ТIэшъу Светлан: «Шъолъыр журналистикэм инеущ тыфэгумэкIы»

«Адыгеим ижурналист иеджапI» зыфиIорэ проектым хэлэжьэщт ныбжьыкIэхэм якъыхэхын республикэм щэкIо. Шъугу къэдгъэкIыжьын, мы сэнэхьатымкIэ лIэужыкIэхэр тиIэнхэм тегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэр АР-м ижурналистхэм я Союз шъолъырым зыщыпхырищырэр ятIонэрэ илъэс. ГъэрекIо ар лъэпкъ журналистикэм фэгъэзэгъагъ, мыгъэ ащ зырагъэушъомбгъугъ, адыгабзэм имызакъоу, урысыбзэкIи кIэлэеджакIохэм адэлэжьэщтых. IофшIэныр зэрэкIорэр, сэнэхьатымигумэкIыгъохэр ыкIи ныбжьыкIэхэм арапхырэ гугъапIэхэр зыфэдэхэр «Адыгэ макъэм» къыфиIотагъ АР-м изаслуженнэ журналистэу, Адыгеим ижурналистхэм я Союз итхьаматэу, КъТРК-у «Адыгеим» иотдел ипащэу ТIэшъу Светланэ.

— Свет, «Лъэпкъ журналистым иеджапIэу» епхьыжьэгъэ Iофтхьабзэм ыцIэ мыгъэ зэблэп­хъугъ. Джы ар — «Адыгеим ижурналист иеджапI». Сыда ащ иушъ­хьагъур?

— АдыгабзэкIэ лэжьэрэ къэбарлъыгъэIэс амалхэм ямызакъоу, урысыбзэкIэ Iоф зышIэрэ телевидениехэми, радиохэми, гъэзетхэми Iоф ащызышIэщт журналист ныбжьыкIэхэмкIэ гумэкIыгъохэр яIэх. ГъэрекIо «Лъэпкъ журналистым иеджапIэ» тыдэлэжьэфэ адыгабзэм нахьи урысыбзэр нахь къызыфэпсынкIэхэр зэрэбэр тлъэгъугъэ. Лъэпкъ журналистикэм щылажьэхэрэм сыдигъуи адыгабзэр ыпэ итэгъэшъы, ау ар зыIумылъхэр тызхэдэгъэ ныбжьыкIэхэм къахэкIыгъэх, журналистикэм зыфагъасэ ашIоигъоу, ау ныдэлъфыбзэр зэрамышIэрэр иушъхьагъоу еджапIэм тымыштагъэхэу. А пстэур къыдэтлъыти, адыгабзэр зэрамышIэрэр пэрыохъу афэмыхъунэу, урысыбзэкIэ сэнэхьатым зыфагъэсэнэу, шIэныгъэу тIэкIэлъымкIэ тадэгощэнэу мыгъэ проектым зедгъэушъомбгъугъ ыкIи ыцIэ зэблэтхъугъ. Мыгъэ нэбгырэ 40 зырызэу тIогъогогъо тштэщт. Ащ фэшъхьафэу, блэкIыгъэ илъэсым тыздэ­лэжьагъэхэу, джыри пызыдзэжьы зышIоигъохэм илъэсыкIэм Iоф адэтшIэщт.

— Мыгъэ ежъугъэджэщтхэр Мыекъуапэрэ Красногвардейскэ рай­онымрэ якIэлэеджакIох. Сыда арэущтэу зыкIэшъу­шIыгъэр?

— БлэкIыгъэ илъэсым Мыекъуапэрэ Красногвардейскэ районымрэ афэшъхьафэу адырэ пстэур къызэлъытыубытыгъагъ. Арышъ, мыгъэ ахэм тадэлэ­жьэщт. Сэ сичылэ дэдэу Джамбэчыйи сыдэхьанэу хъугъагъэп. «Тадэжь укъэ­кIуа­гъэп» аIуи къысаIогъагъ. Арышъ, мыгъэ а районым иадыгэ къуаджэхэр къыхэдгъэлэжьэщтых.

— ЕгъэджэкIэ шIыкIэу жъугъэфедэщтыр гъэ­рекIорэм текIа?

— Программэр блэкIыгъэ илъэсым зытетыгъэм фэдэщт. Апэрэ десэр теориещт, ятIонэрэм къыщегъэ­жьагъэу Iоф­шIэным хэтщэщтых. Хъугъэ- шIагъэхэм ахэлажьэхэмэ, ахэр къатхыжьыхэзэ сэнэхьатым нэIуасэ фэтшIыщтых. Зэрэлэжьэщтхэ шIыкIэр бэрэ къафэоIуатэкIэ зэрагъэшIэщтэп, алъэ­гъун фае. ЕтIанэ, мыхэр непэ-неущэу журналист хъущтхэп, тэри ащ фэдэ пшъэ­рылъ зыфэдгъэуцужьырэп. Iофэу етхьыжьагъэмкIэ зыуж титыр тисэнэхьат шIу ядгъэлъэгъуныр, хэтщэнхэр, «мыр сыдэу гъэшIэгъона», «сыдэу дэгъуа» аIонышъ, я 11-рэ классыр къаухымэ ащ феджэнхэу къыхахыныр ары.

— АР-м ижурналистхэм я Союз тхьаматэ узыфашIыгъэр илъэсым ехъугъ . Журналист ныбжьыкIэхэр ащ хэтха?

— Тинепэрэ шъолъыр журналистикэ ныбжьыкIэ горэ хэта? Илъэс 40-м нахь ныбжьыкIэу тиIа? ТиIэп.

— О уиеплъыкIэкIэ, сыда ар къызхэкIырэр?

— АпэрэмкIэ, лэжьапкIэу къэтхьырэр зэрэмакIэр ары пIон плъэкIыщт. Ау къэдлэжьырэри ашIэрэп ныIа?! Зыпари къыкIэупчIэрэп. Сэнэхьат пэпчъ ежь иуахътэ иI, бэмэ къыхахэу, игъоу, ащ уфеджэным даушыгъэ пылъэу. ШIэныгъэлэжьхэр, литературэм пылъхэр, журналистхэр, кIэлэ­егъаджэхэр — мы сэнэхьатхэр нахьыбэу зыщырящыкIагъэ­щтыгъэ ыкIи интеллигенциекIэ уалъытэныр анахь щытхъушхоу зыщытыгъэ лъэхъаным тыкъыхэхъу­хьагъ. Совет хабзэм илъэхъан игъом куп-купэу тхакIохэр, сурэтышIхэр къэлэшхохэм агъакIохэти, ащырагъаджэщтыгъэх. Ахэм язэман юристхэм, экономистхэм зэб­лахъугъ. А уахътэм ахэр къэралыгъо­ми ищыкIэгъагъэх. Джыдэдэм, ыпэрэ зэдэгущыIэгъуми ар къыщыосIогъагъ, зилъэ­хъаныр медицинэр ары. ТызыдэгущыIэрэ ныбжьыкIэмэ янахьыбэм ар къыхахы. КъызкIыхахырэр лэжьапкIэр ары, журналист сэнэхьатым пылъхэм къалэжьырэм нахьыбэ ащ къызэрэкIа­кIорэр къыдалъытэ.

— Мы гумэкIыгъор зиIэр тишъолъыр закъоп. Къош республикэхэми тахэхьэшъ, тэшIэ — ахэри ныбжьыкIэхэм афэныкъох.

— Ары, мы гумэкIыгъом къэралыгъо мэхьанэ иI. БэмышIэу КъТРК-у «Адыгеим» ипащэу Ацумыжъ Адамрэ сэрырэ ащ тырыгущыIагъ. Журналист ныбжьыкIэм иеджапIэхэр шъолъыр пчъагъэмэ къащызэIуахых. Сэнэхьатым къыхахьэ­рэм лъэшэу къызэрэщыкIагъэм къыгъэ­бырсырыгъэх. Блогерствэр журналистикэм лъэшэу пэрыохъу фэхъугъ. Ар къызежьэм, журналист хъун зылъэкIыщтыгъэ пчъагъэ тIихыгъ. Ары нахь мышIэми, шъолъыр журналистикэ зэте­уцуагъэ тиI. АдыгабзэкIэ Iоф зышIэхэрэм, адыгэ журналистхэм ямызакъоу, нэ­мыкI лъэпкъэу республикэм исхэм ащыщхэу урысыбзэкIэ тисэнэхьат Iоф ры­зы­шIэхэрэми Адыгеим зэрэщылажьэхэрэр къахэщэу сэлъытэ. Урысыем тызэрэщыщыр тиIофшIэн зэрэщытэу пхырыщыгъ, ау тэ тиреспубликэ, тилъэпкъ, тихабзэ зэрэтлъытэрэр, бзэм емылъытыгъэу, шъолъыр журналистикэм къыхэщы. Тикъэралыгъошхо ис лъэпкъ пстэумэ ары такъыхэзыушъхьафыкIырэр. Гупчэ къэтынхэми ащ анаIэ къытырадзэ. Лъэп­къым , ащ ихабзэ, икультурэ фэгъэхьыгъэ къэбархэм къакIэупчIэх, Урысыем зэрэщытэу къыщагъэлъагъо.

ЕтIанэ къасIомэ сшIоигъор, ти ЛIышъхьэ шъолъыр журналистхэм ынаIэ лъэшэу къыттет. Ащ фэдэ фыщытыкIэ тыди щыплъэгъущтэп. ТилэжьапкIэ къыхигъэ­хъуагъ, тиIофшIэн ренэу къылъэплъэ, тифэныкъуагъэхэр къелъэгъу. Хэутыным и Мафэ тефэу ренэу къытIокIэ, журналистхэр къыхегъэщых, мафэ къыддегъа­кIо, къыддэгущыIэ. Журналистхэм язакъоп, сыд фэдэрэ лъэныкъо щылажьэхэрэр пштагъэхэми, ары зэрафыщытыр. АщкIэ тинасып къыхьыгъ.

— Свет, джы мыгъэ бзитIукIэ шъулэжьэщт. Гъэнэфагъэ урысыбзэкIэ еджэныр къыхэзыхыщтхэр нахьыбэ зэрэхъущтыр. Лъэпкъ журналистикэр тIэкIу IугъэкIотыгъэ хъущтба?

— Сэри сшIогъэшIэгъон, зэрэхъупэщтыр сшIэрэп, шъыпкъэр пIощтмэ. Джыри Красногвардейскэ районым тыкIощт, ау сенэгуе ныдэлъфыбзэмкIэ еджэщтхэр нахь мэкIэщтхэу. Ау тиIоф­шIэн ар пэрыохъу фэхъущтэп, зэрифэшъуашэу, зэфэдэу тадэлэжьэщт.

— БлэкIыгъэ илъэсым лъэпкъ журналистым иеджапIэ Iоф­шIэныр зырегъажьэм, кIэлэцIыкIухэм ашIогъэшIэгъоны­гъэу къысщыхъугъ. Сыхэукъуа, шъо, адэлэжьагъэхэм, ар сыд фэдэу зэхэшъушIагъа?

— Шъыпкъэр пIощтмэ, сэ нахьыбэкIэ сащыгугъыгъ. НэмыкI сэнэхьат къыхэзыхы зышIоигъуагъэхэри тиегъэджэнхэм ауж кIэгъожьынхэшъ, журналистикэм къыфагъэзэжьынэу къысщыхъущтыгъ, ау ащ фэдэу бэп къахэкIыгъэр. Нэбгырэ 24-у тыздэлэжьагъэхэм ащыщэу 10-р теубытагъэу журналистикэм фэягъэх. КIэухым а пчъагъэр 15-м нэдгъэсыгъэ къодый. Ау ари гъэхъагъэу плъытэ хъущт. Ахэм ащыщэу 5-м журналистикэмкIэ факультетыр къыхахэу, нэужым тиIоф­шIэгъу хъухэми — тэркIэ ар хэхъо­ныгъ.

— Проектым зызэребгъэ­ушъомбгъущтыр, джыри илъэсыкIэ еджэгъу къызэрэкIэлъыкIощтыр пшIагъа?

— Ары, ублэпIэ дэдэм ар сшIагъэ. Ау республикэ грантыр къыуат зэпытыщтэп. Джыри зэ, ящэнэрэу, сыкIэлъэIумэ мы проектымкIэ, ащ нахьыбэрэ къысатыжьыщтэп. АдыкIэ о пкIуачIэкIэ Iоф­тхьабзэр лъыбгъэкIотэн, Iоф пшIэн фае. Къыбдэхъоу, ылъэ тебгъэуцошъумэ, ыпкIэ пылъэу щеджэхэу пшIын плъэ­кIыщт. Ащ фэдэ гухэлъхэр сиIэх, ау сшIэрэп къыздэхъущтмэ, теубытагъэу къэсIо­шъущтэп.ЕтIани, еджапIэм ишIуагъэ къызэ­рэкIорэр гъэзетхэм, телевидением къы­загурыIокIэ, кIэлэегъаджэу проектым щылажьэхэрэм ямэзэ лэжьапкIэ ахъщэ тедзэ фашIымэ, ащ фэдэ пащэхэм ахъщэ тедзэ афэпшIыным ифитыныгъэ къэзытырэ хэбзэгъэуцугъэ къэралыгъом щаштагъ, еджапIэм иIофшIэн лъыкIотэнымкIэ ишIуагъэ къэкIощт

— Адыгэбзэ журналистикэр цIыф къызэрыкIохэм яжэры­Iуабзэ текIы, бзэ шъхьаф иI. Илъэсхэм адакIоу ащи зехъо­жьы. КъытэдэIухэрэм, титхыгъэхэм яджэхэрэм «къыдгурыIорэп гущыIэхэр» аIоу бэрэ къыхэкIы. АщкIэ уиеплъыкIэ сыд фэда?

— Ары, бзэ шъхьаф тиI. КъТРК-у «Адыгеим» икъэтынэу «Къэбархэр» пштэмэ, ар зезыщэрэ журналистхэм агъэфедэрэ къэIуакIэхэр нэужым интервью къытэзытырэ цIыфхэм уадэгущыIэ зыхъукIэ зэхэохых. Шъори, гъэзетми, джащ фэд — жэбзэ-тхыбзэ шъхьаф шъо­гъэфедэ. ГущыIэхэр зэтыдзэкIыхэзэ, нахь къэIокIэ тэрэзхэм талъыхъузэ, нэмыкIыбзэ къыхэтымыгъафэ тшIоигъозэ, журналист бзэ шъхьаф тиIэ хъугъэ. Адэ, щыIэныгъэм дакIоу кIэу къыхахьэрэр бэ, ахэми къэIуакIэ къафэдгъотынэу тыфай. Сэ тыбзэкIэ хэдгъэхьэрэ гущыIакIэхэр зэкIэ сэштэх. ЕтIанэ, «мыр адыгэ литературабз» «мыдырэр литературабзэп» сIорэп. Зэхэдзыным ыуж титызэ кIэмгуй, бжъэдыгъу, шапсыгъ тIозэ, ахэми арыгущыIэн тимыIэжьэу тыкъэнагъ. Къэтынэу «Лъапсэм» тыдэлажьэу кIэлэцIыкIухэр къэдгъэгущыIэхэ зыхъукIэ, алъэкъуацIэ адыгабзэкIэ къа­Iошъурэп, ашIэрэп. Бзэр зымышIэрэм ар сыдэущтэу къыIощта? Бзэм лIакъори дэкIоды. Зэхэбдзыжьын ищыкIагъэп джыдэдэм. ГъэшIэгъоныр, непэ тызэрэгущыIэрэр адыгабзэу тэIо, ау «Тхылъе­джэ» купым сыхахьи, титхакIохэм ятхылъхэм сяджэу зысэублэжьым, адыгабзэр сымышIэу къысщыхъугъ. Ахэм ятхыгъэхэм адыгэбзэ гущыIэу, къэIокIэ дахэу ащагъэфедэхэрэм ядэхагъэ згъэ­шIэгъуагъэ. А зэкIэ чIэтэнэба?! ЧIэтэнэ. Арышъ, бзэм игушъхьэ­лэжьыгъи чIэтымынэу, ау тэри, непэ а бзэм рыла­жьэхэрэм, хэхъоныгъэ етэгъэ­шIышъумэ, кIэу зыгорэ къыхэдгъэхьагъэ­мэ, дебгъэ­штэн фаеу сэлъытэ.

Анцокъо Ирин.