МХАТ-м къыщагъэлъэгъощт

АР-м и Лъэпкъ театрэ тыгъуасэ Москва ежьагъ. Баграт Шинкубэ итарихъ романэу «Последний из ушедших» зыфиIорэм техы­гъэу агъэуцугъэ спектаклэу «ЧIыгу Iэбжы­быр» М.Горькэм ыц1э зыхьырэ МХАТ-м къыщагъэлъэгъощт.

АР-м и Лъэпкъ театрэ апэрэу театральнэ фестиваль инэу «Уроки режиссуры» зыфиIоу Москва щыкIощтым хэлэжьэщт. Ар мыгъэ я 10-у зэхащэ. Адыге­им и Лъэпкъ театрэ икъэгъэлъэгъонкIэ ар къызэIуахыщт. АР-м и Театральнэ зэхахьэ ипащэу Ацумыжъ Рустам дэ­кIыгъом ыпэкIэ зыIудгъэкIагъ, илъэсым ыкIэ нэс къапыщылъ IофшIэнхэм афэгъэхьыгъэ зэдэгущыIэгъу дэтшIыгъ.

— Рустам, апэрэу мыщ фэдэ фестиваль шъурагъэблагъэ, хэта ащ хэлэжьэщтхэр, сыдэущтэу зэхэщэгъэщта?

— Фестивалым театрэ инхэр хэлэжьэщтых: Олег Табаковым итеатрэ, Ленкомыр, Марк Захаровым ыцIэ зыхьырэр, «Петр Фоменкэм имастерской» зыфиIорэр, Луначарскэм ыцIэ зыхьырэ театрэу Севастополь дэтыр — цIэ зиIэ закIэхэу театрэ иных. Режиссерэу хэлэ­жьэщтхэри зэлъашIэх: Кама Гинкас, Валерий Фокин, Владимир Машков, Сергей Женовач, нэмыкIхэри. Кама Гинкас режиссурэмкIэ сыригъэджагъ, Москва и ТЮЗ ирежиссер.

Джыри фестиваль зэфэ­шъхьафхэу тызхэлэжьэщтхэм ацIэ къесIон. Тэ Москва тызщыкIорэм тефэу Урыс театрэр Махачкала макIо. Театральнэ фестивалэу «Русская сцена» зыцIэр ащ щыкIощт, «Капитанская дочка» зыфиIорэ спектаклыр чъэпогъум и 11-м къыщыд­гъэлъэгъощт. Непэ джащ фэдэ амалхэр тиIэ хъугъэх — зы театрэр зы чIыпIэ макIо, адрэр нэмыкI шъолъыр щызэхащэрэ Iофтхьабзэм хэлажьэ, проект инхэр тэгъэцакIэх. Чъэпыогъум и 12-м «ЧIыгу Iэбжыбыр»Москва къыщытэгъэлъагъо. Ащ хэлэжьэщтхэ актерищ Махач­кала пчэдыжьым къибыбы­кIынхэшъ, Москва къэсыщтых пчыхьэм, къэдгъэлъэгъощт спек­таклым хэлэжьэнхэм пае. Нэужым мазэм ыкIэм Урыс театрэр Великий Новгород ­кIощт. Ащи «Капитанская дочка» зыфиIорэр ары къыщатыщтыр. Ф.Достоевскэм ыцIэкIэ зэха­щэгъэ фестивалыр ащ щыкIощт. Нэужым, шэкIогъум, Къыб­лэ Осетием, Цхинвал апэ­рэу А. Чеховым ыцIэкIэ щы­зэхащэрэ фестивалым Урыс теат­рэр дгъэкIощт. «Три сестры» ащ къыщыдгъэлъэгъощт. Илъэсыбэрэ титеатрэ щыIэми ашIагъэп, джы ащ гу къылъатагъ.

— Москва щыкIощт фестиваль иным шъухэлэжьэнэу сыдэущтэу ­къыдэшъухыгъа?

— Тыфэбэнагъэп ыкIи къыдэтхыгъэп, тырагъэблэгъагъ. «ЧIыгу Iэбжыбыр» къызытэгъэ­лъагъом, нэбгырэ хэхыгъэхэм анаIэ тырадзагъ. Лъэпкъ теат­рэхэм яфестивалэу «Федерацием» ар къыщыттыгъ. Грознэм тыщыIэу, къэшъошIэжьымэ, Апэрэ каналым тыкъыгъэлъэгъогъагъ.

— Ары, зэдэгущыIэгъур оры зыдашIыгъэр, эфирым занкIэу шъукъихьэгъагъ.

— Нэужым Дунэе фестивалэу «Къыблэ сценэхэр» зыфиIорэм тыхэлэжьагъ. Ащ «Спектаклэ анахь дэгъу» зыфиIорэ щыт­хъуцIэр къыщытфагъэшъошагъ. Владикавказ щыкIогъэ фестивалым Кирилл Крок нэужым тыригъэблэгъагъ. Ащи бэмэ «ЧIыгу Iэбжыбыр» щалъэгъугъ. Ащ Москва къыкIэлъыкIуагъ.

— Евгений Мироновыр «ЧIыгу Iэбжыбым» ­зе­плъым, осэшхо къыфи­шIыгъ. ЗэIукIэгъоу артистхэм адыриIагъэм мыщ фэдэу къыщиIо­гъагъ: «Мыщ фэдэ спектаклэ непэ къэбгъэлъэгъоныр — пстэуми къа­хэщырэ зекIуакI». ТэркIэ ар лъым щыщ тарихъ, къыд­гурэIо, зэхэтэшIэ, ау къэралыгъо гупчэм, пчэгу зэфэшъхьафхэм къащыжъугъэлъагъо хъу­мэ спектаклым имэ­хьанэ шъыпкъэ, лъэпкъ гуузэу хэлъыр зэхашIыкIа?

— Мы спектаклымкIэ мэхьанэшхо зиIэ горэмкIэ пстэуми тадэгущыIэ. Къэралыгъор зэрэщытэу пштэми, лъэпкъ цIыкIу­хэр арыми кIодыпIэм имыфэн ахэтэп. Урысыем ицIыф лъэпкъхэм языкIыныгъэ и Илъэс «ЧIыгу Iэбжыбым» фэдэу къекIоу нэмыкI спектаклэ зэрэкъэралы­гъоу къыщамыгъэлъэгъуагъэу зэра­Iуагъэри къытэнэсыжьыгъ. Ар тэркIэ щытхъушху. Ащ фэдэу къэралыгъом Лъэпкъ театрэр зэрэщыIугъэм мэхьанэшхо иI, тызэрэщыIэр ашIагъ. Шэпхъэ лъагэмэ адиштэу Лъэпкъ теат­рэм ыцIэ Iугъэ. Къихьащт илъэ­сым къыщыублагъэу фестиваль гъэнэфагъэхэм къащыдгъэлъэгъон тлъэкIыщт спектаклэхэр дгъэуцущтых. Росконгрессым сыригъэблагъи Петербург щыкIогъэ форумым спикерэу сыхэ­лэжьэнэу хъугъэ. Фестивалэу Мыекъуапэ щыкIуагъэм, «ЧIыгу Iэбжыбым» афэгъэхьыгъэу бэ къафэсIотагъэр. Театральнэ Iо­фышIэхэм я Союз зэхищэгъэ форумэу ащ ыпэкIэ сызхэлэжьагъэм 2035-рэ илъэсым нэс къэралыгъом итеатрэхэр зэрыгъозэщтхэ программэр щызэхагъэуцуагъ. Ар УФ-м культурэмкIэ и Министерстви Президентми арахьылIагъ. Москва, Питер еджакIо дгъэкIорэ ныбжьыкIэхэм къызэрамыгъэзэжьырэм игу­мэкI ащ къыщыхэдгъэщыгъ. ТиныбжьыкIэхэу ащ щеджагъэхэр Е. Вахтанговым итеатрэ рагъэ­благъэхэмэ, сэ сшъхьэкIэ сащыгушIукIыщт, ныбжьи «хьау» ясIошъущтэп. Ау тэри актер ныбжьыкIэхэр тищыкIагъэх.

— Джыдэдэм республи­кэм икIыгъэу нэбгырэ тхьап­ша гупчэм ще­джэрэр?

— НэбгыритIу, зыр — ГИТИС-м, адрэр — «Щукэм». АР-м и ЛIышъхьэ дэжь культу­рэмкIэ Советэу щызэхэща­гъэм зэхэсыгъо иIэнэу щыт, ЛIы­шъхьэм зыIудгъэкIэщт. Респуб­ликэр къэткIухьэмэ, еджакIо дгъэкIон ныбжьыкIэ нэбгырэ зырыз чылэхэм къадэмыкIынэу щытэп. Лъэпкъ театрэм пае хэ­хыгъэу ныбжьыкIэхэр къы­хэтшыпыкIынхэ фае. ГИТИС-м иректорэу хъугъэр синыбджэгъу шъыпкъ. Бэ къыддэхъун тлъэ­кIыщтыр. Евгений Князевым зэпхыныгъэ дысиIэу а пстэуми тадэлажьэ.

— «Золотая маска» зыфиIорэ зэнэкъокъум шъу­хэлажьа? ШъупхырыкIыным игугъапIэ щыIа?

— Тыфэбанэ. Москва щы­кIощт фестивалэу тызхэлэжьэщтым фэгъэхьыгъэу къысфытео­хи интервью сIахыгъэти, а зэнэкъокъур къитхыным сызэ­рэкIэхъопсырэр ясIуагъ. Лъэпкъ театрэм я 90-рэ IофшIэгъу лъэхъан мыгъэ къызэIуихыгъ, 2027-рэ илъэсым Урыс театрэми а лъэхъаныр къызэIуихыщт. Титеатрэхэм ятарихъкIэ мыщ фэдэ зэнэкъокъум текIоныгъэ къыщыдэтхымэ, лъэбэкъу ин тшIыгъэу хъущтыгъэ. Агъэнэ­фэгъэ чIыпIищым язырэр фестивалым къызыщитхырэм, ахъщэ шIухьафтын къытатыщт, а мылъкумкIэ спектаклыкIэ дгъэуцун тлъэкIыщт. Грант Iэпы­Iэгъум ар фэд.

— Театральнэ IофышIэ­хэм я СоюзкIэ сыдэущтэу Iофыр лъыкIуа­тэра?

— Дгъэнэфагъэр зэкIэ тэгъ­э­цакIэ, юбилейнэ илъэсыр шэкIогъум тэухы. Урыс театрэм пае Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» фильм тыредгъэхыгъ. Лъэпкъ театрэми ащ фэдэ фэтшIын тимурад. Театрэм иветеранхэм апае ар ыпкIэ хэмылъэу къэдгъэлъэ­гъуагъ. Джыри къядгъэгъэлъэгъощт.

— «Вершина» зыфиIорэ фестивалым иапэрэ зэ­хэщэгъу Мыекъуапэ зэрэщыкIуагъэм, Евгений Мироновым Мыекъуапэ, Лениным и Гупчэ къыщитыгъэ къэгъэлъэгъоным цIыфхэр непи рэгущыIэх. Джынэс ащ фэдэ щымыIагъэу, культурнэ Iофтхьэбзэ ин федеральнэ мэхьанэ иIэу тирес­публикэ щырекIокIыгъ. Ащ сыд фэдэ зэфэхьысыжьа фэпшIырэр, ­Рустам?

— Мироновым «Вершинэм» фэгъэхьыгъэ къэбарым Президентэу Владимир Путиныр щи­гъэгъозэгъагъ. ЫкIи къэралы­гъом ипащэ ащ къыдыригъэ­штагъ. Илъэс къэс ар джы Урысыем и Къыблэ федеральнэ шъолъыр, Темыр Кавказым ащызэхащэзэ ашIыщт. Къихьащт илъэсым къыщыублагъэу фестивалым бюджет, къэралыгъо IэпыIэгъу иIэщт. Евгений Мироновым и Фонд ахъщэр фатIупщызэ ашIыщт. Ау апэрэ фестивалым IэпыIэгъу фэхъугъэр АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Тыдэ сыкIуагъэми, Красноярскэ, Санкт-Петербург — фестивалыр Адыгеим зэрэщыкIуагъэр къанэсыгъэу рэгущыIэх, ашIэ. Ащ фэдэ фестивальхэм тахэлэжьэным пае шэпхъэ лъа­гэмэ адиштэу Iоф тшIэн фае. Лъэпкъхэм ятеатрэ бэ зэшIуихырэр, шъыпкъэр пIощтмэ. «Къэ­лэ цIыкIухэм ятеатр» зыфиIорэ фестивальри зэхещэ. Ащ пае Шекспир итхыгъэ техыгъэу «Укрощение строптивой» зыфиIорэ спектаклэ дгъэуцунэу тыфай. Спектаклыр адыгабзэкIэ дгъэуцущт, рольхэр къэзы­шIыхэрэм цыехэр, адыгэ шъуа­шэхэр ащыгъыщт. Джыри зы спектаклэ тэгъэхьазыры «Кавказский меловой круг» зыфи­Iорэ фестивалым пае.

— МэщбэшIэ Исхьакъ итворчествэ фэгъэхьыгъэу пчыхьэзэхэхьэ дэгъу­хэр, театрэ Iупэми, Мэз­дахэми ащышъушIынэу игъо шъуифагъ. Интервью ариты зэхъум, мырэущтэу къыIогъагъ: «Джыры ныIэп сиусэхэр цIыфхэм зэрахэхьагъэ­хэр зызэхэсшIагъэр».

— Ащ нахьи нахь ахэхьащтых, джыри пчыхьэзэхахьэхэр тшIыщтых. Ау, хабзэм диштэу, тIэкIу тедгъэшIэщт.

— Урыс театрэм иактерхэри Пушкиным итхыгъэхэм Мэздахэм иамфитеатрэ къыщеджагъэх. Ари дэгъоу хъугъэ. Рустам, уиIуагъэ бгъэцэкIэжьыгъ — твор­чествэр урамхэм ащыбгъэIугъ.

— КIэрэщэ Тембот итхыгъэ­хэми тадэлэжьэщт. Театральнэ IофышIэхэм я Союз и Грант къитхынэу тыфай урам къэгъэлъэгъон дгъэуцуным пае. Урысы­бзэкIи адыгабзэкIи ар ­тшIыщт. ЗекIохэр республикэм бэу къехьэх, ахэми ашIогъэшIэгъоныщт. Апэрэ спектаклыр «Къуижъые икъэбархэм» афэгъэ­хьыгъэщт. Лъэпкъ спектаклэ хьалэмэтэу, нэбгырэ 40 — 45-рэ урамым щеплъын алъэкIынэу дгъэуцущт. Урамхэм, къушъхьэ­хэм, адыгэ къуаем ифестиваль ар къащыдгъэлъагъозэ тшIыщт. Джащ фэдэу Нарт эпосми тыдэлэжьэн тимурад, режиссерхэм ялабораторие зэхэтщэщт. Нарт эпосыр зие адыгэ лъэпкъым ыцIэ рядгъэIощт.

— Рустам, бгъэнэфэгъэ пстэум «театрэм имега­галактика» фэ­сэусы, шъуигухэлъхэр Тхьэм къыжъудегъэхъу!

— Опсэу.

Тэу Замир.