Хэгъэгу зэошхом илъэхъан Кавказыр шъхьафит зашIыжьыгъэр илъэс 83-рэ зэрэхъугъэр тихэгъэгу тыгъуасэ щыхагъэунэфыкIыгъ.
«Советскэ дзэхэм Кавказым щыкIогъэ заохэм нэмыц фашистыдзэхэр зыщызэхакъутэгъэ мафэр Урысыем ис пстэухэмкIи мэхьанэшхо зиIэ шIэжь мафэу щыт. 1942-рэ илъэсым бэдзэогъум и 25-м къыщегъэжьагъэу 1943-рэ илъэсым чъэпыогъум и 9-м нэс тарихъым зэрэхэхьагъэр Хэгъэгу зэошхом ипычыгъо шъхьаIэхэм зыкIэ ащыщэу ары. Тятэжъхэмрэ тятэжъ пIашъэхэмрэ мэфэ 442-рэ хэгъэгум мы ичIыпIэу мэхьанэшхо зиIэм фэзэуагъэх. Ахэм текIоныгъэ къыдахыгъ, чIыпIэу ыштэгъагъэхэр къызэринэкIызэ, пыир зэкIэкIожьынэу ашIыгъ. Нэмыц вермахтым иоперациеу «Эдельвейс» зыфиIорэмкIэ гухэлъэу яIагъэр къадагъэхъугъэп. Къалэхэу Баку, Грознэм, Мыекъуапэ ячIыдэгъэкъычIэщыпIэхэр нэмыц техакIохэм къызIэкIагъэхьанхэ алъэкIыгъэп. Мэфэ 442-рэ Кавказым щыкIогъэ зэо хьылъэхэм тихэгъэгу щыщ нэбгырэ миллионым ехъу ахэкIодагъ. «Кавказыр къызэригъэгъунагъэм фэшI» зыфиIорэ медалыр нэбгырэ мин 870-рэ фэдизмэ афагъэшъошагъ. Сталинградрэ Кавказымрэ ащыкIогъэ заохэм къащыублагъэу ары Советскэ дзэм ЯтIонэрэ дунэе заом илъэхъан текIоныгъэхэр ышIэу зыригъэжьагъэр. А лъэхъаным Адыгеири шъхьафит ашIыжьыгъагъ. 1943-рэ илъэсым мэзаем и 18-м фашистхэр Афыпсыпэрэ Псэйтыкурэ адафыжьыгъагъэх. ТилIыхъужъхэр къызэтенэнхэ языгъэлъэкIыгъэр я Хэгъэгу шIулъэгъоу фыряIагъэр, япсэемыблэжьыныгъ ары. 1943-рэ илъэсым чъэпыогъум и 9-м Таманскэ хыгъэхъунэныкъор шъхьафит ашIыжьи, Кавказым заохэр щыухыгъэ хъугъагъэ.
Советскэ дзэкIолIхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр егъашIи тщыгъупшэщтэп. Тятэжъ пIашъэхэу хэгъэгур къэзыухъумагъэхэм тарэгушхо. Iашэр зыIыгъэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциер зыщыкIорэ чIыпIэм непэ неонацистхэм щапэуцужьхэрэми джащ фэдэу тарэгушхо. ИлъэсыбэкIэ узэкIэIэбэжьымэ зэрэхъугъагъэм фэдэу ахэми ТекIоныгъэр къызэрэдахыщтым тицыхьэ телъ!» — аритхагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат исоциальнэ хъытыухэм.