Къужъым и Мафэ хагъэунэфыкIыгъ

ПсыкъефэхыпIэу Рыфабгъо адыгэ къужъым и Ма­фэ блэкIыгъэ шэмбэтым щыхагъэунэфыкIыгъ.

Ащ изэхэщэн компаниеу «Руфа-турыр» икIэщэкIуагъ. МэфэкIым зекIо бэдэдэ зэрищэ­лIагъ, ахэр шъолъыр ыкIи IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэх.Хабзэ зэрэхъугъэу, къужъ чъыгхэр зытет Iуашъхьэм илъэс 250-м къехъу зыныбжь адыгэ къужъэу къыщыкIыхэрэм яплъы зышIоигъохэр къэзэрэугъоигъэх, ныбжьыкIэхэр нахьыбэу къужъхэм адэжь дэкIоягъэх, зэкIэмкIи зекIо купым нэбгыри 150-рэ фэдиз хэтыгъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Тыркуем, Абхъазым, Ростов хэ­кум, Краснодар краим, Адыге­им ирайон зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэ хьакIэхэр зекIоным хэлэжьагъэх. Гъогур зышIэрэ зекIозещэ ахэм ягъусагъ. Мые­къуапэ иполитехническэ колледж икIэлэегъаджэу Къудаикъо Нуриет адыгэ къужъым шIуагъэу пылъым, икъэгъэнэжьын мэхьанэу иIэм купыр ащигъэгъозагъ. Адыгэ лъэпкъым ишэн-­хабзэхэм, икультурэ, илъэпкъ шхын­хэм, адыгэ къужъым итарихъ нэIуасэ афишIыгъэх.— Тинахьыжъхэм къулайныгъэ зэфэшъхьафхэр къызфагъэфедэзэ чъыгхэр агъэтIысхьэщтыгъэх. Тимэзхэм къахэкIэрэ пхъэшъхьэ-­мышъхьэхэм сыдигъокIи уасэ яIэу щытыгъ — яIэшIугъэрэ зэ­рэбагъохэрэмрэ ямызакъоу, узхэм яIэзэгъэнымкIи амалышIоу щытыгъэх. Ижъырэ адыгэ чъыг­хатэхэм ахэт пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгхэм ягенофонд къызэтегъэнэгъэным илъэсыбэ хъу­гъэу тыдэлажьэ. Мы Iуашъхьэхэм атет къужъ чъыгхатэхэм къащыкIыхэ­рэм янахьыбэр зэрэдгъэунэфыгъэмкIэ, «хъутIэм» зыфатIорэ къужъ лъэпкъым щыщых. Чъыг­хэр жъы хъугъэх, хэгъукIыгъэхэр бэу ахэтых. Мыхэр адыгэ чъыг­хатэхэм янэпэеплъых, ясаугъэ­тых. Уафэсакъын, къызэтебгъэ­нэнхэ фае. Адыгэ къужъыр дунэе мэхьанэ зиIэ кIэнэу лъытэгъэным тыдэлажьэ, — къыIуагъ Къудаикъо Нуриет.Мэфэ жъоркъым пшъэшъэ шъхьац къетэкъохыгъэм фэдэу къефэхырэ псым дэжькIэ Iуашъхьэм дэкIоягъэх. Мэзым пхырыкIыхэзэ чъыгхатэхэм анэсыгъэ ныбжьыкIэхэм къужъхэр къаугъоигъ, адыгэ быракъхэр аIыгъхэу къыщышъуагъэх. Сыд фэдизэу зекIо гъогур хьылъагъэми, къызехыжьхэм псыкъефэхыпIэу Рыфабгъо мэфэкIыр зэрэщыкIо хабзэу щызэхащагъ: къужъыр зыдэлъ хьалыжъохэм яшхынкIэ ныбжьыкIэхэр зэнэкъокъугъэх, мэфэкI концертыр афызэхащагъ.— Къужъ чъыгхатэхэр зытет Iуашъхьэр Бибэ Мурадин апэрэу къыхигъэщыгъ. 2011-рэ илъэсым къыщыублагъэу сятэ кIэщакIо зыфэхъугъэ къужъым и мафэ хэтэгъэунэфыкIы. Илъэс 15 хъу­гъэу мэфэкIым хэлажьэхэрэм ар дахэкIэ агу къинэжьыным тыпылъ, — хигъэунэфыкIыгъ зэхэщакIохэм ащыщэу Гъыщ Заремэ.Темыр Кавказым итарихъ анахь гъэшIэгъонэу къыхафэ­хэрэм ащыщ черкес чъыгхатэхэр ыкIи Адыгеим ибаиныгъэхэм ахэр ахалъытэ.Джыдэдэм къужъым иуахът.Къужъ лъэпкъым елъы­тыгъэу къыпыкIэрэм ышъо зэфэшъхьа­фэу мэхъу. Зы илъэсым зе­гъэпсэфышъ, къыкIэлъыкIорэм къужъ бэдэдэ къытын елъэкIы. Чъыгхэм бжы­хьэм ехъулIэу гъожьышэр къаштагъ.— Адыгэ къужъ лъэпкъ пчъа­гъэ шIэныгъэлэжьмэ агъэунэ­фыгъ. ШIэхэу зигъо хъухэу бжьэ­лъэкъожъыр, мэкъуоныгъо къужъыр, хъутIымыр (черкес бер­гамот), кIымафэрэ пачыжьырэ бжыхьэ къужъыр, инышхо хъурэ делэ къужъыр, къэцыгъонэ къужъыр, бжьылэхъо къужъыр, щахэ къужъыр ыкIи нэмыкIхэр. ЦIэхэм къарыкIырэри къэшIэ­гъуаеп. ГущыIэм пае, къэцы­гъуанэхэм чъыгыр къабыбыхьэ къужъыр зытIыргъокIэ, ары цIэр къызтекIыгъэри, бжьылахъом къикIырэр — бжьэхэр зыщахъурэ гъэхъун, бжыхьэ къужъыр — бжыхьэм зигъо хъурэр. Къужъ чъыгхэр зэкIэ яIэшIугъэкIи зэтефыгъэх, — еIо Къудаикъо Нуриет.— Илъэси 10 хъугъэу къужъ чъыгхатэхэм якъызэтегъэнэн сы­дэлажьэ. Адыгэмэ зэман чыжьэхэм къагъэкIыщтыгъэ пхъэ­шъхьэ-мышъхьэхэм узхэр къяузыщтыгъэп, псынкIэу кIодыщтыгъэхэп, бэрэ щылъыщтыгъэх, пкъышъолым ищыкIэгъэ витаминхэр ащызэгъэуIугъэу — ащ фэдэ лъэпкъхэр къыхагъэщыщтыгъэх. Ар шIэныгъэ псау, — еIо КъБР-м щыщ агроном- технологэу Тхьамокъо Илианэ.Адыгэхэм тапэкIэ къэхъущт лIэужхэм ягупшысэхэзэ пхъэ­шъхьэ-мышъхьэхэр къагъэкIыщтыгъэх. Мыщ фэдэ зэхахьэхэм ауж уицыхьэ телъ мэхъу адыгэ къужъым неущырэ мафэ зэриIэщтым.Лъэпшъыко Фатим.