыуз, джащ фэдэу насыпыгъэу шъулъытэщт ахэр Апсны ичIыналъэ зэрисыгъэхэр, зэрэ Темыр Кавказэу къызэрэтпэблэгъагъэхэр.Фестивалыр заублакIэм, Къэбэртэе-Бэлъ­къарым къикIыгъэхэм анэмыкI зэ­рэхэмылажьэщтыгъэр, нэужым, Абхъаз Рес­публикэм культурэмкIэ и Министерствэрэ КъБР-м щыщ ныбджэгъухэмрэ яшIуагъэкIэ Адыгеими, КъЩР-ми ялIыкIо­хэр хэлажьэхэу, абхъаз къошхэри къыхахьэхэу зэрэхъугъэр Къаныкъо Заринэ къыхигъэ­щыгъ ыкIи ялIыкIохэу къекIолIагъэхэр къаригъэIуагъ АР-м ижурналистхэм я Союз итхьаматэу, КъТРК-у «Адыгеим» итематическэ къулыкъу иотдел ипащэу ТIэшъу Светланэрэ журналистэу, КъБР-м иобщественнэ организациеу «ЖАН» зыфиIорэм ипащэу Шэрдэнэ Лилианэрэ. Нэужым мыхэм къаIотагъ Владимир Зантариарэ Анатолий Лагулаарэ ягукъэ­кIыжьхэм къызэрахэнагъэхэр.— А зэIукIэгъухэр пщыгъупшэнхэ плъэкIыщтхэп. Владимир Зантариа нэIуа­сэ сыфэхъугъ 2023-рэ илъэсэу «Круговорот поэзии» зыфиIорэм къыхиубытэу Налщык къызэкIом. Ащ творческэ зэIукIэгъу щыдытиIагъ, Чегет тыкIогъагъ. Iоф­тхьабзэм хэлэжьагъэхэр зэкIэ ащ ыумэхъыгъагъэх. Ар бгъэшIэгъонэуи щытэп — сэнаущыгъэ ин хэлъыгъ. ЦIыфыр джыри уимынэIуасэу, ау лъэгапIэу зынэ­сыгъэхэр пшIэхэ зыхъукIэ, о уцIыкIу дэдэу зыолъытэжьы а цIыфышхом уелъы­тыгъэмэ. Ау мы зэпстэури мэкIодыжьы нэIуасэ узыфэхъурэм. Джащ фэдагъ Анатолий Лагулаа нэIуасэ сызыфэхъуми. Мы цIыфхэр къызэрыкIох, шэпхъэ лъагэхэм атетых, нэбгырэ пэпчъ анаIэ тырагъэтыщтыгъ, ашIогъэшIэгъоныгъ, гущыIэ дахэ пагъохыщтыгъ. А зэпстэури зыщыгъэгъупшэгъуай, — къыIуагъ Лилианэ.— Владимиррэ Анатолийрэ тэркIэ цIыф гупсэхэу щытыгъэх. Игупсэ дунаим зехыжьыкIэ, сыда иунагъо ыгу щышIэщтыр? Гууз, гукIод, чэфынчъагъ ыкIи гуих тфэхъугъ. Сыда зыпIокIэ, гупшысэкIошхуитIур, усакIохэр, гъэпсакIохэр зым ыуж зыр итэу а зы лъэхъанэм тхэкIыжьыгъэх. Ау Тхьэм ар игухэлъыгъ… Гуих тфэхъугъэр шIэжьым ттырехы, джа шIэжьэу зэкIэхэми къытфэнэщтым. ЩыIэныгъэм тыфэраз мыщ фэдэ цIыфхэр тшIэнхэу, тадэгущыIэнэу зэрэхъугъэмкIэ, щыIэныгъэм шIулъэгъуныгъэу фыряIэр зэрэзыхэтщэшъугъэмкIэ. Ахэм таготэу шIэныгъакIэхэр зэдгъэгъотыщтыгъэх, нахьышIу тыхъущтыгъэ уахътэр адэдгъакIо ыкIи тядэIу зыхъукIэ, зэпстэоу зыуж ихьэхэрэмкIэ пшъэдэкIыжьэу зыфагъэуцужьырэм щысэ тетхыщтыгъэ. Мыщ фэдэ Iофтхьабзэу зэхатщэхэрэмкIэ, фестивалэу «Рифмы на Рице» ыуж итэу ышнахьыкIэу «Строфы на Руфабго» зыфиIорэр къэ­хъугъ, мы зэпстэури тинахьыжъхэм зэшIуа­хырэм, кIуачIэу агъэкIодыгъэм яшIуагъэкIэ щыIэ хъугъэ. Ахэр тхэкIыжьыгъэх, ау тызэкъуагъэуцуагъ, тызэра­пхыгъ. Мы лъэмыджхэр нахь пытэ зэрэхъущтхэм сицыхьэ телъ ыкIи адыгэ-абхъаз фестивалым хэлажьэхэрэмкIэ ащ тишъыпкъэ етхьылIэщт, — къыхигъэщыгъ игущыIэ ТIэшъу Светланэ.Зантариарэ Лагулаарэ ятхыгъэхэм абхъазыбзэкIи, тыркубзэкIи, урысыбзэкIи къащеджагъэх, адыгабзэм иусэхэм ащыщ­хэр аралъхьагъэх тиреспубликэ илIыкIохэу Тэу Замирэрэ Нэгэрэкъо Саниетрэ. КъЩР-м къикIыгъэ Джэнджэщэо Артур урысыбзэкIэ афитхыгъэ усэхэм къя­джагъ. Ащыщ цIэу фишIы­гъэр — «ЦIыф-лъэмыджхэр». Мыщ зэпстэури къыреIотыкIы.Сэри мыхэм къахэзгъэхъон — аныбжь, IофшIагъэу акIыб дэлъым ямылъытыгъэу Владимир Зантариарэ Анатолий Лагулаарэ пстэуми задырагъэштэн алъэкIы­щтыгъ, сыд фэдэрэ лъэныкъоми тегущы­Iэнхэ, сэмэркъэу дахэ ашIын амал яIагъ, ящыIэныгъэ щыщэу къаIотэжьыщтыгъэр бэдэд. Зэпстэуми къахэпхын икъун щы­Iагъ, анахь гупшысэ куури сэмэркъэукIэ аухыжьыщтыгъ. Анатолий ичъыгхатэ къыхихыгъэ пхъэшъхьэ-мышъхьэхэм яIэшIугъи джынэс тщыгъупшэрэп, ахэр къэм­лэнэшхом дизэу Рицэ тызщыкIогъэ­гъэ дэкIыгъохэм яз къытфищи, чэщ-зымэфэ заулэми тфэмыухыхэу зэбгырытхыжьыгъагъэх. Мыхэм ныбжьыкIэхэр ренэу къятэкъокIыгъэхэу, ахэм къэкIощт уахътэр зэряпхыгъэр къагурыIоу, агъэсэнхэм ыуж итыгъэх. ЫкIи Заринэ ар къыдилъыти, усэкIо ныбжьыкIэхэр пчыхьэзэхахьэм къыригъэблэгъагъэх, нахьыжъ нэбгыритIоу тхэкIыжьыгъэхэм агъасэщтыгъэхэри зэрахэтхэу. Пстэуми яIофшIагъэ­мэ тарагъэдэIугъ, тэ ныбжьыкIэу тигъу­сэхэри ахэтхэу сурэтхэр зытырахыгъэх. Тинахьыжъхэр фэягъэх ныбжьыкIабэ литературэм хэхьанэу. Мы Iофыр Заринэ лъегъэкIуатэ, шъолъыр ыкIи къэралыгъо зэфэшъхьафхэм арысхэр зэфещэх.Анатолий Лагулаа ренэу ныбжьыкIэхэр журналэу «Алашара» зыфиIорэм щиугъо­инхэр зэрикIэсагъэр ишъхьэгъусэу Линэ къыхигъэщыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, Анатолий ыцIэкIэ Фонд зэхащэ усэкIо ныбжьыкIэхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным тегъэпсыхьэгъэнэу.Владимир Зантариа ишъхьэгъусэу Ноннэ къызэриIотагъэмкIэ, усакIом джыри къы­димгъэкIыгъэу тхыгъабэ къыщинагъ, ахэм язэгъэкIужьын джы ыуж итых, къыдагъэ­кIыжьыщтых.— Владимир зыпылъ пстэури, зэIукIэгъоу иIэхэри, Iофтхьабзэу зыхэлажьэхэрэри ренэу хэз имыIэу къысфиIуатэщтыгъэх. Мы фестивалыр къэсыфэкIэ ыгу пэу ежэщтыгъэ. Лъэшэу рыгушхощтыгъэ чIынэлъэ зэфэшъхьафхэм къарыкIырэ ныбжьыкIэхэр зэрэзэфищэхэрэм, зэныбджэгъуныгъэу абхъаз-адыгэ лъэпкъхэм азыфагу илъхэр зэрэпытэхэрэм, — къыIуагъ Ноннэ.Ащ фэдэ зэныбджэгъуныгъэм изы Iахьых творческэ пчыхьэзэхахьэу фестивалым иIофшIэн къыхиубытэу зэхащэ­хэрэр. Мыгъэрэр зыфэгъэхьыгъагъэр хыIушъо Шапсыгъэ къикIыгъэ Алэлэ Хьасан итворчеств.

Къыхэгъэщыгъэн фае, Алалэр къытфызэIузыхыгъэр ТIэшъу Светлан. ЛIакъо­хэм афэгъэхьыгъэу ышIырэ къэтынхэм яз ар къыщыхигъэщыгъ ыкIи мы кIалэм умыгъэшIэгъон умылъэкIынэу щызэхэубытэгъэ лъэныкъохэм тэри тынаIэ атырыригъэдзагъ — Хьасан хирург, усакIо, тарихъ угъоякIу ыкIи унэгъо хъызмэт бэлахь зэрехьэ. Мы зэпстэури сыдэущтэу зы нэбгырэ щызэхэугъоегъэн ылъэкIыщта? Ар тшIошъ мыхъункIи хъуни Алалэр тшъхьэкIэ тымышIэщтыгъэмэ, нэIуасэ тыфэмыхъугъагъэмэ. ИкIыгъэ илъэсыр ары Светэ ар къызытхищагъэр. Ащы­гъум ихъызмэтрэ исэнэхьатрэ ерагъэу ар къахитхъыгъ. ЗыпарэкIи къэтын мурад иIэу иунагъо къызэримыбгынагъэр, Iоф­шIапIэм къыIукIын фае зэрэхъугъэр Хьасан гугъу фэхъугъагъ, ау, къин дэдэ къыфэхъугъэми, кIэгушIужьыгъ — цIыф гъэшIэгъонхэм нэIуасэ афэхъугъ, ежь итворчестви аригъэшIэн амал щыIэ хъу­гъэ. Абхъаз, черкес, къэбэртэе усакIохэм, тхакIохэм ныбджэгъуныгъэ джы адыриI.Сэ сшъхьэкIэ къыхэзгъэщынэу сыфай ихьалэлыгъэ-гупцIэнагъэ. Мыгъэрэ кIогъум тимэшIокукIэ къыддэкIонэу щытыгъ, ау машинэкIэ Джэнджэщэо Артур къыдищэнэу нэужым хъужьыгъэми, ТIуапсэ тыкъызщыуцущтым ехъулIэу Хьасан къы­Iухьи, янэ ыгъэжъэгъэкIэ хьалыжъохэмрэ ищагу къыдэкIэрэ мыIэрысэмрэ къытфыIуищагъэх. Шъооу кIищыгъакIэр Абхъа­зым къыздищи, пстэуми аригъэшхыгъ.Хьасан иусэ зэхэлъхьакIэрэ икъеджа­кIэрэ умыгъэшIэгъон плъэкIырэп. Сатыр­хэр зэпэджэжьых, къызэрыкIохэу, ау ямэхьанэ куоу гъэпсыгъэх. Адыгэм итарихъ, ичIыгу гупсэ шIулъэгъоу фыриIэр, адыгэ-абхъаз зэныбджэгъуныгъэр, лъэпкъым къыдэмыхъурэмкIэ илыуз, гъэхъагъэу ышIыгъэхэмкIэ игушхоныгъэ, нэмыкI­хэми афэгъэхьыгъэу матхэ.Тхьачэтхэр, чэтхэр, павлинхэр, бжьэ­хэр, чэмхэр ехъух. Мафэрэ хирург сэнэхьатыр егъэцакIэ.— Анахьэу сищыIэныгъэ къыщытекIорэр IофшIэныр ары, — къыхегъэщы Хьасан щхызэ. — Ау сыхьат заулэ чэщ-зымафэм къыхэпхэу творчествэм зептымэ, щыIакIэм зыхэогъэпсэфыкIы, тIэкIу щыIэныгъэм иIэшIугъэ къыдэошIэ­жьы. Армырмэ уезэщы мафэ къэс зыгорэм укIэшIагъэу, а зыр пшIэу уегъэзыгъэу, зыгорэм ихьакъ птелъы фэдэу, ау джа сыхьатитIур мафэм къыкIоцI къыхэпхышъугъэу къыпIэкIэхьагъэмэ, ар о уизакъоу зыфэошIэжьы, ар о уиуахът, ар о зыми къыптырихырэп. А уахътэу о зытебгъэкIодэжьыгъэм, уигупшысэмэ атебгъэкIодагъэм ишIогъэшхо къэкIо. Уахътэ къыхэбгъэкIыни, о уздэгущыIэжьын фае загъорэ. Ащ ишIогъэшхо къэкIо.Мыщ дэжьым къыхэгъэщыгъэн фае — усакIом изакъоп ащ шIуагъэ къызфихьырэр — лъэпкъым, чIыгу гупсэм, ащ ицIыфхэм джащ фэдэу къафехьы. Сыда зыпIокIэ, ахэми афэусэ, лъэхъаным игъунджэу усэхэр лIэшIэгъухэм къапкъы­рэкIых, зэмылъэпкъэгъухэри нэрмылъэгъу IуданэкIэ зэрапхых. Хьасанэ къызэриIотэжьырэмкIэ, ятэжъ пIашъэ илъэ­хъа­н щегъэжьагъэу абхъазхэм япхыгъэхэу щытыгъэх.— Бэрэ тятэжъ пIашъэ мыщ къакIощтыгъэ. Ежь пшъэрылъэу ыгъэцакIэрэм имызакъоу, абхъаз цIыфхэр икIасэхэу къакIощтыгъэ, — еIо Алалэм. — Мыщ къикIыхэрэри тадэжь къакIощтыгъэх. Тызэхэпхъагъэуи чылэ пчъагъэу тызэхэ­сыгъ ыкIи. ТыцIыф шъхьафэу тIонэу тыщытэп. Зы чъыг лъэпкъым тыкъыте­кIыгъ къопэ зырызэу, а чъыгым тыкъыго­кIыгъэу тыщыт. Тизэпхыныгъэ зэгомызы­жьыным пае тыкъэкIон фае, тызфызэхэхьани щыI. ЦIыфыр изакъоу унэм зыдэгущыIэжьэу исы зыхъукIэ, зыми ыгу илъыр ышIэщтэп. Ау цIыфхэр зэхахьэхэу зэдэ­гущыIэхэмэ, упчIэу дунаим тет лъэпкъ­хэм яIэхэр зэратышъунхэу сеплъы. ЩыIакIэу тапэ илъыр ащ нахь дэгъоуи агъэпсыщт зэхэт­хэмэ. Джащ пае тэщ фэдэ адыгэ цIыфыр тыдэ къикIыгъэми, Къэбэртаеми, Шапсыгъэми, Адыгэ хэкуми, зэхэдз иIэп. Мыри тэ тичIыгужъ фэд ныIэп, мыщ исхэр тикъошмэ афэдэх ныIэп, тыкъэкIон фае ыкIи зыщыдгъэгъупшэхэ хъущтэп. Мыщ къикIыхэуи тадэжь къэкIонхэ фае.Усэн Iофым ылъэныкъо зыпштэкIэ, иIэпэIэсэныгъэ нахь хигъэхъуагъэу Хьасанэ елъытэ. ЕплъыкIакIэхэр ыгу къихьагъэх, усэ къеджакIэми нэмыкIэу хэплъэ­жьыгъ.— Апэ зызэхэсэхым бзэ зэфэшъхьафхэмкIэ усэ къызэрэщеджэщтхэр, сыгу джэнджэш къихьэгъагъ бэмэ ашIомыгъэшIэгъоныщтэу хымабзэр. Ау ащ пшъэрылъ зэфэшъхьафыбэ зэдегъэцакIэ — бзэхэр къызэтрегъанэ, зарегъэу­шъомбгъу, усэкIо ныбжьыкIэхэр епIух, абзэкIэ тхэнхэм тырегъэгушIухьэх, ау, сэркIэ анахь шъхьаIэр – нэмыкIыбзэкIэ къэIурэ произведениехэм уядэIу зыхъу­кIэ, оуием урыгущыIэ нахь пшIоигъо мэхъу. ЕтIани анахь шъхьаIэу слъытэрэр — бзэм имэкъамэ къызэрэзэтенэрэр ары, — къыхигъэщыгъ игущыIэ Кушъу Светланэ.— Мыщ сыкъэмыкIофэкIэ ащ фэдэу усэ укъеджэн плъэкIыщтми сшIэщтыгъэп, — еIо Хьасани. — Адыгэхэр аущтэу къеджэхэрэп. НэмыкI цIыф лъэпкъхэри аущтэу къеджэхэрэкIэ сыгугъэрэп. Мыхэр (абхъазхэр) агу зэIухыгъэу, орэд къаIорэм фэдэу къеджэх. Ар сшIогъэшIэгъоныгъ. Усэу нэужым стхыгъэхэри ащ иплъы­шъоу стхыгъэх. НэмыкI тхакIэ къысагъэубы­тыгъ.Джаущтэу, зыр зым кIырыплъыжьзэ, гур гум факIозэ усэкIо ныбжьыкIэхэр зэрэшIэх, щысэ зэтырахыжьы, дунаир къэзыгъэнэфырэ, нахьышIу зышIырэ сатырхэр къэхъух, ныбджэгъуныгъэр мэпытэ. Арыба зыфэягъэхэр тинахьыжъхэу зэныбджэгъуныгъэ иным ишапхъэхэр къытфыщызынагъэхэу, лIэужхэр ахэм арыгъозэнхэм кIэхъопсыщтыгъэхэр?! Ар агъэцэкIэныр ары мы фестивалым икIэщакIохэм пшъэрылъэу зыфагъэуцужьырэр ыкIи къадэхъу. Тырымыгушхон тлъэкIырэп усэкIо лъэшхэу тикъэралыгъо ишъолъыр зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэр, Аб­хъазым щыщхэр тшъхьэкIэ тшIэнхэу зэрэхъугъэм — Къэрэщэе-Щэрджэсым къикIыгъэ Джэнджэщэо Артур итхылъыкIэу къыдигъэкIыгъэхэр къызэрэтфигъэшъошагъэхэм, Гунда Саканиа джащ фэдэу сабыйхэм апае ытхыгъэхэм ащыщ зыдэт тхылъхэмкIэ тикIэлэцIыкIухэм къызэрятагъэм, Дмитрий Габелиа илъэс къэс ынаIэ къыттетэу къызэрэддекIокIырэм, имэфэкI пчыхьэ игуапэу иунэ тырищи, къызэрэддигъэкIуагъэм, Абхъаз Респуб­ликэр зэрыгушхощтыгъэ ыкIи ыгъэлъапIэщтыгъэ нахьыжъитIоу джы къытхэмытыжьхэм талъыIэсынэу зэрэхъугъэм, тыгу фабэу къызэринэжьыгъэхэм…Къаныкъо Заринэу зыш Абхъазым ишъхьафитныгъэ зищыIэныгъэ фэзытыгъэм пшъэрылъэу зыфигъэуцужьыгъэр къыдэхъугъ — лъэпкъхэр нахь зэпэблагъэ зышIыхэрэм ясатыр ар пытэу хэуцуагъ, чIыпIэ дахэхэу мамырныгъэ щыIакIэм итамыгъэхэр ащ цIыфхэм арегъэлъэгъух, фестивалым къутэмакIэхэр къыгуегъакIэх, цIыфыкIэхэр къызэIуехых, усэ сатырхэр джыри нахь лъэшэу зэхеблыхьэх.Ащ ишыхьатэу абхъаз усэкIо ныбжьыкIитIу Адыгеим къихьащт илъэсым къэ­кIощтых, «Строфы на Руфабго» зыфиIорэм хэлэжьэщтых.МэщлIэкъо СаидМыекъуапэ — Сыхъум — Мыекъуапэ.

!Владимир Зантариа

Iоны­гъом и 27-м 1953-рэ илъэсым къэ­хъугъ. Литературэр еджапIэм къыщыублагъэу икIэсагъ. Абхъаз ыкIи IэкIыб литературэм пыщэгъэ кIэлэцIыкIур нэужым ежь тхэнэу ригъэ­жьагъ. Апэ еджэпIэ журналэу «Родник» зыфиIорэм иусэхэр къыдахьэщтыгъэх, нэужым кIэлэцIыкIу журналэу «Амцабз» зыцIэм къыщыхаутыщтыгъэх.ЕджэпIэ ужым Зантариа Сы­хъум кIэлэегъэджэ институтым чIэхьагъ. Мыщ лъэпкъ литературэр щиушэтынэу ригъэжьагъ. Творчествэм нэмыкIэу общественнэ IофшIэным Зантариа ищыIэныгъэ чIыпIэшхо щиубытыщтыгъ. Абхъазым илъэхъэнэ къинхэм лъэпкъ- шъхьафитныгъэ движением чанэу хэлажьэщтыгъ.Владимир Зантариа илъэс зэфэшъхьафхэм абхъаз радиом, телевидением редактор шъхьаIэу, абхъаз телерадиокомпанием итхьаматэу, Парламентым ихэбзэгъэуцоу, Абхъазым культурэмкIэ иминистрэу лэжьагъэ. Научнэ тхыгъэхэри иIэх, зэлъашIэрэ усакIохэм атхыгъэхэри абхъазыбзэкIэ зэридзэкIыгъэх, ау ищыIэныгъэкIэ зыпылъыгъэхэм ащыщэу усэ зэхэлъхьаныр ары анахь къыпэблэгъагъэр. Зантариа къы­зыхъугъэр Абхъазым ишъхьафитыныгъэ къызыдахыгъэ мафэр ары, поэзием и Дунэе мафэ зыщыхагъэунэфыкIырэм ищыIэныгъэ ыухыгъ. УсакIоу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, Къэралыгъо шIухьафтынэу Дмитрий Гулиа ыцIэ зыхьырэр къызэратыгъэу Владимир Зантариа гъэтхапэм и 21-м ищыIэныгъэ зэпыугъ. Ащ илъэс 72-рэ ыныбжьыгъ.

!Анатолий Лагулаа

мэкъу­огъум и 1-м 1961-рэ илъэсым къэхъугъ. ЕджэпIэ ужым Аб­хъаз къэралыгъо университетым ифилологическэ факультет чIэхьагъ, илъэсищкIэ МГУ-м журналистикэмкIэ ифакультет иящэнэ­рэ курс итIысхьагъ. Ау ипсауныгъэ зэрэзэщыкъуагъэм ыпкъ къи­кIыкIэ Абхъазым къы­гъэзэжьын фае хъугъагъэ, ащ университетыр къыщиухыжьыгъ.«Апсны Капш» зыфиIорэ гъэзетым зэдзэкIакIоу Iоф щишIагъ, тедзапIэу «Алашара» зыцIэм редактор нахьыкIэу щылэжьагъ. 1984-рэ илъэсым къыщыублагъэу журналэу «Алашара» («Нэф») иредакцие прозэмкIэ иотдел ипащэу, пшъэдэкIыжь зыхьырэ секретарэу Iоф щишIагъ. 2004-рэ илъэсым имэлылъфэгъу мазэ къыщыублагъэу ищыIэныгъэ еухыфэ нэс Анатолий Лагулаа «Алашарам» иредактор шъхьэIагъ. Джащ фэдэу абхъаз радиомрэ телевидениемрэ литературнэ къэтынхэр ащызэрищэщтыгъэх.Анатолий Лагулаа – СССР-м, Урысыем ыкIи Абхъазым ятхакIохэм я Союзхэм ахэтыгъ. Ащ Абхъазым и Къэралыгъо шIухьафтынэу Дмитрий Гулиа ыцIэкIэ агъэнэфагъэр литературэмкIэ къыфагъэшъошагъ, Таиф Аджба ыцIэ зыхьырэ къэралыгъо тыным изехьакIоу щытыгъ.Абхъаз усакIоу, общественнэ IофышIэу,тхакIоу, культурэмкIэ заслуженнэ IофышIэу, орденэу «Ахьдз-Апша» ия III-рэ шъуашэ къызфагъэ­шъошагъэу Анатолий Лагулаа илъэс 64-рэ ыныбжьэу мэзаем и 15-м ошIэ-дэмышIэу ищыIэныгъэ ыухыгъ.