Сергей Алифиренкэр: «Тибыракъ зыкIыныгъэм тыфещэ»

Урысыем ибыракъ и Мафэ ипэгъокIэу спортымкIэ гъэхъэгъэшхохэр зиIэу, щэ щэрыонымкIэ къэралыгъом испортсмен анахь лъэшхэм ащыщэу Сергей Алифиренкэм гущыIэгъу тыфэхъугъ. Ар 2000-рэ илъэсым Сидней щыкIогъэ Олимпиадэм ичемпион, 2004-рэ илъэсым зэхащэгъэ Олимпийскэ джэгунхэм джэрз медаль къащихьыгъ. Европэм ичемпионатхэм тфэгъогогъо текIоныгъэр къащыдихыгъ, Урысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтэу дунаим ичемпион хъугъэ, спортымкIэ заслуженнэ мастер. Джырэ уахътэм Сергей Геннадий ыкъор УФ-м и УIэшыгъэ КIуачIэхэм яподполковник.ТизэдэгущыIэгъу зыфэгъэхьыгъэр дунэе спорт зэнэкъокъухэм тикъэралыгъо ибаракърэ игимнрэ къазэращагъэзэжьыгъэр ары.

— Сергей, пэублэм мэфэкIымкIэ тыпфэгушIо. Урысыем ибыракъ и Мафэ мыгъэ тэркIэ мэхьанэшхо иI: охътабэ тешIагъэу тибыракърэ тигимнрэ дунэе зэнэкъокъухэм ащыдгъэфедэнхэ амал къытатыжьыгъ. Мы къэбарыр зызэхэохым, сыда зэхэпшIагъэр?— Хэт сыд къымыугупшысыгъэми, Урысыем къытекIошъущтхэп. Сэ сцIэкIэ гимныр пчъагъэрэ къырагъэIуагъ, быракъыр дахьыягъ. ЗэкIэри Iэгу къыпфытеох, а чIыпIэм уикъэралыгъо урэгушхо, ащ фэдэ зэрэщымыIэр къыбгурэIо.

— ЩэрыокIо ныбжьыкIэм къыщеб­гъажьи, олимпийскэ чемпион ухъугъ. Къэралыгъом игимн къырагъэIоным ыкIи ащ ибыракъ дахьыеным спорт­сменымкIэ сыд мэхьана иIэр?— Узэнэкъокъу зыхъукIэ, ащ уегупшысэрэп. Охътабэ тебгъэкIуадэзэ зызфэбгъэхьазырыгъэм зэрифэшъуашэу зыкъыщыбгъэлъэ­гъоным унаIэ нахь тет. Пшъэрылъыр гъэцэкIагъэ зыхъукIэ, быракъымрэ гимнымрэ, тренерхэм, къыпфэгумэкIыгъэ гупсэхэм уарэгушхо. СикIалэу Сашэ ыцIэкIэ Европэм ичемпионатхэм блэгъогогъо тигимн къащарагъэIуагъ. Арышъ, лъэшэу сырэгушхо етхьы­жьэгъэ Iофыр тикIалэхэм зэрэлъагъэкIуа­тэрэм.— СССР-м е Урысыем ябыракъхэм уачIэтэу апэрэ зэнэкъокъу инэу узхэлэжьагъэр угу къэкIыжьа? А уахътэм сыда зэхэпшIагъэр?

— Сэ СССР-м сыкъыщыхъугъ, илъэс 35-рэ къулыкъу фэсхьыгъ, сысоветскэ офицер. Джы къызнэсыгъэм ащ хахьэщтыгъэ респуб­ликэхэм ныбджэгъухэр ащытиIэх, къытпэблагъэхэр ыкIи тиIахьылхэр ащэпсэух. Арышъ, зэкIэми тызылъэпкъ, зыкIыныгъэ зэрылъ къэралыгъом тис. Ащ тырыгушхоным, зэгурыIоныгъэ тазыфагу илъэу тызэдэпсэуным непэ мэхьанэшхо иI.— Илъэсыбэхэм тиспортсменхэм дунэе зэнэкъокъухэм ахэлэжьэнхэ амал яIагъэп. А уахътэм сыда чIэтынагъэр ыкIи сыда тиIэ хъугъэр? Мыщ шIуагъэ горэ къытыгъэу олъыта?— Спортсменым илъэси 4-рэ Олимпийскэ джэгунхэм зафегъэхьазыры. Ар IофшIэ­нышху. ОшIэ-дэмышIэу ащ къыраIо дунэе зэнэ­къокъум хэлэжьэн зэримылъэкIыщтыр. ­Илъэс пчъагъэхэм зызфигъэхьазырыгъэ турнирым зыщиушэтын амал зэримыIэщтыр къин дэдэ къыщэхъу. Ыныбжь е ипсауныгъэ изытет ялъытыгъэу ар мыщ фэдэ зэнэкъокъум тапэ­кIэ хэлэжьэн амал имыIэжьынэу хъун ылъэ­кIыщт. Ау а екIолIакIэу къытфыряIэм емылъы­тыгъэу, тыкъызэтенагъ, ыпэкIэ тылъэкIотагъ. Къэралыгъо кIоцIым зэнэкъокъухэр, ахэм ащыщых дунэе мэхьанэ зиIэхэри, щырагъэ­кIокIыгъэх. Урысыер щыI ыкIи щыIэщт.— Дунэе зэнэкъокъухэм тахэлэ­жьэн амал тиIэ зэрэхъужьыгъэр быракъымрэ гимнымрэ язакъоп зэпхыгъэр. ТищэрыуакIохэр спорт­смен анахь лъэшхэм янэкъокъунхэм непэ фэхьазырха?— IэпэIэсэныгъэр кIодырэп. Ау санкциехэм апкъ къикIыкIэ тиспортсменхэм агъэфедэрэ Iашэмрэ щэхэмрэ алъэныкъокIэ гумэкIыгъохэр къэуцугъэх. ГухэкI нахь мы­шIэми, Советскэ Союзыр зызэхэзыжьым ыуж спорт Iашэр къыдэзыгъэкIыхэрэр мэкIэ дэдэ хъугъэ. Мы гумэкIыгъом епхыгъэу ти Президент зыфэзгъэзэгъагъ. Ар дэгъэзыжьыгъэ хъуным сежэ. ТиIофхэр зыпкъ зэриуцо­жьыщтхэм сицыхьэ телъ.— Щэ щэрыоным Адыгеим мэхьанэ­шхо щыраты, ащ о уришыхьат. Мы лъэныкъомкIэ аужырэ илъэсхэм рес­публикэм иIофхэм язытет зэхъокIыгъа? Мы спорт лъэпкъым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ чIыпIэхэм сыда аща­шIэрэр?— Адыгеим и ЛIышъхьэрэ и Правительствэрэ яIэпыIэгъукIэ тшIыгъэ щэрыопIэ комплексым иIофшIэн ригъэжьагъ. ГумэкIыгъо щымыIэу сIорэп, ау мыщ кIэлэцIыкIухэр къекIуалIэх, зыщагъасэ, ар пстэуми анахь шъхьаI. СикIалэу Александр мазэкIэ узэкIэ­Iэбэжьмэ, Урысыем ичемпионат хэлэжьагъ ыкIи ящэнэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Урысы­ем и Кубок икъыдэхын зыщиушэтыгъ згъэсэрэ Анастасия Кравцовам, ащ тыжьын медаль къыфагъэшъошагъ. Урысыем ипервенствэ хэлэжьэгъэ Аня Андрощук текIоныгъэр къыдихыгъ. Арышъ, тызщыгугъын спорт­сменхэр тиIэх.— Непэ шъуиеджапIэ зыщызыгъасэхэрэм, сэнаущыгъэ зыхэлъ щэрыокIо ныбжьыкIэхэм ягугъу къытфэшIба. Илъэс заулэкIэ олимпийскэ медальхэм афэбэнэн зылъэкIыщтхэр ахэтха?— Олимпиадэр спортсменымкIэ анахь мэхьанэшхо зиIэ зэнэкъокъу. Ащ гъэхъагъэ щашIыныр зэкIэми къадэхъурэп, ау уфэбэнэн, уфэкIон фае. Илъэс 18 зыныбжь Хьажьджэрые Бэллэрэ Аня Андрощукрэ бэкIэ узщыгугъын плъэкIыщт спортсменкэх. Ахэм анэмыкIхэри тиIэх. ЗэкIэмкIи тренерих тэхъу, нэбгырэ пэпчъ ежь икуп егъасэ. КIэлэцIыкIухэм щэ щэрыоныр агу рехьы, ахэм ахэкIыщтыр щыIэныгъэм къыгъэлъэгъощт.— Тибыракъ къызэрэрагъэгъэзэжьы­гъэм мэхьанэшхо иIэу къэпIуагъ. Ар спортсменым психологическэу сыдэущтэу зэхишIэра? Бэмэ къаIощтыгъ «нейтральнэ статус» зыфиIорэр уиIэу зэнэкъокъухэм уахэлэжьэныр зэрэ­къиныр.— Санкциехэр тиспорт къызытыралъхьэ­хэм, мы упчIэр бэмэ къысатыгъ. Мыщ фэдэ статус сиIэу сэрмэ зэнэкъокъухэм сахэлэжьэщтэп. Мы чIыпIэм паспорт, псэупIэ зимыIэ цIыфым уфэд. Ар мытэрзэу сэлъытэ. КъызгурэIо, спортсменым зэнэкъокъухэм зафигъэхьазырыгъ, иIэпэIэсэныгъэ къыгъэлъэгъонэу фай. Ау джыри зэ къыхэсэгъэщы, сэрмэ, сыкIощтэп, «нейтральнэ статус» сиIэу сыд фэдэрэ турнири сыхэлэжьэщтэп.— Адыгеим сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIубэ щэпсэу. Ахэр сыдэущтэу къэ­жъугъотыхэра? ЯкъыхэшыпыкIынкIэ екIолIэкIэ гъэнэфагъэ горэ щыIа, гурыт еджапIэхэм, ны-тыхэм Iоф адэшъошIа? Зыныбжь имыкъугъэхэр щэрыуапIэм къезыщалIэрэр унэгъо шэн-хабзэр ара, хьауми ежьхэм яшIоигъоныгъа?— Зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ къазэрэщыдэсхыгъэр телевизорымкIэ, радиомкIэ цIыфхэм, анахьэу кIэлэцIыкIухэм, зэхахыщтыгъ. 2000-рэ илъэс­хэм зыныбжь имыкъугъэхэм ащыщыбэм щэрыоным зыфагъасэ ашIоигъуагъ. Ахэр зэкIэ Мыекъуапэ икъэлэ парк дэтыгъэ тирым къекIуалIэщтыгъэх. Джырэ уахътэм пшъа­шъэхэр хэпшIыкIэу нахьыбэу къытэуалIэх. Ахэр ыпкIэ хэмылъэу етэгъаджэх, сыда пIомэ, бюджет организациеу тыщыт. Мы спорт лъэпкъым зыфэбгъэсэным ахъщэ макIэп пэIухьэрэр, гущыIэм пае, зы щэм сомэ 40 — 50 ыуас, зы къэмланым 50 дэлъ, къызыплъытэжьыкIэ, ащ сомэ мини 2 — 2,5-рэ фэдиз пэIохьэ. КIэлэцIыкIу дэгъухэр непэ тэгъасэх, ахэм лъэшэу тащэгугъы.— Щэ щэрыоныр пштэмэ, ащ хэхъоныгъэ ышIынымкIэ сыд фэдэ амалхэр IэкIэлъха? Политикэм ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет егуауа, хьауми спортыр зыми емыпхыгъэу олъыта?— Шъыпкъэр пIощтмэ, амал сиIагъэмэ, Урысыем щэрыонымкIэ и Союз иполитикэ зэблэсхъущтыгъ. Зыныбжь илъэс 25-м нэсыгъэ спортсменыр къэралыгъом ихэшыпыкIыгъэ командэ хагъэкIы. Ар къызгурыIорэп, мы спорт лъэпкъым бэрэ ухэтын плъэкIыщт, ар сэ сищысэ къегъэлъагъо. Илъэс 45-рэ сыныбжьэу Олимпиадэм джэрз медаль къы­щысхьыгъ, илъэс 41-рэ сыхъугъэу Олимпийскэ джэгунхэм ячемпион сыхъугъ. Ащ къи­кIырэр — илъэс 25-м ыуж спортсменым иIэпэIэсэныгъэ нахь хэхъо. Арышъ, Союзым мы лъэныкъомкIэ иеплъыкIэ зэблихъумэ нахь сшIотэрэз.— Спортсменым игъогу къыщебгъажьи, пэщэ IэнатIэм унэсыгъ. Щэрыо­кIо ныбжьыкIэхэу текIоныгъэ инхэм акIэхъопсыхэрэм сыда непэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаер?— Спортсменым пшъэрылъ гъэнэфагъэ зыфигъэуцужьынышъ, ар къызэрэдэхъущтым пылъын фае. Апэ къэралыгъо турнирхэм къащыригъэжьэнышъ, нэужым ащ ихэшыпыкIыгъэ командэ хэхьаным, Европэм, дунаим язэнэкъокъухэм къэгъэлъэгъон дэгъухэр ащы­риIэнхэм фэкIоным мэхьанэшхо иI. Пстэуми апшъэр Олимпиадэм ухэлэжьэныр ары. Сэри ары сызкIэхъопсыщтыгъэр ыкIи къыздэхъугъ. Уикъэралыгъо игимн къыра­гъэIоныр, о пцIэкIэ быракъыр дахьыеныр насыпыгъ.— ТизэдэгущыIэгъу икIэух Урысыем ибыракъ и Мафэ ихэгъэунэфыкIын ехъулIэу щэрыоныр къыхэзыхыгъэ ныбжьыкIэхэм сыд фэдэ гущыIэхэмкIэ закъыфэбгъазэмэ пшIоигъуа?— ЗэкIэми апэ титыщт, текIоныгъэр тэтыещт.