Апэрэ экологическэ лъагъор

Адыгэ Республикэм игрант ишIуагъэкIэ джырэ шапхъэхэм адиштэрэ гъэсэныгъэ экологическэ лъагъо Адыгэ къэралыгъо университетым иботаническэ чъыгхатэ щагъэпсы.

2026-рэ илъэсым граждан обществэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ респуб­ликэм игрантхэм якъыдэхын фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъум Урысые общественнэ организациеу Урыс географическэ обществэм и Адыгэ шъолъыр къутамэ текIоныгъэ къыщыдихыгъ.Экологическэ гъэсэныгъэм ыкIи пIуныгъэм ямэхьанэ нахь къызэраIэтырэм къыдыхэлъытагъэу мыр агъэпсынэу рахъухьагъ. Адыгеим ичIыопс зэрэдахэр, культурнэ кIэн бай тишъолъыр зэриIэр IэубытыпIэ афэхъугъ.

— Мы гухэлъыр бэшIагъэу тшъхьэ илъыгъ, ау ахъщэшхо зэрэпэIухьащтыр тэшIэти, тыфежьэнэу хъущтыгъэп. Республикэ грантым ишIуагъэкIэ гухэлъыр щыIэныгъэм щыпхырытщынэу едгъэжьагъ. Сомэ миллионрэ ныкъорэ фэдиз къытфатIупщыгъ, IофшIэнхэм ауж тихьагъ. Мы чIыпIэр анахьыбэмкIэ зытегъэпсыхьагъэр кIэлэеджэкIо нахь цIыкIухэр ары, ау студентхэми япрактическэ IофшIэнхэр щагъэцэ­кIэнхэмкIэ Iэрыфэгъу афэхъущт. ШIэныгъэ-ушэтын IофшIэнхэр щыбгъэцэкIэнхэм тегъэпсыхьэгъэщт. Анахь шъхьаIэр инклюзивнэ лъэны­къо­хэр ары. Цифрэ технологиехэр къызфэдгъэфедэхэзэ пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу гъэсэныгъэмкIэ шIуа­гъэ къызыпыкIыщт Iофтхьабзэхэр зэхэтщэн тлъэкIыщт, Адыгеим щыпсэухэрэм ямызакъоу, нэмыкI чIыпIэхэм ащыщхэми онлайн шIыкIэм тетэу ахэр алъэгъущтых. Рес­публикэм игъэсэныгъэ зекIо хэхъоныгъэ ышIыным мыр фэIорышIэщт, — еIо Урысые общественнэ организациеу «Урыс географическэ обществэр» зыфиIорэм и Адыгэ шъо­лъыр къутамэ игъэцэкIэкIо пащэу, географическэ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Евгений Грабенкэм.

Адыгэ къэралыгъо университетым иботаническэ чъыгхатэ текIолIагъ, эколо­гическэ лъагъоу ашIырэр зэдгъэлъэгъугъ.КIэлэеджэкIо анахь цIыкIухэм къэ­кIыхэрэм япхыгъэ шIэныгъэхэр нахь ашIогъэшIэгъоныным пае пшысэ нэша­нэхэр хэлъынхэу мурад ашIыгъ. Мыщ къэкIыхэрэм анэмыкIэу арт-объект гъэшIэгъонхэр щагъэуцугъэх.— КъэкIыхэрэм япхыгъэ шIэныгъэр ау сыдми кIэлэцIыкIухэм къафэпIуа­тэкIэ икъурэп, ар нэрылъэгъу афэ­хъун фае. ГъэшIэгъонэу гъэпсыгъэ зыхъукIэ, гум нахь къенэ. Ар къыдэтлъытэзэ пшысэм фэдэу зэтетэгъэ­псыхьэ. Налкъут къалэм фэдэу чырбыщ гъожьхэмкIэ гъогур тшIышт, бетоным хэшIыкIыгъэ пкъыгъо зэ­фэ­шъхьафхэр хэтыщтых, ахэм ащыщых «ныбжьыкIэ зышIыжьы­хэу» тIощт мыIэрысэхэр, псынэу дышъэ хьантIаркъо зыхэсыщтыр, ащ ягухэлъхэр къадигъэхъущтхэу ятIощт ыкIи нэмыкIхэр. Пкъыгъохэр шIы­гъахэх, джы ахэр дгъэдэхэжьынхэу ары къэнагъэр. ЗэкIэ дышъашъокIэ гъэпсыгъэщт. Чъыгэу, къэкIырэу дгъэтIысхьагъэхэр зэкIэ къызэрыкIохэп, ахэм ащыщхэм тхьэпэ гъожь къапыкIэрэр, ар аущтэу зыкIыщытыр къекIуалIэхэрэм къафэтIуатэзэ тшIыщт. Джащ фэдэу теплъэ гъэнэфагъэ иIэу укIэрэпхъухьэгъэ чъыгхэр бэу хэтынхэу тэгъэнафэ, — еIо ботаническэ чъыгхатэм ипащэу Татьяна Толстиковам.

Апэрэ экологическэ лъагъом зипсауныгъэкIэ илэгъухэм акIэмыхьэрэ кIэлэцIыкIухэри екIолIэнхэ алъэкIынэу агъэ­псыщт. IофшIэнхэр къэкIорэ илъэсым аухынхэу агъэнафэ.Адыгэ къэралыгъо университетым иботаническэ чъыгхатэ зэкIэмкIи гектар 11 фэдиз мэхъу. Ащ хэхьэх мэзгъунэр, псыхъом рекIокIырэ гъэхъунэр. ЧIыпIэм ежь-ежьырэу къыщыкIыхэрэм анэмыкIэу, чIыпIэ зэфэшъхьафхэм къаращыгъэхэр щагъэбагъох. Адыгеим и Тхылъ Плъыжь дэхьагъэхэри мыщ дэплъэгъощтых, анахь агъэлъапIэхэрэм ащыщ зыфэдэ къэмыхъу­гъэ архидеер, ар макIэу зэрэбагъорэм къыхэкIыкIэ кIодыжьыным ищынагъо щыI. Магнолие лъэпкъ зэфэшъхьаф 14 къыщэкIы, джащ фэдэу Тхылъ Плъыжьым дэхьэгъэ куандэхэри бэу дэтых.2009-рэ илъэсым къызэIуахыгъэ ботаническэ чъыгхатэм хэхъоныгъэхэр ышIыхэзэ Iоф ешIэ. Непэрэ мафэмкIэ отдел пчъагъэхэмкIэ ар гощыгъэу студентхэм практикэ щахьы, кIэлэеджакIохэр зекIо къащэх. КъэкIыхэрэр зыщаушэтырэ хэушъхьафыкIыгъэ лабораторие зэтегъэпсыхьагъэ яI.Ботаническэ чъыгхатэм коллекцие бай иI. Дендрарие зэфэшъхьафхэр, чъыгхэтэ лъэпкъхэр, Iэзэгъу уцхэр зыхашIыкIырэ ежь-ежьырэу къэкIыхэрэр, нэмыкIхэри.ЧIыпIэр тематическэ экспозициехэмкIэ зэтеутыгъ, ахэм ащыщых лэнчъэ аллеер, къэкIырэ Iэзэгъу уцхэр, пшысэ лабиринтыр, «Сад пяти чувств» зыфи­Iорэр ыкIи нэмыкIхэр. Лъэныкъо пэпчъ къэбар гъэшIэгъон пылъ, ахэр къекIуа­лIэхэрэм къафаIуатэ.ДЕЛЭКЪО Анет.