Лъэпшъыкъо Ф.
Адыгэ лъэпкъым иусэкIо цIэрыIоу Хьаткъо Ахьмэд къызыхъугъэ мафэм фэгъэхьыгъэ литературнэ пчыхьэзэхахьэ АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ щыкIуагъ.
Литературнэ хьакIэщыр къызэIуихыгъ ыкIи зэрищагъ Лъэпкъ тхылъеджапIэм иIофышIэу Кучмэз Аминэт. УсэкIошхом ищыIэныгъэ ыкIи итворческэ гъогу къатегущыIагъ, Лъэпкъ музеим ихъарзынэщ къыхэхыгъэ сурэтхэр, тхылъхэр зыхагъэхьэгъэ къэгъэлъэгъонэу агъэхьазырыгъэми усакIом елъытыгъэу бэ къыIуатэщтыгъэр.
— Хьаткъо Ахьмэд адыгэ советскэ поэзием ылъапсэ зыгъэуцугъэхэм ащыщ. Ащ илъэс 36-рэ ныIэп къыгъэшIагъэр. ЩыIэныгъэр зэрэкъиным емылъытыгъэу, уахътэм диштэу мэхьэнэ куу зиIэ произведениехэр ытхыгъэх, рассказхэр, пьесэ мыинхэр, усэхэр, орэдхэр зыдэт сборникхэр къыдигъэкIыгъэх, — къыIуагъ Кучмэз Аминэт.Краеведениемрэ лъэпкъ литературэмрэкIэ отделым ипащэу ГъукIэлI Фатимэ тхылъ къэгъэлъэгъоным кIэкIэу къытегущыIагъ.Литературнэ хьакIэщым къыщыгущыIагъэх АКъУ-м икIэлэегъаджэу Хъуажъ Нуриет, шIэныгъэлэжьхэу Агъыржьанэкъо Симхъан, Шэуджэн Тэмарэ, ЖакIэмыкъо Зарим, тхакIоу, усакIоу Дэрбэ Тимур, «Адыгэ Хасэм» ихэсашъхьэ хэт МэщфэшIу Нэдждэт, Хьаткъо Ахьмэд ыцIэ зыхьырэ Хьатыгъужъыкъое гурыт еджапIэу N 6-м икIэлэегъаджэу Хьаткъо Сусан. Зэхахьэм хэлэжьагъэх усакIом ыцIэ зыхьырэ гурыт еджапIэм икIэлэегъаджэхэр, кIэлэеджакIохэр, иIахьылхэу Нэгыехэу Саидэрэ Зауррэ.— Хьаткъо Ахьмэд Совет хабзэм къыздихьыгъэ щыIакIэр ыгукIи ыпсэкIи ыштагъ. Усабэ икъэлэмыпэ къычIэкIыгъ. ЗыкIыныгъэмрэ лъэпкъ зэгурыIоныгъэ-зэшIуныгъэмрэ зыпхырыщыгъэ тхыгъэхэр непэрэ мафэм дештэх, — къыIуагъ Хъуажъ Нуриет.— Непэ тыкъызфызэхэхьэгъэ тхакIом адыгэ поэзием лъапсэ фишIыгъ. Ащ итворчествэ лъэпкъ литературэм пытэу хэуцуагъ. Непэ ишIэжь агъэлъапIэзэ къызщыхъугъэ къуаджэм дэс цIыфхэр, ыцIэ зыхьырэ гурыт еджапIэм щеджэхэрэр къэкIуагъэх, — къыIуагъ Агъыржьанэкъо Симхъан.АР-м изаслуженнэ журналистэу Дэрбэ Тимур усэкIошхом фигъэхьыгъэ усэм къеджагъ. Хьаткъо Ахьмэд щыIэкIэ-псэукIэу зыкIэхъопсыщтыгъэм итемэ усэм дахэу къыщиIэтыгъ.— Тичылэ гупсэ къыщыхъугъэ тхэкIошхом тырэгушхо. Сэнаущыгъэ пхэлъ къодыекIэ лъэпкъым илитературэ бгъэуцун плъэкIынэу щытыгъэп, щысэ зытырихыгъэр урыс классическэ литературэр ары. Ащ нэмыкI хэкIыпIэу КIэрэщэ Темботрэ Хьаткъо Ахьмэдрэ къыхахыгъэр лъэпкъ фольклорыр ары, — къыIуагъ Хьатыгъужъыкъое гурыт еджапIэм икIэлэегъаджэу Хьаткъо Сусанэ.Мы еджапIэм икIэлэеджакIохэу ТIэшъу Иринэ, Цэй Заур, Джымэ Данэ усэхэм къяджагъэх.
ШъушIэным пае
ЦIыфыр щэрэI, щыIэмэ хъяр!Анахь гушIуагъо тетэп дунаем!Хьаткъо Ахьмэд
Хьаткъо Ахьмэд чъэпыогъум и 24-м 1901-рэ илъэсым Шэуджэн районым ит къуаджэу Хьатыгъужъыкъуае къыщыхъугъ. 1910 — 1912-рэ илъэсхэм Ахьмэд унэе еджапIэм чIэсыгъ, ащ ыуж дин еджапIэу къалэу Уфа, Ставрополь икIэлэегъэджэ семинарие ащеджагъ.Совет хабзэр Адыгэ хэкум щагъэуцуи, къуаджэхэм еджапIэхэр къазыщызаIуахым, Ахьмэд Теуцожь районым ит къуаджэу Гъобэкъуае кIэлэегъаджэу Iоф щишIагъ. А лъэхъаным усэхэр ытхэу ригъэжьагъ. Адыгэ лъэпкъ гъэзетэу зикъыдэкIын езыгъэжьагъэм иусэхэр къехьэх. 1923 — 1926-рэ илъэсхэм Хьаткъор Москва къыщызэIуахыгъэ коммунистическэ университетым щеджагъ, ар къызеухым, Адыгэ хэкум къыгъэзэжьыгъ, лъэпкъ гъэзетэу «Адыгэ псэукIэм» редакторэу Iоф щишIагъ. Ащ ыуж кIэлэегъэджэ техникумым Iутыгъ. Адыгэ лъэпкъ тхылъ тедзапIэм иредакторыгъ, хэку исполкомым лъэпкъ гъэсэныгъэмкIэ иотдел щылэжьагъ. 1934-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу щэIэфэ Ахьмэд адыгэ тхакIохэм я Союз ипэщагъ, СССР-м итхакIохэм я Союз 1934-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хэтыгъ, советскэ тхакIохэм яа I-рэ Зэфэс иделегатыгъ.Художественнэ зэдзэкIынымкIэ лэжьыгъэшхо ышIагъ Хьаткъом. 1937-рэ илъэсым А. Пушкиным ипоэмэхэр, нэмыкI тхакIохэм аусыгъэмэ ащыщхэр адыгабзэкIэ зэридзэкIыгъэх, зы том хъоу ахэр къыдигъэкIыгъ.Ипоэмэхэр, иусэхэр, ирассказхэр дэтхэу «ЦIыфыр щэрэI, щыIэмэ хъяр!» (1959) зыфиIорэр ыкIи усакIом иусэхэр зыдэтхэ «Стиххэр» (1967) зыщымыIэжь ужым къыдэкIыгъэх.Хьаткъо Ахьмэд литературэмкIэ еджэпIэ программэхэм, зэреджэщт тхылъхэм лъэшэу адэлэжьагъ. Адыгэ лъэпкъ усакIоу Теуцожь Цыгъо ижэрыIо усэхэр тхыжьыгъэнхэмкIэ ар IэпыIэгъу фэхъугъ, ащ ижабзэ, игубзыгъагъэ яIэшIугъэ зэхишIагъ.УсакIом зыфиIуагъэу, «СылIэми, мылIэжьэу сиорэд къэнэщт». Хьаткъо Ахьмэд непэ къытхэтыжьэп, ау иусэ-орэдхэр егъэшIэрэу къэнагъэх.