Делэкъо А.
ИлъэсыкIэ еджэгъур непэ рагъэжьэжьыгъ. КIэлэеджэкIо гъэкIэрэкIагъэхэр яеджапIэхэм якIолIэжьыгъэх. ЗэкIэмкIи мы илъэсым ахэм япчъагъэ 61792-рэ мэхъу. Ахэм ащыщэу апэрэу одыджыныр нэбгырэ 5735-мэ къафытеощт.
Иапэрэ одыджынАнахьэу мы мафэр зимэфэкIыр апэрэ классым чIахьэхэрэр ары, тыгъуасэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм кIощтыгъэхэр джы къэгъэгъэ Iэрамхэр аIыгъхэу, гъэкIэрэкIагъэхэу яеджапIэхэм апэрэу якIолIагъэх, партхэм адэтIысхьагъэх.ЖакIэмыкъо Миланэ къыфэмыгъэсыжьэу мы мафэм ежагъ. Пшъэшъэжъые гушIубзыу цIыкIур дэгъоу зэреджэщтыр, оценкэ дэгъухэр къызэрихьыщтым зэрэпылъыщтыр къытиIуагъ.Урысыем и ЛIыхъужъэу Вадим Лемешевым ыцIэ зыхьырэ гурыт еджапIэу N 2-м Миланэ чIэхьагъ. ШIэныгъэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкI Iофтхьабзэм усэ цIыкIу къыщеджэнэу къыратыгъ. Ар дэгъу дэдэу зэригъэшIагъ, репетициехэм гушIозэ къякIолIагъ, мыгужъоным пае пчэдыжьым жьэу къэущыгъ.ШIэныгъэм игъогу кIыхьэ ипшъэшъэжъые зэрэтехьэрэр Заремэ игуапэу къеIо. ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу Миланэ IупкIэ цIыкIу, илэгъухэм къахэщы, ылъэгъугъэр шIогъэшIэгъонэу, гум риубытэу щыт. ЗэхэшIэ дэгъу зэриIэм къыхэкIыкIэ дэгъоу еджэнэу мэгугъэ. ИлъэсиплIым къыщегъэжьагъэу врач хъунэу фай, унэм исхэм иджэгуалъэхэмкIэ яIазэ.
— Апэрэ шIэныгъэхэр иIэхэу еджапIэм тыкъекIолIагъ. Непэрэ мафэм ащ шIокI имыIэу сэлъытэ, ыпэрапшIэу урокым такъикъ гъэнэфагъэрэ узэрэщысын фаем фагъасэх. Миланэ тхакIи, еджакIи ешIэ, тхылъхэр икIасэх, унэм ежь-ежьырэу къыщештэх, усэ цIыкIухэм къяджэ, ащыщхэр езбырэу къеIох. Инджылызыбзэри зэдгъэшIэнэу едгъэжьагъ. Еджэным нэмыкIэу адыгэ къашъом тэкIо, ар лъэшэу ыгу рехьы. Нэутхэшъ, еджэным имызакъоу, еджапIэм икружок зэфэшъхьафхэми ахэстхагъ, шIогъэшIэгъонхэу ахэлэжьэным сыщэгугъы, — еIо Заремэ.Ышнахьыжъэу Амир зыщеджэрэ еджапIэм чIэхьаным Миланэ лъэшэу ежэщтыгъ. Сабыйхэр зыщеджэщт еджапIэр ны-тыхэм къыхахы зэхъум, бэрэ егупшысагъэхэп. Ежь ныри, ащ ышнахьыжъи зыщеджагъэхэм къыщыуцугъэх. БэмышIэу мыщ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьын-хэр зэрэрашIылIагъэм ишIуагъэкIэ, ар аужырэ шапхъэхэм адиштэ хъугъэ. КIэлэцIыкIухэм шIэныгъэ куу арагъэгъотыным пае ищыкIагъэр зэкIэ яI, кIэлэегъаджэхэри дэгъух. Миланэ а 1-рэ «Б» классым щеджэщт, иапэрэ кIэлэегъаджэр Гъыщ Анжел.Хабзэ зэрэхъугъэу, апэрэ классым кIорэ пстэуми шIухьафтынэу еджэпIэ Iэмэ-псымэхэр къаратыщтых, ау ащ пае къэмынэу, Миланэ иIалъмэкъ хьазырэу, дэлъын фэе Iэмэ-псымэхэр зэгъэфагъэхэу щылъ. ШIухьафтынри илъэсым къыкIоцI къышъхьэпэжьынэу елъытэ. Пэублэ еджапIэм хэушъхьафыкIыгъэ шъуашэ ащыщыгъыщт. Ащ икъыхэхын пшъэшъэжъые цIыкIур хэлэжьагъ, ыгу рихьыхэрэр къыхихыгъэх.ШIэныгъэм игъогу кIыхьэ техьэгъэ кIэлэцIыкIухэм тафэгушIо, гъэхъэгъэшIухэр ашIынхэу афэтэIо.ИкIэлэеджакIохэм яжэГурыт еджапIэу N 2-м мыгъэ зэкIэмкIи кIэлэеджэкIуи 100 чIэхьащт, ахэр классиплIэу гощыгъэх. Гъыщ Анжелэ мыгъэ я 10-у апэрэ классхэр ештэ. Илъэс 36-рэ хъугъэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатым ищыIэныгъэ гъогу зырипхыгъэр. Икласс дахэу ыгъэкIэрэкIагъэу, апэрэ шIэныгъэ аригъэгъотыным фэхьазырэу икIэлэеджэкIо цIыкIухэм ар яжэ.— ШIэныгъэм и Мафэ кIэлэцIыкIухэм агу къинэжьыным сыдигъокIи сыпылъ. Апэрэу еджапIэм къэкIорэ кIэлэцIыкIухэри, ны-тыхэри мэгумэкIых. Пшъэрылъ шъхьаIэу сиIэр кIэлэцIыкIухэр гурыт еджапIэм езгъэсэнхэр ары. Ащ пае сиIофшIэн гъэшIэгъонэу зэрэзэхэсщэщтым сыпылъ. ДжэгукIэ шIыкIэм тетэу гъэсэныгъэ ясэгъэгъоты. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм тыгъуасэ чIэсыгъэхэр такъикъ 30-м къыкIоцI щысынхэр ашIопсынкIэп, арышъ, тхэнымрэ еджэнымрэ зэдэсэгъакIох, такъикъ заулэрэ зясэгъэгъэпсэфы. Апэрэ мафэхэм нэIуасэ тызэфэхъу, кIэлэцIыкIухэр джы нэутхэх, шIэхэу ныбджэгъуныгъэ азыфагу къехьэ, — еIо кIэлэегъаджэм.Гурыт еджапIэм щыкIогъэ мэфэкI Iофтхьабзэм ыуж кIэлэцIыкIухэр апэрэу классым рищагъэх, тхылъхэр партхэм ателъхэу акIэрэтIысхьагъэх. Анжелэ Рэмэзанэ ыпхъум мыгъэ нэбгырэ 30 икласс ис.— Апэрэ класснэ сыхьат афызэхэсщэщт. Мыгъэ лъэпкъ зыкIыныгъэм и Илъэсэу зэрэщытыр къыдалъытэзэ, ащ епхыгъэу гущыIэгъу тафэхъунэу пшъэрылъ къытфагъэуцугъ. Фильмэ цIыкIуи езгъэплъыщтых. Ащ ыуж еджапIэр къязгъэплъыхьащт. Iоныгъом и 2-м еджэныр едгъэжьэщт. Апэрэ едзыгъом егъэджэн сыхьатищ нахьыбэ яIэщтэп, ахэр такъикъ 30 зэрэкIощтхэр. СыдигъокIи апэрэ классым исхэм унэмкIэ гъэцэкIэжьынхэр бэу ястыхэрэп, ау мы илъэсым зи ятымытыжьынэу унашъо къытфашIыгъ. Анахьэу апэрэ уахътэм гъунэ зылъысфырэр къэлэмыр зэраIыгъыщтыр, зэрэщысыщтхэр, хьарыфхэр тэрэзэу атхынхэр ары. ШIоигъоныгъэ зиIэхэм унэм зыкъыщагъэсэщт. Мы аужырэ илъэсхэм егъэджэн сыхьатхэм анэмыкIэу яцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу лъэныкъо зэфэшъхьафхэм хэшIыкI афыряIэным фытегъэпсыхьэгъэ урокхэр къыхэхьэх, ахэм ащыщых «Разговоры о важном», «Функциональная грамотность», «Мир профессии» зыфиIохэрэр, — еIо Гъыщ Анжелэ.Мы аужырэ илъэсхэм гурыт еджапIэхэм къякIуалIэхэрэм апэрэ шIэныгъэхэр аIэкIэлъых, ар нахь дэгъоу кIэлэегъаджэм елъытэ. ЫпэкIэ зи амышIэу къычIахьэщтыгъэх, зэкIэ зэфэдагъэх, ау джырэкIэ, зэкI пIоми хъунэу, анахь макIэмэ зы илъэсрэ агъэхьазырых, ар кIэлэегъаджэмкIи, ны-тыхэмкIи, ежь кIэлэеджэкIо цIыкIумкIи нахь IэшIэх. Зимыгъэхьазырыгъэ хъумэ ауж къинэнымкIэ щынагъо, кIэлэцIыкIум ыгу кIодын ылъэкIыщт.ЗэхъокIыныгъэхэрХабзэ зэрэхъугъэу, гъэсэныгъэ учреждениехэм илъэсыкIэ еджэгъум ехъулIэу яIофшIэн зэхъокIыныгъэхэр фэхъух. Ахэм афэгъэхьыгъэу АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ зыфэдгъэзагъ.Мы еджэгъу илъэсым къыщегъэжьагъэу зыкI гъэсэныгъэм ыкIи пIуныгъэм ишапхъэхэр къыхагъэхьагъэх, зы тхылъхэмкIэ еджэщтых, гъэсэныгъэм епхыгъэ зэфэдэ Iофтхьабзэхэр зэхащэщтых.Iоныгъо мазэм къыщыублагъэу я 5-рэ классым къыщегъэжьагъэу я 11-м нэс ащеджэхэрэм тарихъ тхылъхэр къафызэблахъугъэх, джы гурыт еджапIэхэр зыкI къэралыгъо тхылъхэмкIэ еджэщтых. Обществознаниер я 9 — 11-рэ классхэр ары ныIэп джы зэзыгъэшIэщтхэр. Тхылъхэр гъэсэныгъэ организациехэм аратыгъахэх. Тарихъ предметым къыдыхэлъытагъэу шIокI зимыIэ курсэу «История нашего края» зыфиIорэр я 5 — 7-рэ классхэм зэрагъэшIэщт. Ащ епхыгъэ тхылъхэр Урысыем ифедеральнэ Перечень хэхьагъэх.IэкIыб къэралыгъуабзэхэм ателъытэгъэ сыхьатхэм зэхъокIыныгъэхэр афэхъугъэх. Iоныгъом и 1-м къыщегъэжьагъэу я 5-рэ классхэм тхьамафэм сыхьатитIу нахьыбэ яIэщтэп, къэкIорэ илъэсым къыщегъэжьагъэу я 6 — 7-рэ классхэри ащ техьащтых. Я 10 — 11-рэ классхэм физкультурэмкIэ сыхьатэу яIэщтхэр нахь макIэ ашIыгъэх.Iоныгъом и 1-м къыщегъэжьагъэу дзэ ухьазырыныгъэм телъытэгъэ предметэу «Основы безопасности и защиты Родины» зыфиIорэм епхыгъэ сыхьатхэм процент 50 ахагъэхъуагъ. Анахьэу патриотическэ пIуныгъэмрэ дзэ къулыкъум фэгъэхьазырыгъэнхэмрэ анаIэ тырагъэтыщт.Джащ фэдэу еджапIэхэм курсыкIэу «Духовно-нравственная культура России» зыфиIорэр къафыхэхьагъ. Ахэм зэкIэми мыщ фытегъэпсыхьэгъэ тхылъхэр аIэкIагъэхьагъэх.Мыгъэ апэрэу кIэлэеджакIохэм ягъэпсыкIэ елъытыгъэу я 2 — 8-рэ классхэм ащеджэхэрэм оценкэ афагъэуцущт. Ащ нэмыкIэу Урысыем просвещениемкIэ и Министерствэ иунашъокIэ гурыт еджапIэм, классым яшапхъэхэр зыукъохэрэм узэрадэзекIощтыр агъэнэфагъ, ащ нэмыкIэу егъэджэн сыхьатым къыкIоцI телефонхэр къаштэн фимытхэу унашъо ашIыгъ.Илъэс къэс республикэм ит гурыт еджапIэхэм кIэлэегъэджэ 200-м ехъу аIохьэ. Джащ фэдэу «Земскэ кIэлэегъадж» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу къоджэ еджапIэхэм нэбгырэ 16 аIухьагъ. Мы программэр 2020-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу щыIэныгъэм щыпхыращы. Непэрэ мафэм ехъулIэу ащ ишIуагъэкIэ кIэлэегъэджэ 45-мэ Iоф ашIэ.Гурыт еджапIэхэм ащыщхэм автобускIэ япщэлIэн фэе кIэлэцIыкIу 4833-рэ республикэм ис. ЗэкIэмкIи гурыт еджапIэхэм автобуси 128-рэ яI.ДЕЛЭКЪО Анет.