А. Гусев
АР-м иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъо къэралыгъо программэу «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн Адыгеим зэрэщыкIорэм щытегущыIагъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ зэрэфишIыгъэм тетэу Iофтхьабзэр зэрищагъ АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэу КIэрэщэ Анзаур.
АР-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Къуанэ Анзаур къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым бюджет пстэуми къахагъэкIынышъ сомэ миллион 830,8-рэ Iофтхьабзэхэм апэIуагъэхьанэу ары. Мылъкур псэолъэ 11-мэ яшIын, ягъэцэкIэжьын ыкIи язэтегъэпсыхьан, чIыпIи 2-мэ ягъэкIэжьын апэIуагъэхьащт.Къуаджэу Кощхьаблэ лъэпкъ культурэм и Гупчэрэ Кванториумым пае унэмрэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащэкIох. Мы къуаджэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ, псауныгъэм игъэпытэн фытегъэпсыхьэгъэ гупчэ, атлетикэ онтэгъумкIэ спортзал ыкIи цIыфхэр зыщыпсэухэрэ унэхэм ащыщ горэм шэпхъакIэхэм адиштэрэ гъэфэбапIэ ащашIыщт. Километри 5,3-рэ фэдиз зикIыхьэгъэ гъогум урамыр къэзыгъэнэфыщт пкъыгъоу атетхэри къуаджэм щагъэцэкIэжьых.Джэджэ районым испорт гупчэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр рашIылIагъэх, псэупIэу Дондуковскэм екIурэ гъогур зэтырагъэпсыхьагъ. ГъэпсэфыпIэу Чкаловым ыцIэ зыхьырэм волейбол зыщешIэщтхэ чIыпIэр щызэтырагъэпсыхьагъ. ПсэупIэу Джаджэм ипсырыкIуапIи изэтегъэпсыхьан ыкIэм фэкIуагъ. Шэуджэн районымкIэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм иигъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьын лъэкIуатэ.Къэралыгъо программэу «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу чылэхэм транспортымкIэ яинфраструктурэ нахьышIу шIыгъэным пае сомэ миллион 42,8-м ехъу къыхагъэкIыгъ. ЦIыф кIуапIэхэр нахь зэтегъэпсыхьэгъэнхэм сомэ миллиони 9,4-рэ фэдиз, къоджэдэсхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэным сомэ миллиони 6,4-рэ апэIуагъэхьанэу рахъухьагъ.«Программэу «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэр цыхьэшIэгъу амалэу щыт къоджэдэсхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ. Республикэм и ЛIышъхьэ къэралыгъо программэхэр нахь шIогъэ ин хэлъэу гъэцэкIэгъэнхэмкIэ пшъэрылъхэр къытфегъэуцух. ЦIыфхэм яшIоигъоныгъэхэм Iофэу зэшIотхырэр адиштэ зыхъукIэ, ежь ахэми хабзэм цыхьэу фашIырэм нахь зыкъыIэтыщт», — къыIуагъ КIэрэщэ Анзаур.Муниципальнэ образованиехэм ялIыкIохэми мы лъэныкъомкIэ Iофэу ашIагъэм фэгъэхьыгъэу къаIотагъ. АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэ АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ пшъэрылъ фишIыгъ республикэр къэралыгъо программэу зигугъу къэтшIырэм тапэкIи зэрэхэлажьэрэр ыуплъэкIузэ ышIынэу, ищыкIэгъэ тхылъхэр игъом ыгъэхьазырынхэу. Къуанэ Анзаур къызэриIуагъэмкIэ, шъолъырым ищыкIагъэхэмкIэ Урысыем мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ тхылъ IэкIигъэхьагъ, мы илъэсым шэкIогъум ащ икIэуххэр нафэ къэхъущтых.Сэкъатныгъэ зиIэхэм япсауныгъэ зэтегъэуцожьыгъэным тегъэпсыхьагъэуШъолъыр программэу «Сэкъатныгъэ зиIэхэм япсауныгъэ зыпкъ игъэуцожьыгъэныр» зыфиIорэр зэрагъэцакIэрэм нэужым тегущыIагъэх.АР-м IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, 2023-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу а гухэлъхэм язэшIохын сомэ миллион 27,7-м ехъу апэIуагъэхьагъ. Программэм игъэцэкIэн хэлажьэх социальнэ ухъумэным, псауныгъэм икъэухъумэн, культурэм, гъэсэныгъэм, цIыфхэм IофшIапIэ ягъэгъотыгъэным, физкультурэмрэ спортымрэ афэгъэзэгъэ къулыкъухэр.А уахътэм къыкIоцI псауныгъэр зэтегъэуцожьыгъэнымкIэ Iэмэ-псымэ 1100-м ехъу къащэфыгъ, специалист 250-м ехъу рагъэджагъ. Сэкъатныгъэ зиIэхэм унэе программэ афызэхагъэуцо. Ащ хэхьэ медицинэ, социальнэ, физическэ, психологическэ ыкIи нэмыкI лъэныкъохэмкIэ зэтегъэуцожьыгъэнхэр. 2025-рэ илъэсым нэбгырэ мин 16,8-м ехъу, 2026-рэ илъэсым иапэрэ кIэлъэныкъо нэбгырэ мини 10-м ехъу программэм къыхырагъэубытагъ.Сэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу пасэ языгъэгъотырэ системэм республикэм зыщеушъомбгъу. 2023-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу гъэсэныгъэмкIэ, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ, социальнэ ухъумэнымкIэ организациехэм кIэлэцIыкIу мини 2,5-м ехъумэ ащ фэдэ IэпыIэгъу щарагъэгъотыгъ.Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм фашIыгъэ зэхъокIыныгъэхэм адиштэу гъэрекIо щегъэжьагъэу сэкъатыныгъэ зиIэхэм япсауныгъэ зэтегъэуцожьыгъэнымкIэ шэпхъакIэхэм зэратехьащтхэ Iофтхьабзэхэр республикэм щызэрахьэх. Социальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ, гъэсэныгъэмкIэ, спортымкIэ организацие 26-рэ ащ хэлажьэ. 2030-рэ илъэсым нэс IофышIэхэм якъэгъотын епхыгъэ Iофыгъохэр зэшIуахынхэ, Iэмэ-псымэхэр къащэфын фае.АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэ пшъэрылъ афишIыгъ шэпхъакIэу зытехьащтхэм псауныгъэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнымкIэ яшIуагъэу къэкIощтыр зэхафынэу. Ащ къыпкъырыкIхэзэ кIэух унашъохэр аштэщтых. КIэрэщэ Анзаур агу къыгъэкIыжьыгъ шъолъырым къэралыгъо политикэу щыпхыращырэмкIэ социальнэ лъэныкъор анахьэу мэхьанэ зэратыхэрэм зэращыщыр, мыгъэ сомэ миллиарди 8 фэдиз ащ къызэрэфыхагъэкIыгъэр. Лъэпкъ проектхэу «Унагъу», «ЩыIэкIэ чан» зыфиIохэрэр, федеральнэ проектхэр ыкIи къэралыгъо программэхэр республикэм щагъэцакIэх. Дэеу социальнэу ухъумагъэхэм социальнэ Iофтхьабзэхэр зезыхьэрэ мысатыу организациехэр адеIэх. 2019-рэ илъэсым ахэм япчъагъэ 5 хъущтыгъэмэ, джы 73-м нэсыгъ.Зэхэсыгъом хэлажьэхэрэм къулыкъу къэбар автоматизированнэ системэу «Социальнэ IэпыIэгъу 2.0» зыфиIорэм джыри дэлэжьэгъэн зэрэфаер хагъэунэфыкIыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ сэкъатныгъэ зэряIэм, псауныгъэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнымкIэ унэе программэм яхьылIэгъэ къэбархэр нахь псынкIэу «Социальнэ лъэныкъомкIэ зыкI гупчэ платформэм» рагъэхьанхэ алъэкIыщт.АР-м и ЛIышъхьэ ипресс- къулыкъу къытырэ къэбархэмкIэТхьаркъохъо Сафыет,ЛIышэ Саныет