Iофым псэ къыпигъакIэщтыгъ

«ЗиIоф зыгъэшIурэр цIыфхэм шIу алъэгъу» еIо адыгэ гущыIэжъым ыкIи ащ ищысэ шъыпкъ Хьанэхъу Адам Асхьад ыкъом игъэшIэ кIэкIэу пчыкIэу благъэр. Ар искусствэм ицIыф пэрытыгъ, сэнаущыгъэ ин хэлъыгъ, шIэныгъэ куухэр IэкIэлъыгъ, интеллигент шъыпкъагъ, игъэшIэ кIэкI нэфкIэ лъэгъошIу къыгъэнагъ.

Хьанэхъу Адам Iоныгъом и 26-м 1946-рэ илъэсым Теуцожь районым ит къуа­джэу Тыгъургъой къыщыхъугъ, ятэу Асхьад Адыгеим щызэлъашIэрэ журналистыгъ. Гурыт еджапIэм икласси 8 къыухи 1961-рэ илъэсым Мыекъопэ музыкальнэ училищым фортепианэмкIэ икъутамэ чIэхьагъ. Ащ къыкIэлъыкIоу 1965-рэ илъэсым Саратов дэт консерваториеу Л. В. Собиновым ыцIэ зыхьырэм чIэхьагъ, нэужым дзэм къулыкъур щихьыгъ.IофшIэныр Хьанэхъу Адам къалэу Саратов икIэлэцIыкIу музыкальнэ еджапIэу N 4-м фортепианэмкIэ кIэлэегъа­джэу щыригъэжьагъ, ащ ыуж ихэку къыгъэзэжьыгъ, искусствэхэмкIэ Мыекъо­пэ училищым исэнэхьаткIэ кIэлэегъаджэу Iоф щишIагъ. НыбжьыкIэу, Iушэу, гъэсагъэу, ыкIуачIэ изэу, зэчый ин зыхэлъ музыкантыр псынкIэу ыпэкIэ лъыкIо­тагъ; егъэджэн IэпэIэсагъэр ыкIи икIэсэ музыкэр ыгуи ышъхьи зэранэсырэр мыгъуа­щэу зыкъиштагъ. Анахь къахэзыгъэщыгъэр зэхэщэкIо IэпэIэсэныгъэ зэрэхэлъыр ары.

1972-рэ илъэсым Адам музучилищым идиректор егъэджэн IофшIэнымкIэ игуа­дзэу агъэнафэ. IофшIэным хэшIыкI зэрэфыриIэр ыкIи зэрэфэкъулаир псынкIэу къэлъэгъуагъ. Ар народнэ депутатхэм я Мыекъопэ къэлэ ыкIи Адыгэ хэку советхэм депутатэу мызэу, мытIоу хадзы.1974-рэ илъэсым къыщыублагъэу Адам музучилищым идиректорэу агъэнафэ ыкIи ащ мы еджапIэм чIэлъыгъэ шэн-хэбзэшIухэу икIэлэегъэджагъэхэу Ахэджэго Щэбан Умар ыкъом ыкIи Хэшх Индар Кочубей ыкъом пхыращыщтыгъэхэр лъегъэкIуатэх.Адыгэ Республикэр щыIэ зыхъугъэм къыщыублагъэу Хьанэхъу Адам респуб­ликэ ныбжьыкIэм иминистрэхэм я Кабинет хэтыгъ, тешIагъэ щымыIэу, АР-м культурэмкIэ иминистрэу агъэнафэ. Iофыр гъунэнчъэу зикIасэу Хьанэхъур гуетыныгъэшхо хэлъэу илъэпкъ фэлажьэ. Мы уахътэм Адам ыпкъ къикIэу лъэпкъ культурэм ихэгъэхъон-зыкъегъэIэтын зиушхугъ: Мыекъуапэ искусствэхэмкIэ институтыр къыдэтэджагъ, Адыгэ къэралыгъо ансамблэу «Налмэсым» щытхъуцIэу академическэр иIэ хъугъэ. Мы уахътэм хэпшIыкIэу Адыгеим культурэ Iофтхьабзэхэм зыщаушъомбгъу: Адыгеим икъэлэ шъхьаIэ ыпэкIэ фэмыдэу, илъэс къэс Темыр Кавказым щыпсэурэ цIыф лъэпкъхэм яфестивальхэр, шъо­лъыр ыкIи урысые Iофтхьабзэхэр, зэнэкъокъухэр щырагъэкIокIых. Гум къинэжьыгъэ 1957-рэ илъэсэу икультурэ IофшIэгъэ инкIэ Москва щыкIогъэ культурэ мэфэкIышхор гум къыгъэкIыжьэу, етIупщыгъэу мы уахътэм Адыгеим икультурэ ин гъэшIэгъон зэлъягъэшIэгъэным щыдэлажьэх, ащ ишыхьатэу Москва къыщыдэкIырэ гъэзетхэми тхыгъэ зэфэшъхьафхэр къарэхьэх.Хьанэхъу Адам унэгъо дахи ышIагъ: ишъхьэгъусэу Асиет фортепианэмкIэ кIэлэегъэджагъ, Мыекъопэ кIэлэцIыкIу еджапIэу N 1-м Iоф щишIагъ. Пхъуищ: Зарет, Мариет, Нэфсэт зэдапIугъэх, зэдалэжьыгъэх.Адам насыпышхо зиIэгъэ цIыфыгъ; ыIэ зынэсырэр багъощтыгъ. Фортепианэм фэкъулаеу къыригъаIощтыгъ, джащ фэдэу, спортыми хэзагъэщтыгъ — баскетболыр икIэсагъ. ГущыIакIэм, гъэпсыкIэ-хабзэм хэшIыкIышхо афыриIагъ, артистизмэу Тхьэм къыхилъхьагъэр зэхэщэн-Iэшъхьэтетын IофшIэнышхом диштэщтыгъ.Адам ихьатыркIэ республикэм симфоническэ оркестрэ щызэхащэгъагъ. Советскэ Союзым икъэлэ зэфэ­шъхьафхэм ямузыкантхэр ащ щызэхэугъоегъагъэх. Оркестрэр зэрифэшъуашэу уасэ зиIэ Iэмэ-псымэхэмкIэ зэтегъэ­псыхьэгъагъ.Шъыпкъэ, а уахътэм Адыгеим икультурэ щыIакIэ зызэриштэрэр пстэуми ашIоигъуагъэп, ахэтыгъэх цIыфхэм оркестрэм мэхьанэ езымытыгъэхэри, тиреспубликэ ныбжьыкIэ классическэ музыкэм нахьыIоу фэныкъуагъэхэр иIэу зылъытагъэхэри, ау уахътэм мы лъэныкъохэр зэкIэ игъорыгъоу ичIыпIэ ригъэ­уцожьыгъэх. Уахътэм удэлъэбэкъоныр зэрэгъэшIэгъоныр, ащ узэриузэнкIэу, узэрэлъигъэкIуатэрэр, ыужыIоу, къагурыIожьыгъ. «Зышъхьэ нахьи шъхьитIу» аIуагъ, культурэм аузэ чIыпIэ хэхыгъэ адыгэ щыIакIэм щигъотыгъ; цIыфхэр яакъылкIэ, ягъэпсыкIэкIэ зэфэшъхьаф закIэх, чIыпIэ нэкI имыIэу симфоническэ оркестрэм иконцертхэр кIощтыгъэх. ИскусствэмкIэ училищым, Институтым ястудентхэмкIэ мы зэкIэ творческэ осэ ин зиIэгъэ лабораториягъ.Адам хэлэжьагъ джащ фэдэу Камернэ музыкальнэ театрэр (непэ ащ Адам ыцIэ ехьы), лъэпкъ Iэмэ-псымэхэмкIэ оркестрэу «Русская удаль» зэхэщэ­гъэнхэм, макIэп а лIым ихьатыркIэ, игупшысэ-гулъытэкIэ, ицIыф чыжьэрыплъагъэкIэ Адыгэ Республикэм икультурэ къэзыIэтыгъэу, лъапсэ фэхъугъэр. Ары, Адам ыгукIэ ышIэщтыгъэм фэдагъ бэ зэримыгъэшIэщтыр; хэти сыди пылъыгъэп, адыгэ культурэм ылъапсэ ыгъэ­чъыгъ… Уеджэнджэшынэу щытэп, щы­Iагъэмэ ащ фэлъэкIыщтыгъэр зэрэбэм, ау игъашIэ пасэу зэпыугъ.Адам IэнэтIэ зэхэдз иIагъэп – цIыкIуи, ини, ышIэрэ Iофым зэрэщытэу ыпсэ хилъхьэщтыгъ. Лъэуж нэф къыгъэнагъ. ЩыIагъэмэ, Iоныгъом ыкIэм илъэс 80 хъущтыгъэ. Илъфыгъэхэм, иунагъо гупсэфыныгъэрэ тхъагъорэ къарет.

МамырыкъоНуриет.