Лъэпкъ Iофтхьабз

Адыгэ лъэпкъым итарихъ къэзыIотэрэ пкъыгъоу къыднэсыжьыгъэхэм якъэбар амыгъэкIодэу, ахэм яшIыкIэ къэIэтыжьыгъэным республикэм иIэпэIасэхэр дэлажьэх. Лъэпкъ IэшIагъэхэм якъэухъумэн, язегъэушъомбгъун, нахьыбэ фэщагъэ хъуным фэIорышIэрэ проектхэм ягъэцэкIэнкIэ республикэ грантхэр лъэпкъ IэшIагъэхэмкIэ Адыгеим и Ассоциацие къызфегъэфедэх. Илъэсищ хъугъэшъ IэпыIэгъу афэхъущт мылъкур къалэжьы. Мызы­гъэгум проектым ыцIэр «Лъэпкъ IэшIагъэхэм ядунай». Ар зигукъэкI Ассоциацием ипащэу Гумэ Ларисэ гущыIэгъу тыфэхъугъ. Проектхэм якъежьапIэу хъугъэр, ямэхьанэ къытфиIотагъ.

— Мыгъэ жъугъэхьазырыгъэ проектыр ыпэкIэ щыIэгъитIум къакIэлъэкIо. «Искусствэ ­хъугъэ IэшIагъэхэр» ары апэрэ Iофэу шъуздэлэжьагъэр. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу сыда ­иIагъэр?— Нахьыжъхэми ныбжьыкIэхэми тадэлажьэ, шIоигъоныгъэ зиIэ пстэуми зыкъытфагъэзэшъущт. Ау мы проектым игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу кIэлэ­цIыкIухэм нахь заIудгъакIэщтыгъ. Ижъы­рэ лъэпкъ IэшIагъэхэр зыфэдагъэхэр сабыйхэм ядгъэлъэгъунэу къетщэкIыгъэх. Культурэм и Унэу республикэм ирайонхэм ыкIи икъалэхэм адэтхэм Iофтхьабзэхэр ащыкIуагъэх. ТыкIо къэс сабый 50 къедгъэблэгъагъ, къэгъэлъэгъонэу тщагъэм имызакъоу, IэпэIэсэныгъэу тхэлъымкIэ тадэгощагъ. Тэ мастериплI тыхъущтыгъ. Ассоциацием хэт къодыехэр арэп, нэмыкI IэпэIасэхэри тигъусагъэх. Лъэпкъ IэшIэгъэ IофымкIэ ныбжьыкIэхэр нахьыкIэ къэс нахь дэгъу. АIэпэ цIыкIухэр есэнхэр, агу ри­хьынышъ, яшIэныгъэхэр лъагъэкIотэныр ары типшъэрылъыр.

— Апэрэ проектым шIуагъэ къызэритыгъэр зэнэкъокъоу нэужым зэхэшъущагъэм изэфэ­хьысыжьхэмкIэ къэлъэгъуагъ. ЯтIонэрэр сыдэущтэу къыкIэлъыжъугъэкIонэу къыжъудэ­хъугъа?— ЯтIонэрэ проектым къыдыхэлъытагъэу, АР-м шIэныгъэмрэ гъэсэныгъэм­рэкIэ и Министерствэ зэзэгъыныгъэ дытиIэу еджапIэхэр къэткIухьагъэх. Клуб­хэм къэкIонхэр ныбжьыкIэхэм къа­фэкъиныщтыгъэти, ащ фэдэ екIолIакIэ къыфэдгъотыгъ. Iофтхьабзэхэр зэхатщэу зетэгъэжьакIэм, имэхьанэ джыри цIыф­хэм алъымыIэсыпэу щытыгъ. Ау нэужым социальнэ нэкIубгъохэм ащалъэгъугъ еджапIэхэм тызэряблагъэрэр, ежь цIыф­хэр къытфатхэу аублагъ, зэкIэми ты­рагъэблагъэ ашIоигъуагъ. Зэнэкъокъу цIы­кIуи редгъэкIокIыжьыгъ. Нэбгыри 10 анахь дахэу, дэгъоу, лъэпкъ IэшIагъэхэм яшIыкIэхэр зыхэзыщагъэхэр къыхэд­гъэунэфыкIыгъэх. Ахэр дгъэгушIожьы­гъэх. IэпэIасэхэм яIэпэщысэхэу ижъырэ шIыкIэм тетэу шIыгъэхэр ятпэсыгъэх. КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм искусствэхэмкIэ ямузей и Къутамэ ыпкIэ хэмылъэу ащагъэх. Къыхэгъэщыгъэн фае, апэрэ ыкIи ятIонэрэ проектхэм ныбжьыкIэ нэбгырэ мин къызэлъаубытыгъ. Музеим чIыпIэ къытити, тэ тиIэшIагъэхэри, кIэлэцIыкIухэм яехэри зы­хэхьэгъэ къэгъэлъэгъон чIэдгъэуцогъагъ, тхьамафэрэ Iоф ышIагъ.— Мыгъи Iофтхьэбзэ зэфэ­шъхьафхэр режъугъэкIокIынэу шъогъэнафэ. Ахэр сыд фэдэха?— Мы илъэсми республикэ грантым икъыдэхын тыхэлэжьагъ. Джыри ящэ­нэ­рэу типроект ащ пхырыкIыгъ. ЫцIэр — «Лъэпкъ IэшIагъэхэм ядунай». Ащ къыдыхэлъытэгъэ апэрэ Iофтхьабзэри зэхэтщэгъах. «IэпэIэсэ цIыкIу» ащ тызэреджагъэр. ЗэкIэмкIи лъэныкъуитфымкIэ тылэжьэщт. ЯтIонэрэм къыдыхэ­лъытагъэу видеотехыгъэхэр дгъэхьазырыщтых. Дышъэидэным, пхъэкIычым, пIуаблэм ятарихъ, яшIыкIэхэм ахэр афэгъэхьыгъэщтых. ЦIыфыр зеплъыкIэ, ежь ышIын ылъэкIынэу, джаущтэу зэхэугуфыкIыгъэу къыщытIотэщт. Адыгэ шъуа­шэм иижъырэ шIыкIэ фэгъэхьыгъэ Iоф­тхьабзэр нэужым къыкIэлъыкIощт. Мы лъэныкъомкIэ лэжьэрэ тиIэпэIасэхэр яшIэныгъэхэмкIэ къыщыддэгощэщтых. Ар зышIогъэшIэгъонхэр зэкIэ лъэпкъ культурэм и Гупчэ къытфигъэнэфэгъэ чIыпIэм къедгъэблэгъэщтых. Ижъырэ орэдхэр къэзыIорэ кIэлэцIыкIу купэу «Нартым» адыгэ шъуашэхэр фэты­дыщтых. КIэух Iофтхьабзэу хъущтыр лъэпкъ IэшIагъэхэм яфестиваль. Ащ къыдыхэлъытэгъэщтых Iэнэ хъураер ыкIи проектыр зэрэгъэцэкIагъэм изэфэхьысыжьхэр.— Лъэпкъ IэшIагъэхэм якъэбар цIыфыбэмэ афэшъуIотэныр, ащ хэщагъэ хъухэрэм япчъагъэ хэгъэхъогъэныр шъуипшъэры­лъэу пIуагъэ. Аужырэ илъэсхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, ар къы­жъудэхъу. Ау нахь гупшысэ куухэр зыдэшъуIыгъэу къыс­шIошIы.— КъыкIэзгъэтхъы сшIоигъу, лъэпкъ IэшIагъэхэр зышIырэ IэпэIасэхэмкIэ бэ тыхъурэп. Тиреспубликэ изакъоп, Урысыер зэрэщытэу пштэмэ, тыди ахэр ащымакIэх. Бэмэ «непэрэ щыIакIэм диштэрэ технологиехэр» аIошъ, гущы­IакIэхэр къытхагъахьэ. Лъэпкъ нэшанэхэр итеплъэкIэ зиIэ IэшIагъэхэр плъэгъущтых. Гъэдэхэным, гъэкIэрэкIэным атегъэпсыхьэгъэ пкъыгъохэр мары пшъэ­шъэжъыехэм апылъэу олъэгъу. Ахэри щыIэнхэ фае. Ау ижъырэ шIыкIэу, ­лъэпкъ IэшIэгъэ дэдэу зышIыхэ-рэр зырызых. Мы лъэныкъомкIэ хэ­хъогъэшхуи тиIэп. Мары, гущыIэм пае, дышъэидэр пштэмэ, нэбгыри 5 — 6 ныб­жьыкIэу къы­хэхъуагъэми ары. Тыфай нахьыбэнэу.— Ижъырэ шапхъэр зымыу­къоу лъэпкъ IэшIагъэхэр зы­шIыхэрэр ара зигугъу пшIы­хэрэр?— Уахътэр макIо, илъэсишъэ джыри зытекIыкIэ, непэ тшIыхэрэм музеим чIыпIэ щаубытыщт. IэкIэ пшIырэ пстэури лъэпкъ IэшIагъэп. Аущтэу узэджэн фаер шэпхъэ гъэнэфагъэу адыгэ лъэпкъым иIагъэр бгъэфедэзэ пшIыхэрэр ары. ЗэхэбгъэкIуакIэ хъущтэп, «лъэпкъ IэшIагъ» зыфаIорэр илъэсишъэм къыкIоцI зэпымыоу ыгъэфедэрэ пкъыгъор лъэпкъым къызханэкIэ ары. ДжырэкIэ, дунэе хъытыум хьап-щып цIыкIухэр къырагъахьэшъ, Iалъмэкъхэр е тхьакIумэпылъхьэхэр, ахэм «IэшIагъэкIэ» яджэх. ПсынкIэу ащэнышъ, мылъку зэрэхахыщтым пылъых. Тэ тыздэлэжьэрэ Iофыр нэмыкI. Адыгэ лъэпкъым ыгъэфедэщтыгъэ пкъыгъохэу къыднэсыжьыгъэхэр джы тэ къыткIэлъыкIощтхэми алъыдгъэIэсыжьын фае. Ары ти Ассоциацие зы­дэлажьэрэр.Ти адыгэ лъэпкъ къыугупшысыгъэу ищыIэныгъэ щигъэфедэщтыгъэ пкъыгъо­хэм ащыщхэр зэрэдунаеуи щызэлъашIагъэх. ЛъэныкъуабэхэмкIэ тиныжъ-тыжъхэр Iэзагъэх. Уфай-уфэмыеми, тэри лъым хэлъэу къыднэсыжьых ахэр. Ныб­жьыкIэу мыщ фэдэ IэпэIэсэныгъэ зыхэлъ­хэр къыхэгъэщыгъэным Iофтхьабзэхэр фэIорышIэх. Нахь цIыкIухэм къащебгъа­жьэмэ нахь дэгъу. ТигущыIэжъ къызэрэщиIоу, «чыр цIынэзэ уфэ».Цэй Замир.