ГъэхъэгъэшIухэр ашIых

«Тызэгъунэгъоп — тэ тызыкуп» — джары еджэгъу илъэсыр зэрагъэкIуагъэр Теуцожь районымкIэ ыкIи АдыгэкъалэкIэ гъэсэныгъэмкIэ упчIэжьэгъухэр зыхэтхэ купэу «Навигаторы детства» зыфиIорэм хэтхэм.

Илъэсым къыкIоцI гъэхъэгъэ инхэр ахэм ашIыгъ. Волгоград, Ростов-на-Дону, «Машук», «Орлята России» ащызэхащэгъэ Iофтхьабзэхэм ахэлэжьагъэх, Евпаторием телемост дыряIагъ. Ахэм ыкIи нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэу муниципальнэ координаторэу Шэуджэн Маринэ гущыIэгъу тыфэхъугъ.

— 2025 — 2026-рэ еджэгъу илъэсым Теуцожь районым ыкIи Адыгэкъалэ ащызэхащэгъэ купхэм гъэхъэгъэ инхэр ашIыгъ. Мы илъэсыр зыкIыныгъэм и Илъэсэу зэрагъэнэфагъэм къыдыхэлъытагъэу, кIэлэцIыкIу пэпчъ хэгъэгушхом зэрэщыщыр зэхырагъэшIэным пае гъэсэны­гъэмкIэ упчIэжьэгъухэм IофшIэнышхо зэшIуахыгъ, — еIо Маринэ.

ИIофшIэгъухэр къызэрахэщыгъэ лъэныкъохэр тигущыIэгъу нэужым къыIо­тагъ. ШышъхьэIум ыкIэхэм адэжь Пэнэжьыкъуае дэт гурыт еджапIэу N 1-м апэрэ IофшIэгъу зэIукIэ гъэсэныгъэмкIэ уп­чIэжьэгъухэм яIагъ. Шэуджэн Маринэ икуп игъусэу илъэсым изэфэхьысыжьхэр къышIыгъ ыкIи пшъэрылъыкIэхэр къыгъэуцугъ. Куп зэгурыIожьэу, зэдеIэжьэу зэрэщытхэр мы зэхахьэм къыщагъэлъэ­гъуагъ.

Iоныгъом и 1-м Урысые Iофтхьабзэу «Самолетик будущего» зыфиIорэр зэхащагъ. Апшъэрэ классхэм арысхэм апэрэ классым къычIахьэхэрэм тхьапэм хэшIыкIыгъэ самолет цIыкIухэу гущыIэ фабэхэр зытетхагъэхэр аратыгъэх. Уп­чIэжьэгъухэм ар ягукъэкI ыкIи лIэужхэр зэзыпхырэ тамыгъэу къахэнагъ.Форумхэр ыкIи егъэджэнхэр

ЯтIонэрэ илъэс хъугъэу Теуцожь районым иупчIэжьэгъухэр шъолъыр форумым изэнэкъокъу икъыхэхын уцугъоу «Новая философия воспитания» зыфиIорэм хэлажьэх. Iоныгъо мазэм Адыгеим икIыгъэ нэбгырэ 23-рэ Волгоград щыIагъ. Ащ хэтыгъэх муниципальнэ координаторэу Шэуджэн Маринэ, Аскъэлэе еджапIэм иупчIэжьэгъоу Еутых Хъариет ыкIи Пэнэжьыкъое гурыт еджапIэм икIэлэеджакIоу Пэнэшъу Заирэ. Ар форумым икIэлэцIыкIу эксперт совет хэхьагъ.

Маринэ Заурбый ыпхъум шIушIэ проектэу «Творим добро» зыфиIорэр къыгъэлъэгъуагъ. Проектым ихьатыркIэ унэгъо 500-м ехъумэ яшIуагъэ арагъэ­кIыгъ. Еутых Хъариет еджэкIо музеим ипроектэу «Память поколений» зыфиIорэм щигъэгъозагъэх. Пэнэшъу Заирэ республикэм иныбжьыкIэхэм ацIэкIэ зыкъыгъэлъэгъуагъ.

Джащ фэдэу упчIэжьэгъухэм бэмышIэу яшIэныгъэхэм ахагъэхъуагъ. Ермэл­хьэблэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ университетым ХьэцIэцIэ Сусаннэ, ЯхъулIэ Саидэ, Нэхэе Марзият, Хъут Мадинэ кIэлэцIыкIу сообществэхэм ыкIи ны-ты­хэм Iоф зэрадэпшIэщтым афэгъэхьы­гъэу тхьамэфэ егъэджэнхэр акIугъэх.

Мы илъэсым игъэтхэпэ мазэ Рос­тов-на-Дону щыкIогъэ шъолъыр форумым джащ фэдэу хэлэжьагъэх. Къыблэ федеральнэ шъолъырым къикIыгъэ нэбгырэ 750-рэ фэдиз ащ щыIагъ, яшIэныгъэ­хэмкIэ зэхъожьыгъэх. Iофтхьабзэм изэфэхьысыжь Еутых Хъариет рэзэныгъэ тхылъкIэ къыщыхагъэщыгъ.Адыгеир зэрифэшъуа­шэу къагъэлъэгъуагъ

Гъэмафэм муниципальнэ координаторэу Шэуджэн Маринэ гъэсэныгъэ программэу «Воспитание начинается с меня» зыфиIорэ зэнэкъокъоу «Машук» щыкIуагъэм икъыхэхын зэнэкъокъу щыпхырыкIыгъ. ШъолъырымкIэ нэбгыритIу ныIэп хахыгъагъэр.

«Мы не соседи — мы одна ко­манда» зыфиIорэр ащ къыгъэлъэгъуагъ. Урысыем ишъолъыр 69-мэ къарыкIыгъэхэм, джащ фэдэу Абхъазым ыкIи Къыблэ Осетием ялIыкIохэм ар лъэшэу агу рихьыгъ. Лъэпкъ зыкIыныгъэм ифестиваль адыгэ шъуашэ щыгъэу ар екIо­лIагъ, къыготхэу сурэт зытезыхы зышIоигъохэр чэзыоу къызэхэуцогъагъэх.

— А мэфиплIыр гъэшIэгъонэу кIуагъэ, — еIо Маринэ. — ПIуныгъэр – системнэ IофшIэн, муниципальнэ координаторхэм мы лъэныкъомкIэ IофшIэнышхо зэшIуахы. ШIэныгъакIэхэр сиIэхэу, тишъолъыр ахэр щызгъэфедэн мурад зыдэсIыгъэу сы­къэкIожьыгъ.

УпчIэжьэгъухэм ятекIоныгъэхэр

Илъэсыр текIоныгъэхэмкIэ баигъэ. Еутых Хъариет шъолъыр зэнэкъокъоу «Илъэсым иупчIэжьэгъу» зыцIэм илъэныкъоу «Хранитель традиций» зыфиIорэм текIоныгъэ къыщыдихыгъ. ХьэцIэцIэ Сусаннэ «Лучший советник директора по воспитанию 2025 года» щытхъуцIэр «Премия Первых» зыфиIорэм къыщыфагъэшъошагъ. Хъут Эммэ кIэлэегъа­джэхэм яшышъхьэIу зэхахьэ ыцIэ дахэкIэ къыщыраIуагъ.Я V-рэ Урысые кIэлэцIыкIу премием иятIонэрэ уцугъо шъолъырым иуп­чIэжьэгъухэу ХьэцIэцIэ Сусаннэ, Еутых Хъариет, ЩашIэ Даринэ, Хъут Эммэ ыкIи Нэхэе Марзиет пхырыкIыгъэх, муниципальнэ координаторэу Шэуджэн Маринэ — шъолъыр уцугъом. Джащ фэдэу купым шъолъыр зэнэкъокъоу «Навигация воспитания» зыфиIорэм лъэныкъуихыкIэ текIоныгъэ къыдихыгъ.

КIэлэцIыкIухэм ягъэхъагъэхэр

IофшIэныр зэрифэшъуашэу зэрэзэхащэрэр ыпэрапшIэу къэзыушыхьатырэр кIэлэеджакIохэм якъэгъэлъэгъонхэр ары.

Аскъэлэе гурыт еджапIэм щеджэрэ ЛIыхъукI Бэллэ Урысые зэнэкъокъоу «Вдохновленные детством» зыфиIорэм хэлэжьагъ, НатIэкъо Аидэ Урысые форумэу «Вектор успеха» текIоныгъэ къыщыдихыгъ. Медиагупчэу «Фокус» зыфиIорэм ифедеральнэ уцугъо Пэнэжьыкъое еджапIэр ихьагъ ыкIи я II-рэ Урысые премиеу «Разговоры о важном» хэлэжьагъ. Лъэустэнхьэблэ гурыт еджапIэм икIэлэеджакIохэр проектэу «Орлята России» зыфиIорэм ишъолъыр ыкIи урысые уцугъом хэлэжьагъэх. Аскъэлэе гурыт еджапIэм итеатральнэ студиеу «Позитивым» фестивалэу «Театрэм иазбукэ» дэгъоу зыкъыщигъэлъэ­гъуагъ. Гъобэкъое гурыт еджапIэм икупэу «Светофор» зыфиIорэм республикэ зэнэкъо­къоу «ГъогурыкIоныр щынэгъончъэным» ятIонэрэ чIыпIэ къыщыдихыгъ. Теуцожь районым ит гурыт еджапIэу N 1-м ия 9-рэ класс зэнэкъокъоу «Класс без вредных привычек» зыцIэм хагъэ­унэ­фыкIырэ чIыпIэ къыщыдихыгъ.

Проектхэр ыкIи гухэлъхэр

Районым ит гурыт еджапIэхэм чIыпIакIэхэр къащызэIуахых. Аскъэлэе гурыт еджапIэм гъэсэныгъэмкIэ иупчIэжьэ­гъоу Еутых Хъариет ишIуагъэкIэ «Апэрэхэм я Движение» епхыгъэу чIыпIэ къызэIуа­хыгъ. ПчыхьалIыкъое гурыт еджапIэм иупчIэжьэгъоу ЩашIэ Даринэ игукъэ­кIыкIэ, къоджэ псэупIэм ипащэ яIэпыIэгъоу, «Зона отдыха» зыфиIорэр къызэIуахыгъ.

Адыгэкъалэ ягъусэу муниципальнэ проектхэр къызэIуахыгъэх. ШышъхьэIу мазэм фестивалэу «Мы вместе» зыфиIорэр зэхащагъ, ащ кIэлэеджакIохэр, ны-тыхэр, партнерхэр хэлэжьагъэх. Ныдэлъфыбзэм и Дунэе мафэ ехъулIэу мэзэе мазэм творческэ Iофтхьабзэу «ХьакIэщ» зэхащагъ. Къырым Урысыем къызыхэхьажьыгъэ Мафэм фэгъэхьыгъэу къуаджэу ПчыхьалIыкъуаер. Евпаториемрэ телемост яIагъ.

Мы илъэсыр пштэмэ, купым «Атлас навигаторов» зыфиIорэр зэхащагъ.

ШIушIэ IофшIэныр

Илъэсым ихэушъхьафыкIыгъэ лъэныкъо хъугъэ марафонэу «ИлъэсыкIэр къэмысызэ шIушIэ IофшIэн 30» зыфиIоу зэхащагъэр. МуниципалитетитIумэ ягурыт еджапIэхэм ащеджэхэрэм интернатым чIэсхэм, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм апае IэшIу-IушIухэр, письмэхэр аугъоигъэх. Iофтхьабзэу «Две матери» зыцIэм къыдыхэлъытагъэу гъэт­хапэм и 8-м ехъулIэу упчIэжьэгъухэр янэхэм, ягуащэхэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр къаIотагъ.

Гухэлъхэр

— ГъэхъэгъэшIухэр тиIэх, федеральнэ уцугъохэм зэрифэшъуа­шэу закъыщыдгъэлъэгъуагъ, шIухьафтынхэр къытфагъэшъошагъэх, ныбжьыкIэхэм яшIэныгъэхэм зыщахагъэхъощт, зыщызэIукIэщтхэ чIыпIэхэр дгъэпсыгъэх. Анахь шъхьаIэр — пшъэ­рылъэу зыфэдгъэуцужьыхэрэр зэшIотэхых. ИлъэсыкIэ еджэ­гъум лъэныкъуакIэхэм нахь тынаIэ атедгъэтыщт, ны-тыхэм, партнерхэм нахь игъэ­кIотыгъэу Iоф адэтшIэщт. Анахь шъхьаIэр — шIуагъэ къэзытырэ лъэныкъохэм тынаIэ нахь атедгъэтыщт, — еIо Маринэ.

Гъэсэныгъэм ылъэныкъо — блэкIыгъэмрэ къэкIощтымрэ, еджапIэмрэ щыIэныгъэмрэ, нахьыжъхэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ ялъэмыдж. «Навигаторы детства» зыфиIорэм хэтхэм кIэлэцIыкIухэм зэкIэми зэфэдэ амалхэр араты, кIэлэегъаджэхэм, ны-тыхэм, социальнэ партнерхэм яIофшIэн зэрапхы. Зэрэзэкъот­хэм кIуачIэ хагъуатэ.

ДЕЛЭКЪО Анет.