МашIоу къэхъурэм инахьыбэр цIыфхэм ялажь

Урысыем ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ игъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм къызэрэщаIуагъэмкIэ, 2026-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу гъогогъу 623-рэ республикэм машIом зыкъыщиштагъ. Ар икIыгъэ илъэсым елъытыгъэмэ, гъогогъу 438-кIэ е процент 41-кIэ нахь макI.

Ащ щыщэу хъугъэ-шIэгъи 146-м чIыопс нэшанэ яI (уц гъугъэм машIор къызэрэкIэнагъэм епхыгъ). БлэкIыгъэ илъэ­сым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр 538-кIэ е процент 79-кIэ нахь макI. Мы илъэсым зэкIэмкIи гектари 4,9-м машIор къащызэкIэнагъэу агъэунэфыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ а пчъагъэр гектари 156,2–рэ хъущтыгъэ.ГъэIорышIапIэм иIофышIэхэм къызэраIорэмкIэ, машIор къызэкIэнэным лъа­псэ фэхъурэр ащ зэрэфэмысакъхэрэр ыкIи игъо мыхъугъэу чIыгу Iахьхэр зэрагъэкъабзэхэрэр, хьакухэмкIэ ыкIи фабэр къэзытырэ пкъыгъохэмкIэ унэр агъэплъы хъумэ, шапхъэу пылъхэр зэраукъохэрэр, электричествэм ирыкIуапIэхэр зэрэзэщыкъуагъэхэр, джащ фэдэу электричествэкIэ Iоф зышIэрэ пкъыгъо­хэр агъэфедэхэ хъумэ, сакъыныгъэ къызэрэзхамыгъафэрэр ары.БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахъ­тэ егъэпшагъэмэ, республикэм имуниципальнэ образованиехэм машIом нахь макIэу закъыщиштагъэу ащагъэунэфыгъ. Анахьыбэу ар къызыщызэкIэнагъэр Тэ­хъу­тэмыкъое районыр ары, гъогогъуи 131-рэ. РеспубликэмкIэ агъэунэфыгъэ хъугъэ-шIэгъэ 623-м щыщэу процент 21-р ащ еубыты.

МашIоу къызэкIэнагъэм игъэкIосэжьын гурытымкIэ зы мэшIогъэкIосэ машинэ ыкIи къулыкъушIэ нэбгыриплI хэлажьэх. Мы илъэсым чIыопс нэшанэ зиIэ, мэхьэнэ ин зэратыгъэ хъугъэ-шIагъэ рес­публикэм щагъэунэфыгъэп.НахьыбэрэмкIэ цIыфым изекIуакIэ къыхэкIэу машIом зыкъештэ. 2026-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу лажьэ зиIэ нэбгыри 189-мэ административнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ. Ащ зэрарэу аригъэшIыгъэр сомэ миллионым ехъу. МашIор щынэгъончъэу щытынымкIэ шапхъэхэр зэраукъуагъэм къыхэкIэу тазырэу сомэ мини 5-м къыщегъэжьагъэу мин 50-м нэс атыралъхьагъ.МашIоу къэхъурэм ипроцент 99-м цIыфхэм ялажьэ хэлъ. Гъэмафэм уц гъугъэм, тхьапэхэм ыкIи хэкIым нахьыбэрэ машIор къакIэнэ. Гъэмэфэ ыкIи бжыхьэ мазэхэм, анахьэу бэдзэогъум, шышъхьэIум ыкIи Iоныгъом машIом зыкъызэриIэтырэм ипчъагъэ хэхъо. Мыщ фэдэ уахътэхэм чэщ-зымафэм мэшIогъэкIосэ-къэгъэнэжьэкIо къулыкъушIэхэм дэкIыгъо 20 — 30 фэдиз ашIы. КIымафэм машIор псэупIэхэм нахьыбэу къащызэкIанэ, ащ лъапсэ фэхъурэр унэр зэрагъэплъырэ пкъыгъохэм зыпари алъы­мыплъэу къызэрагъанэхэрэр ыкIи са­къы­ныгъэ къызэрэзхамыгъафэрэр ары.Федеральнэ унашъоу «МашIор щынэгъончъэу щытыным ехьылIагъ» зыфиIоу 1994-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 21-м аштагъэм къызэригъэнафэу, машIор къэхъуным ищынагъо щыIэ хъумэ, къэралыгъо хэбзэ ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм яунашъокIэ ащ пэуцужьыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ IофшIакIэм техьэх. Урысыем ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ игъэ­IорышIэпIэ ШъхьаIэу АР-м щыIэм къызэритырэмкIэ, Адыгеим ичIыпIэхэм машIор къащыхъуным ищынагъо мы мафэхэм щыIэп. Арэу щытми, цIыфхэм агу къагъэкIыжьыгъ, имыщыкIэгъэ дэ­дэмэ, мэзым укIо ыкIи машIор щызэкIэбгъанэ зэрэмыхъущтыр. МашIор щынэ­гъончъэным ишапхъэхэр зыукъохэрэм апае тазырхэр агъэлъэшыгъэх. Унашъор зыукъохэрэм пшъэдэкIыжь арагъэхьыщт. Адыгеим щыпсэухэрэм гъэIорышIапIэр къяджэ машIор щынэгъончъэу щытыным ишапхъэхэр амыукъонхэу, фабэр къэзы­тырэ Iэмэ-псымэ къутагъэхэр амыгъэфе­дэнхэу, унэр къабгынэ хъумэ, ар къэзыгъэфэбэрэ пкъыгъохэр ыкIи утыр пахынхэу, сакъыныгъэ къызхагъэфэнэу.УФ-м и Правительствэ иунашъоу «МашIор щынэгъончъэным ехьылIагъ» зыфиIорэм къызэригъэнафэрэмкIэ, лэ­жьы­гъэ зытырашIыхьэрэ мэкъумэщ чIы­гухэм IофшIэнхэр защыкIорэ лъэхъа­ным амыгъэунэфыгъэ чIыпIэм тутын ущешъо, лэжьыгъэм пэгъунэгъоу машIор кIэбгъанэ, лэжьыгъэр зэрэIуахыжьырэ техникэ къутагъэр, машIор зэрэбгъэкIо­сэжьыщт пкъыгъор зэрымыт техникэр бгъэфедэхэ хъущтхэп. Джащ фэдэу амы­гъэунэфыгъэ чIыпIэм, анахьэу ­чэщым гъэстыныпхъэр щибгъахъо хъущтэп.ГухэкI нахь мышIэми, машIор щынэгъончъэным пылъ шапхъэхэр Iэпэдэлэл ашIых, лэжьыгъэ зытырашIыхьэрэ мэкъумэщ чIыгухэм ыкIи къоджэ псэу­пIэхэм ячIыгухэм уц гъугъэхэр, хып­къыр ащагъэсты.Мэзхэм машIор къащымыхъуным фэшI гъунапкъэхэр агъэуцугъэх. Анахьэу мэкъумэщ хъызмэтшIапIэ зиIэхэм унэшъо гъэнэфагъэхэр афашIыгъ. АР-м мэкъу-­мэщымкIэ и Министерствэ машIор щы­нэгъончъэным епхыгъэу дэкIыгъо Iоф­тхьабзэхэр зэхещэх. Специалистхэр мэкъумэщышIэхэм къяджэх игъом уцыр аупкIэнэу, чIыгур ажъонэу, джащ фэдэу лэжьыгъэ зыIуахыжьырэм ыуж чIыгур уцыжъхэм зэлъамыштэным фэшI Iоф­тхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэрахьанхэу.МэзхэмащагъэунэфыгъэпАР-м мэзхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, мэзхэм машIор къа­щымыхъуным, ахэр щынэгъончъэнхэм фэIорышIэрэ Iофтхьэбзэ зэхэубытагъэхэр зэрахьэх. «Гъогу картэм» иплан къыдыхэлъытагъэу федеральнэ ыкIи шъолъыр хэбзэ къулыкъухэм, чIыпIэ зыгъэ­IорышIэжьын къулыкъухэм зэпхыныгъэ адыряIэу машIом зыкъызиштэн ылъэ­кIыщт лъэхъаным зыфагъэхьазыры.Мэзхэр машIом щыухъумэгъэнхэм фэшI 2026-рэ илъэсым субвенциеу сомэ миллион 21,7-рэ ГъэIорышIапIэм къыфатIупщыгъ, ащ щыщэу сомэ миллион 11,7-р — федеральнэ, миллиони 9,9-р рес­публикэ бюджетым къарыкIыгъэх.Мэзхэм машIор къащымыхъуным фэ­гъэзэгъэ къулыкъум Адыгеим Iоф щешIэ. АР-м ихэушъхьафыкIыгъэ автоном учреждениеу «Адыгейская лесопожарная охрана» зыфиIорэм къызэритыгъэмкIэ, мэзхэр машIом щыухъумэгъэнхэм фэIорышIэу илъэс къэс лъыплъэн Iофтхьа­бзэхэр зэхащэх, ащ хэхьэ машIор къэ­хъуным ищынагъо нахь макIэ шIыгъэным, мэзым машIор къызыкIанэкIэ, игъом гъэунэфыгъэным ыкIи гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэным япхыгъэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр.Мэзхэм машIор къащымыхъуным фы­тегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэр зэрахьэх. ПсэолъэшIын IофшIэнхэр, мэзым екIурэ гъогухэм ягъэцэкIэжьын, гъогухэм хэу­шъхьафыкIыгъэ пкъыгъохэр атегъэуцогъэнхэр, зыплъыхьапIэм игъэуцун, псыу­тIэхэм ыкIи псыкъычIэкIыпIэхэм яIухьагъухэм пкъыгъохэр ащыгъэуцугъэнхэр, мэзхэм машIор къакIэмынэным фэIоры­шIэрэ санитар-Iэзэн Iофтхьабзэхэр зе­хьэгъэнхэр, къутэмэ ыкIи тхьэпэ гъугъэ­хэм машIор къакIэмынэным фытегъэ­псыхьагъэу пэшIорыгъэшъ уплъэкIун Iоф­тхьабзэхэр регъэкIокIыгъэнхэр, УФ-м мэзхэмкIэ и Кодекс къыдыхэлъытагъэу цIыфхэм языгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан, узыгъэгъозэрэ тамыгъэхэр ыкIи машIор къэмыхъуным ишапхъэхэр зытетхэгъэ пкъэухэм ягъэуцун, нэмыкIхэри.АР-м имэз чIыгу фонд 2026-рэ илъэ­сым машIо къыщыхъугъэу агъэунэ­фыгъэп. Ау гъэрекIо чIыгу гектар 0,5-м машIор гъогогъуи 3-рэ къащызэкIэнэгъагъ.Мэзхэр къэухъумэгъэнхэм иплан ха­хьэу мэзым епхыгъэ хэбзэгъэуцугъэр амыукъоным ыкIи хэукъоныгъэ зышIыгъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэм афэшI ренэу дэкIыгъо Iофтхьабзэхэр зэрахьэх. Мыщ фэдэ дэкIыгъохэм ялъэхъан машIор щы­нэгъончъэным пылъ шапхъэхэр амыгъэ­цэкIагъэхэу хэукъоныгъэ 15 къыхагъэщыгъ, ахэмкIэ административнэ Iоф 15 къызэIуахыгъ. Нэбгырэ 15-мэ админист­ративнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ, сомэ мин 30 фэдиз тазырэу атыралъхьагъ.Нэбгырэ пэпчъ тыкъэзыуцухьэрэ ду­наим изытет фэсакъын ыкIи ащ зэрар римыхыным ынаIэ тыригъэтын фае. Сы­да пIомэ, апэрапшIэу ащ зэрар езы­хырэр тэры, цIыфхэр ары. Мэзхэм жьыр аукъэбзы, ар псэушъхьэхэм яун. Пшъэ­рылъ шъхьаIэр къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм апае Адыгеим имэзхэр къэтыухъумэнхэр ары. Арышъ, мэзхэм шапхъэу апылъхэм ямызакъоу, зыгъэпсэфыным пылъ ха­бзэхэри бгъэцэкIэнхэ фае, чIыопсыр уушIои хъущтэп, анахь шъхьаIэр мэзхэр машIом щыухъумэгъэнхэр ары.КIАРЭ Фатим.