«Талантидэр»
Мэкъуогъум къыщыублагъэу шышъхьэIум нэс проектым къыдыхэлъытэгъэ экспедиции 9 рагъэкIокIыгъ, ахэм кIэлэеджэкIо 725-рэ ахэлэжьагъ.
Ахэм ахэтыгъэх гъот макIэ зиIэхэм ыкIи унэгъо Iужъухэм, джащ фэдэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм якIалэхэр. Проектым Адыгэ Республикэм ит муниципалитетхэм ыкIи фэшъхьаф шъолъырхэм ягъэсэныгъэ организациехэр зэрипхыгъэх.Социальнэ-культурнэ гукъэкIхэмкIэ Агентствэу «Талантидэм» «ЕджэпIэ эколого-гъэсэныгъэ экспедициеу «Адыгеир къызэIух» зыцIэ проектым иапэрэ едзыгъоу ар щытыгъ, ублэпIэ классхэм ащеджэрэ кIэлэеджакIохэм афэгъэхьыгъагъ, шъолъырэу зыщыпсэухэрэм ичIыопс, къэзыуцухьэхэрэ дунаим нэIуасэ афэшIыгъэнхэр, ащ фэсакъынхэм фэгъэсэгъэнхэр, экологием имэхьанэ зэхягъэшIыкIыгъэныр япшъэрылъхэм ащыщыгъэх. Апэрэхэм я Движение игрантовэ IэпыIэгъу, ащ икъутамэхэу шъолъырым щызэхэщагъэхэр ягъусэхэу гукъэкIыр агъэцакIэ. Экспедициер Мыекъопэ районым ит поселкэу Гъозэрыплъэ щыIэ Кавказ биосфернэ заповедникэу Х. Г. Шапошниковым ыцIэ зыхьырэм щыкIуагъ. Джэджэ районым ит поселкэу Гончаркэм, П. В. Букреевым ыцIэ зыхьырэ паркым джыри зы щызэхащагъ.Адыгэ Республикэм ит гъэсэныгъэ организацие 21-рэ проектым зэрипхыгъ — Теуцожь, Красногвардейскэ, Джэджэ, Мыекъопэ, Кощхьэблэ ыкIи Шэуджэн районхэм, джащ фэдэу Адыгэкъалэ адэтхэр. Проектыр республикэм ишъолъыр шъхьадэкIыгъ: ащ гъусэгъу къыфэхъугъэх Краснодар краим и Апшеронскэ район ит къалэу Хъыдыжъ икIэлэеджакIохэр, джащ фэдэу Адыгеим игъэсэныгъэ гупчэу «Полярисым» ыкIи Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэр.Пилотнэ проектым къыщыублагъэу шъолъырхэм анэсыжьэу Проектэу «Адыгеир къызэIух» зыфиIорэр 2025-рэ илъэсым Адыгэ Республикэм грантовэ IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ щагъэцэкIэгъэгъэ гукъэкIым лъыпыдзагъэу хъугъэ. А лъэхъаным ар Мыекъопэ районым щызэхащэгъагъ, кIэлэцIыкIухэми, ны-тыхэми, кIэлэегъаджэхэми агу рихьыгъагъ.Пилотнэ проектым изэфэхьысыжь фэгъэхьыгъэ Iэнэ хъураем щырахъухьэгъагъ Iофтхьабзэм зырагъэушъомбгъунэу, муниципалитетмэ ялIыкIомэ зэкIэмэ ащ дырагъэштэгъагъ. 2026-рэ илъэсым проектым Адыгеим ит районихрэ зы къалэрэ зэрипхыгъ, IэкIыб шъолъырмэ ащыщэу хэлажьэхэрэри къахэхъуагъэх.ЧIыопсыр унитIукIэ плъэгъунырЭкспедиционнэ едзыгъом ипшъэрылъ шъхьаIэр экологическэ культурэ кIэлэцIыкIухэм ахэлъхьэгъэныр, ар теоретическэ шIэныгъэу ратырэм имызакъоу, ынэхэмкIэ ылъэгъуныр ары.ЗекIо Iофтхьабзэу кIэлэеджакIомэ афызэхащагъэхэм яшIуагъэкIэ Адыгеим ичIыопс нэIуасэ фэхъугъэх, ащ къыщыкIыхэрэр, псэушъхьэу исхэр зыфэдэхэр зэрагъэшIагъ, тарихъ ыкIи чIыопс псэуалъэхэр зэрагъэлъэгъугъэх, интерактивнэ зэнэкъокъумэ ахэлэжьагъэх.Программэм Iахь шъхьафэу творческэ мастер-классхэр хэтыгъэх, лъэпкъ шэн-хабзэхэм нэIуасэ ахэм ащыфэхъугъэх. Джащ тетэу Урысыем щыпсэурэ лъэпкъхэм языкIыныгъэ и Илъэси анаIэ тырадзагъ.КIэлэ Iэтахъомэ адэлэжьэгъэнми Iофтхьабзэм чIыпIэ щиубытыгъ. Зыныбжь имыкъугъэхэм яIофхэмкIэ комиссием иучет хэт ныбжьыкIэхэр гуфэкIо IофшIэным къыхагъэлэжьагъэх. Ахэм зэнэкъокъу программэм яIахь халъхьагъ, зэхэщакIомэ ягъусэхэу кIэлэеджакIохэр лъэсгъогумэ аращагъэх, мастер-классхэр рагъэкIокIынхэмкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэх. Гъэстыныпхъэр икъоу къызэрамытыщтыгъэм пае къамыгъанэу, зекIо-гъогуибгъоу рахъухьэгъагъэхэр игъом агъэцэкIэнхэ алъэкIыгъ. Проектым икомандэрэ гъэсэныгъэ организациемэ япащэхэмрэ зэпхыныгъэу зэдыряIэм ишIуагъэ къэкIуагъ, зы Iофтхьабзэ щагъэзыягъэп. Экспедициер — творчествэр — шIуагъэ къэзытырэ Iофыр Проектэу «Адыгеир къызэIух» зыфиIорэр нэмыкIхэм къахэзыгъэщырэр хэлажьэхэрэмкIэ зы хъугъэ-шIэгъэ закъоу зэрэщымытыр ары. Проектым иедзыгъо пэпчъ ыпэрэр егъэпытэжьы, ыпэкIэ лъегъэкIуатэ, ащ пае мыщ фэдэ шIыкIэр егъэфедэ: «Экспедициер — творчествэр — шIуагъэ къэзытырэ Iофыр».ЧIыопсым нэIуасэ зыфэхъухэрэ ужым кIэлэеджакIохэр сурэтшIынымкIэ зэнэкъокъоу «Адыгеим ипсэушъхьэхэр» зыфиIорэм хэлажьэх, ар 2006-рэ илъэсым имэкъуогъу къыщыублагъэу Iоныгъом нэс рагъэкIокIы. КIэлэцIыкIу 363-рэ ащ хагъэлэжьэнэу рахъухьэ — экспедицием хэтмэ азыныкъорэр.Экологие шIэныгъэмэ къащыублагъэу Iофым нэсыжьэу Iоныгъом къыщегъэжьагъэу чъэпыогъум нэс проектым иаужырэ едзыгъо щыIэщт. ЕджэпIэ 21-мэ Iофтхьабзэр рагъэкIокIыщт, ащ пае кIэлэцIыкIумэ ашIыгъэ сурэтхэм ятрафаретхэр агъэфедэщтых.КIэлэеджакIомэ еджэпIэ щагухэр зэтырагъэпсыхьажьын алъэкIыщт, уцупIэхэр агъэкIэрэкIэшъущтых, фэшъхьаф IофышIухэри агъэцэкIэщтых.ЕджапIэмэ бэрэ бгъэфедэ плъэкIыщт трафарет тфырытф аратыщт. Проектыр зэфашIыжьыгъэми, ахэр гъэсэныгъэ организациемэ къафэнэжьыщтых, гуфэкIо IофыгъуакIэхэм, творческэ гукъэкIыкIэхэм апае агъэфедэшъущтых. ЗэкIэ гуфэкIо хъугъэ-шIагъэхэр платформэу «ДОБРО.РФ» зыфиIорэм щагъэунэфыщтых, хэлэжьагъэмэ верифицированнэ гуфэкIо сыхьатхэмрэ электроннэ рэзэныгъэ тхылъхэмрэ къаратыщтых.Джащ тетэу проектэу «Адыгеир къызэIух» зыфиIорэм экологическэ гъэсэныгъэр, творчествэр ыкIи гуфэкIоныгъэр зэрепхых, зы программэм зэдыхегъэлажьэх, зэрепхых.Экспедиции 9, нэбгырэ 725-рэ, гъэсэныгъэ организацие пшIы пчъагъэ зыхэлэжьэгъэ едзыгъор аухыгъ, ау проектэу «Адыгеир къызэIух» зыфиIорэр джыри лъэкIуатэ.Социальнэ-культурнэ гукъэкIхэмкIэ Агентствэу «Талантидэм» ипроект игъэцэкIэнкIэ игъусэх: Адыгэ Республикэм мэзхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ, Адыгэ Республикэм зекIонымкIэ ыкIи зыгъэпсэфыпIэхэмкIэ и Комитет, Апэрэхэм я Движениеу Адыгеим щыIэр, Мыекъуапэ иныбжьыкIэ Гупчэ.