Ныдэлъфыбзэм фэбгъэдэн щыIэп

Ситхыгъэ зыгу римыхьыщтхэр къызэрэхэкIыщтхэр сэшIэ, ау тищыIэкIэ-псэукIи, тишэн-зэхэтыкIи сызыгъэгумэкIэу ахэслъагъорэм кIэкIэу шъущызгъэгъуазэ сшIоигъу. Сэ мэшэлахьэу дэхэкIае къэз­гъэшIагъ ыкIи ащ ызыныкъом пIуны­гъэ-гъэсэныгъэм сыпылъыгъ.ЕджапIэм урысыбзи, инджылызыбзи щязгъэхьыгъ, илъэс 54-м ситэу КъурIан лъапIэм седжэ сшIоигъоти, арапыбзэри зэзгъэшIагъ.КъасIомэ сшIоигъор зы: бзабэ пшIэныр насыпыгъ, ау хэт ыбзэ ошIэкIи о уиныдэлъфыбзэ тхъагъоу хэбгъотэщтыр зыми фэбгъэдэн зэрэмылъэкIыщтыр ары.Уахътэу, обществэу, цIыф лъэпкъэу узхэсым ифэмэ-бжьымэ зыщыуухъумэн, зыщыудзыен зэрэмылъэкIыщтыр сэ дэгъоу къызгурэIо. Ау тэрэза псэм рагъап­ши «ныдэлъфыбзэкIэ» зэджэгъэхэ бзэр Iум-пэм пшIыныр?IэкIыб хэгъэгухэм, анахьэу Европэм къикIыхэу ти Кавказ къихьагъэу, тыбзи, тишэн-хабзи шIомыдэхагъэу, фэмыусагъэу бэп икIыжьыгъэр. Канадэ илингвист цIэрыIошхоу Джон Калларуссо мырэущтэу ытхыгъ: «Сыдэу насыпышхо иIа цIыф лъэпкъэу жъынчэу адыгабзэкIэ гущыIэрэм… Псауныгъэ шъуиIэнэу, шъушъхьэ­куцI зэпымыоу Iоф ышIэнэу шъуфаемэ, сыд шъуныбжьыми, зэжъугъашI адыгабзэр».Адэ, сыда тэ къытэхъулIагъэр? Хэта дгъэмысэн тлъэкIыщтыр непэ къыткIэ­хъухьэхэрэм янахьыбэм бзэр зэримышIэрэмкIэ, ар пыдзыкI зэришIыгъэмкIэ, хьылъэ къызкIыщыхъугъэмкIэ?Сэ сишIошIкIэ, ар сабыйхэр арэп зилажьэр, ащкIэ мысэр унагъоу къызэрыхъухьагъэхэр ары. ИцIыкIугъом щегъэжьагъэу зэхамыхыгъэу, аIумылъхьагъэу, шIу ямыгъэлъэгъугъэ бзэр сыдэущтэу ашIэщта?! Ар ины хъумэ ыбзэ рыгущыIэжьыщтэу, ышIэжьыщтэу шъоIомэ, лъэшэу шъухэукъо.Адыгэ унагъоу ба щыIэр исабый адыгэ пшысэхэр, тхыдэжъхэр къыфиIуа­тэу, усэ цIыкIу горэ ыбзэкIэ ригъашIэу? Гукъау, ау мэкIэ дэд.Непэ тисабыймэ бзэр зэраIумылъымкIэ телъхьапIэу тшIырэр телевизорыр, компьютерыр, телефонхэр ары.Зы упчIэ къэуцу: хэта сабый цIыкIоу джыри гущыIакIэ зымышIэрэм ыIэгу цIыкIу а телефоныр чIэзылъхьэу мафэ къэс мультфильмэхэм языгъэплъырэр? Хэты ыбза ащ зэхихырэр, зэхишIэрэр?Сэри, Тхьэм ишыкуркIэ, пхъорэлъфи, ащ исабыйхэри сиIэх, ау адыгэ унагъо сыкъихъухьагъэу, сыщапIугъэу ныбжьи сшъхьэ еспэсынэп нэмыцыбзэкIэ ащ сыдэгущыIэнэу.МакIох тикIалэхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэми, еджапIэми, яI смартфони, компьютери, ноутбуки, ау яунэ къызыкIожьхэкIэ, ахэр яныдэлъфыбз зэрыгущыIэхэрэр, сыда пIомэ яцIыкIугъом щегъэжьагъоу янэжъ-ятэжъмэ, янэ-ятэмэ ары аIуалъхьагъэр.Уегупшысэмэ, бзэр зымышIэрэ кIэлэцIыкIум мэхьэнэ куу зиIэ гущыIэхэу «адыгагъэ», «цIыфыгъэ», «гукIэгъу», «хьайнапэ» зыфиIоу ижъыкIэ щегъэжьагъэу къытфыщанэжьыгъэхэр сыдэущтэу гурыбгъэIощтха?Лъэшэу сыгу къео чыжьэу мыплъэхэу, емыгупшысэхэу ны-тыхэм ащыщхэм Пшызэ зызэпырыкIыкIэ якIалэмэ бзэр ямыщыкIэгъэжьэу зэралъытэрэр, сэ кIэлэегъаджэу сиIагъэхэр Пшызэ нахь чыжьэуи кIуагъэх, ащеджагъэх ахэр Москва, Ленинград, нэмыкI къэлэшхо­хэми. Абзи дахэу агъэIорышIэщтыгъэ, шIуи алъэгъущтыгъэ. Абзэ уасэ фашIэу зэрэрыгуIэщтыгъэхэм пае къэнагъэп ахэр шIэныгъэлэжь хъущтми. Iо хэ­лъэп, урысыбзэр анахь къэралыгъо бзэшхоу осэ ин зиIэмэ ащыщ. Ар тэ ятIонэрэ бзэу тиIэшъ, дэгъоу тшIэныр типшъэрылъ. Ащ пае тыбзэ зыщытыдзыенэу щыта?Непэ фэдэ уахътэ къызэрэсыщтыр ашIэщтыгъэн фае акъыл ин зиIэхэу тапэкIэ щыIэгъэ нэжъ-Iужъхэм. Ащ гущыIэжъэу къытфыщанагъэхэм гупшысэ куу ахэлъ. «Шышъхьэр блэкIыгъэу шыкIэм улъымыбэнэжь», «Бзэр зыкIодырэм, лъэпкъыр мэкIоды». Джащ фэдэ тхьамыкIагъо къытэмыхъулIэным фэшI зэкIэми тежъугъэгупшыс. Ыпэ къикIыщтыри, къехъулIэщтыри ышIэнэу мы дунаим цIыф къытехъуагъэп. АшIагъа ар тилъэпкъэгъу тхьамыкIэхэу егъэзыгъэкIэ зичIыгужъи, зыбзи чIэзынэхи хэгъэгу 50-мэ арыфагъэмэ?! Ахэм къи­нэу алъэгъугъэмрэ хьазабэу ащэчыгъэм­рэ зыми тыригъэгупшысэрэба? Непэ ахэр тэ тищыIакIи, типсэукIи къехъуа­псэхэу щыIэх, сыда пIомэ тичIыгужъ тис, шъхьафитэу тыбзэ тырэгущыIэ. Ситхыгъэ Урысыем игеографическэ обществэ хэтэу, тхакIоу, лингвистэу, дунаим тет хышхохэр зэзыгъашIэу путе­шественникэу Андрей Осташкэ игущы­IэхэмкIэ къэсыухы сшIоигъу: «Адыгабзэр зыфэдэ къэмыхъугъэ бзэу зэрэдунаеу зэдыряй. Ащ икъэухъумэн адыгэ закъо­хэр арэп зипшъэрылъыр, сыда пIомэ анахь бзэжъэу, зэхъокIыныгъэ зыфэмыхъугъэ бзэу дунаим къытехъуагъэр ары… Адыгабзэм пеIэн дунаим бзэ тетэп».Насыпыгъэба ащ фэдэ гущыIэхэр убзэ фаIоныр!ПщыдатэкъоСветлан.IофшIэным иветеран, Адыгэкъалэ игурыт еджапIэу N 1-м икIэлэегъэ­джагъ.