Анцокъо И.
Адыгэм идунай щызэлъашIэрэ тхакIоу Еутых Турхьан Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет ихьэкIагъ. Ащ щылажьэхэрэр, щеджэхэрэр тхакIом нэIуасэ фэхъугъэх, ищыIэныгъэ ыкIи итворческэ гъогу зыщагъэгъозагъ. ШIэныгъэлэжьхэр, Адыгэ Хасэм хэтхэр, Еутых Турхьан иныбджэгъухэр, итворчествэ зикIасэхэр джащ фэдэу Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх. УпчIэ-джэуап шъуашэм илъэу кIогъэ зэIукIэ фабэм тхакIом иусэхэри щыIугъэх. Ахэр зэрэтхыгъэхэм , купкIэу ахэлъым, Iофыгъоу къащыIэтыгъэхэм шъхьафэу къащыуцугъэх.
— Еутых Турхьан усэкIо гъэшIэгъон дэд. Ежьыр сымышIэзэ иIэпэрытхыхэр къысфахьыхи сахэп — лъэнэу хъугъагъэ. Турхьан хэкум икIыжьыгъэгъэ хьатикъуаехэм къадэчъыжьыгъ, ыбзэу ным къыIуилъхьагъэр, хьатикъоябзэр, къыгъэнэжьымэ шIоигъоу усэхэр зэхелъхьэх. Бзэ къабзэкIэ, дэхэ дэдэкIэ, непэ тIэпызыжьэу тызфалIэрэмкIэ, адыгэм орэдыжъхэр зэрэзэхилъхьэгъэ бзэ IэшIумкIэ ар матхэ. Ар — зы лъэныкъомкIэ. АдырэмкIэ — цIыф къызэрыкIоу непэ псэурэр, мафэ къэс щыIакIэу тызхэтыр къащегъэлъагъо. НыбжьыкIэхэм яушъыеу, адыгабзэм, адыгэ щыIакIэм, культурэм ащыгушхукIыхэу къэхъунхэм пае афэусэ. Арышъ, ащ итхыгъэхэр непэ тшIэхэмэ, щиз къытхэхъонэу сэ сэлъытэ, — къыIуагъ зэIукIэгъум ипэублэ шIэныгъэлэжьэу, профессорэу Унэрэкъо Рае.Еутых Турхьан итхыгъэхэр ежьым ыпэ хэкужъым къэсыгъэх. Ятэжъ пIашъэхэм ячIыгу ар къызэрэкIуагъэр апэрэ. ИгъашIэм зыдиIыгъыгъэ хъопсапIэр ащкIэ непэ нэфапIэ хъужьыгъэ. Тыркуе Къайсэр хэхьэрэ адыгэ къуаджэу Чорумщек къыщыхъугъ. Адыгэ чIыгум пэчыжьагъэми, ныдэлъфыбзэр, лъэпкъ хабзэр, культурэр, ары пакIошъ, гупшысакIэр хэлъхэу къэтэджыгъ.
—Тыркуем сыщапIугъ, ау Хэкум сыщагъэсагъ. СыхыкIыбэу Унэрэкъохэ Мирэ, Рае ыкIи нэмыкI шIэныгъэлэжьхэм сакъылъыплъэзэ, атхыхэрэмэ сяджэзэ зызгъэсагъ. Ахэм яхьатыркIэ тыжъ пIашъэм ичIыгу сисэу къысщыхъущтыгъ. Тиунэкъощэу, тхэкIо цIэрыIоу Еутых Аскэр ытхыгъэхэм сызяджэкIэ ащ сыригъусэм фэдэу «къыдэскIухьэщтыгъ», тикъушъхьэхэм «сахахьэщтыгъ», къуаджэхэм «садахьэщтыгъ». Гурэ псэрэкIэ хэкум сыдигъокIи сыщыIэщтыгъ, — еIо Турхьан.«Адыгабзэр, хьарыфылъэр зэбгъэшIэнкIэ къины» зыIохэрэр зэрэхэукъохэрэм Турхьан ищыс. Ныдэлъфыбзэр Iулъыгъэми, тхыбзэр ежь-ежьырэу зэригъэшIэжьыгъ. Лъыхъозэ, упчIэзэ, чэщ мычъыехэр тыригъэкIуадэхэзэ ар къызIэкIигъэхьагъ. Апэрэ тхылъэу зэджэгъагъэу «Адыгэ IорIотэжьхэр» зыфиIорэр джы къызнэсыгъэм еухъумэ, бзэр езыгъэшIагъэу ылъытэрэ тедзэгъур шIолъапIэу зэрехьэ.— Ар сиунэкъощ кIалэм ихьатыр. Тхылъыр къыIысхи, хьарыфхэм амакъэхэр къезгъэтхыхи, тадэжь сыкъэкIожьыгъ (ежьыр гъунэгъу чылэм щыщ). Пчыхьэм сытIыси нэф къэшъыфэ макъэхэр зэзгъэшIагъэх. СцIэ, слъэкъуацIэ, сшIэхэрэм ацIэхэр стхыгъэх. Пчэдыжьым сиунэкъощым ыдэжь сыкIуи, сыкъыфеджагъ. Ежьым ар къышIэжьырэп, ау сэ а мафэм къыщегъэжьагъэу адыгабзэр, тхэныр, еджэныр згъэтIылъыгъэп. ЩыIэныгъэм къыхэхыгъэхэр, къуаджэм къыдэхъухьагъэхэр, гъэшIэгъонэу къысэхъулIагъэхэр, сигупшысэхэр сыусырэмэ къащысэIо, — къеIуатэ Турхьан.Джа апэрэ тхылъэу, адыгэ IорыIуатэхэм афэгъэхьыгъэу зэджагъэр ары непэ Турхьан итворчествэ зытешIыкIыгъэр. Адыгэ усакIэу, къэIуакIэу, гупшысакIэу, дунэееплъыкIэу къыхихыгъэр исатырхэм ахелъхьажьы. Ежьыр тхэнми, усэнми афемыджагъэми, ащ зыфэзыгъэсагъэмэ амыукъошъурэ шапхъэхэм Турхьан алъахъэрэп, шъхьафитэу, тIупщыгъэу, зэрэзэхишIэу мэусэ. Итворчествэ къызэрежьагъэмкIэ упчIэм «Титхьаусыхэхэр усэ хъужьыгъэх» ащ иджэуап.Турхьан итхыгъэхэр зыдэт тхылъ Тыркуем къыщыдигъэкIыгъ. Джы Хэкужъым ахэр къыщыхиутыхэ шIоигъоу Iэпэрытхыхэр къыхьыгъэх. Мы мафэхэм ар Адыгеим щыIэщт, Хэкужъым ижь ыгу дизэу къыщэщт, ишъэогъухэм аIукIэщт. Мыщ къызэрэкIорэр апэрэми, инэIуасэу Адыгеим исыр бэ. Хэхэс адыгэхэу Тыркуем щыIэхэм ахахьэхэрэм зэкIэми ар къашIэ, тэлмащэу, гъуазэу ягъусэу бэмэ Iоф адешIэ. Ащ ыуж Налщык тхьамафэ щигъэкIощт.Анцокъо Ирин.